Әдебиет саласында Нобель сыйлығының лауреаттарының тізімі

Әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығы (швед. Nobelpriset i litteratur) — жыл сайын әдебиет саласы бойынша Нобель қорынан берілетін сыйлық. 1895 жылдың  27 қарашасында Париж қаласында Альфред Нобельдің өзі 5 сала бойынша Нобель сыйлығы берілуі керектігін айтқан. Соның ішінде әдебиет саласы да болған.

Швед академиясының ғимараты, бұл ғимаратта жыл сайын Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы лауреаттары сайланады

Әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығы 1901 жылдан бастап беріледі. Осы күнге дейін жалпы 106 сыйлық берілген. Нобель сыйлығы тарихында бұл сала бойынша тек 7 рет қана берілмеген (олар 1914, 1918, 1935, 1940-1943 жылдары). Ең алғаш 1901-ші жылғы Нобель сыйлығының иегері француз поэты, әрі эссе жазушысы Сюлли-Прюдом болған. 2014 жылы Нобель сыйлығының иегері атағын француз жазушысы Патрик Модиано ұтып алды. Нобель сыйлығының берілу тарихында 4 рет сыйлық 2 иегерге ғана берілген, олар сыйлықты 1904, 1917, 1966 және 1974 жылдары жеңіп алған. Тұрақты Швед академиясының хатшысы Петер Энглундтың пікірі бойынша "сыйлықты жеңіп алу жазушының талантына тікелей байланысты".

1901 және 2014 жылғы сыйлық иегерлерінің орташа жасы 65 жасқа тең. Ең жас әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығының иегері Редьярд Киплинг саналады, ол 1907 жылы 42 жасында сыйлық иегері атанды, ең егдесі Дорис Лессинг, ол сыйлыққа 88 жасында ие болды.

Сыйлықты тапсыру барысында тек қана сыйлық иегерлерінің аттары жария етіледі. Ал қалған номинанттардың аттары мен Сыйлық беруші комитеінің сайлаған дауыстары 50 жылдан соң ғана мәлім болады. Қазіргі уақытта ресми сайтта тек 1950 жылға дейінгі қатысушылар туралы ғана толыққанды мәлімет берілген.

Үміткерлерді іріктеуӨңдеу

Нобель қорының жарғысы бойынша, нобель сыйлығына үміткерлерді мына адамдар ұсына алады:

  1. Швед академиясының, немесе басқа академиялардың, институттардың және қоғам мүшелері. Олардың мақсаты мен мәселелері бірдей болуы шарт;
  2. Жоғарғы оқу орындарындағы Әдебиет және лингвистика саласының профессорлары;
  3. Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері;
  4. Жазушылар қоғамының мүшелері;

Ал ары-қарай үміткерлерді Нобель комитеті Швед академиясында іріктеп, жеңімпазға сыйлықты ұсынады.


1960-шы · 1970-ші · 1980-ші · 1990-шы · 2000-шы · 2010-шы


Лауреаттар тізіміӨңдеу

1900-шыӨңдеу

Жыл Суреті Ел[1], лауреат Марапаттау негіздемесі Басқа номинанттар Ақпарат қайнары
1901 Сюлли-Прюдом
(1839—1907)
  Франция
Әдебиет саласына енгізген ізгі әңгімелері мен эсселері үшін, биік идеолизм мен көркем кемелділігі үшін берілген. [2][3]
1902 Теодор Моммзен
(1817—1903)
  Германия
"Рим тарихы" секілді тарихи шығарманы өз қаламының ұшынан шығарғаны үшін берілген. [4][5]
1903 Бьёрнстьерне Бьёрнсон
(1832—1910)
  Норвегия
Поэзия саласындағы жанжақты, әрі игі еңбектері үшін. Шығармалары, өзіндік тазалық пен сирек кездесетін жан мен тән тазалығына толы болғаны үшін берілген. [6][7]
1904 Фредерик Мистраль
(1830—1914)
  Франция
Ақындық көзқарасы мен өзінің шығармаларының түпнұсқалығы мен шыншылдығымен ерекшеленгені үшін берілген. [8][9]
Хосе Эчегарай-и-Эйсагирре
(1832—1916)
  Испания
Испандық драманың жанаруына өз үлесін қосқаны үшін берілген. [10][11]
1905 Генрик Сенкевич
(1846—1916)
  Польша
Эпос саласында сіңірген еңбектері мен қызметі үшін берілген. [12][13]
1906 Джозуэ Кардуччи
(1835—1907)
  Италия
Терең білімі мен сыни ойына ғана емес, ең алдымен, шығармашылық қуаты мен лирикалық күші мен жаңару стильі үшін берілген. [14][15]
1907 Редьярд Киплинг
(1865—1936)
  Ұлыбритания
Байқағыштығы, айқын фантазиясы, ойының салмақтылығы және дүр еткен таланты үшін берілген. [16][17]
1908 Рудольф Эйкен
(1846—1926)
  Германия
Шындықты табу жолындағы табандылығы үшін, ой күші мен жанжақтылығы, шыншылдықты философиясын шыңдау жолында пайдаланғаны үшін берілген. [18][19]
1909 Сельма Лагерлёф
(1858—1940)
  Швеция
Шығармаларында ерекшелінген, идеализмге құрметі үшін, ішкі жан дүниесінің қиялы үшін берілген. [20][21]

1910-шыӨңдеу

Жыл Суреті Ел[1], лауреат Марапаттау негіздемесі Басқа номинанттар Ақпарат қайнары
1910 Пауль Хейзе
(1830—1914)
  Германия
Лирикалық поэт, драматург, романист, әлемге танымал новеллалардың авторы атануы жолындағы әсемдігі, идеализмі үшін берілген [22][23]
1911 Морис Метерлинк
(1862—1949)
  Бельгия
Әдебиет саласындағы көпжақты қызметі үшін, әсіресе драмалық шығармаларында қолданған поэтикалық қиялы мен қиялының байлығына берілген [24][25]
1912 Герхарт Гауптман
(1862—1946)
  Германия
Драмалық өнер саласындағы жемісті, әрқилы қызметі үшін берілген [26][27]
1913 Рабиндранат Тагор
(1861—1941)
  Үндістан
Батыс әдебиетінің бір бөлшегіне айналған өте сезімпаз, сонылық пен сіңірген еңбегі үшін берілген [28][29]
1914 Сыйлық берілмеді. [30]
1915 Ромен Роллан
(1866—1944)
  Франция
Көркем шығармаларының биік идеализмі, шындыққа талпынысы мен жанашырлығын кейіпкерлерінде шебер суреттей білгені үшін берілген [31][32]
1916 Карл Хейденстам
(1859—1940)
  Швеция
Әлем әдебиетіне жаңа дәуір әкелгені үшін берілген [33][34]
1917 Карл Гьеллеруп
(1857—1919)
  Дания
Поэтикалық өнердегі қызметі үшін берілген [35][36]
Хенрик Понтоппидан
(1857—1943)
  Дания
Данияның жаңа өмірін шыншыл сипаттағаны үшін берлген [37][38]
1918 Сыйлық берілмеді. [39]
1919 Карл Шпиттелер
(1845—1924)
  Швейцария
"Олимпиялық көктем" атты теңдессіз эпосы үшін берілген [40][41]

1920-шыӨңдеу

Жыл Суреті Ел[1], лауреат Марапаттау негіздемесі Басқа номинанттар Ақпарат қайнары
1920 Кнут Гамсун
(1859—1952)
  Норвегия
«Жер шырыны» атты монументті шығармасында норвегиялық шаруалардың, олардың Жермен ғасырлық байланысын және патриархарлық дәстүрлерге шыншылдығын айқын сипаттап бергені үшін берілген [42][43]
1921 Анатоль Франс
(1844—1924)
  Франция
Жауқыттай жарқыраған әдеби шығаршалық жолындағы жетістіктері айқын өзіндік стильімен, терең гуманизммен, гальдік темпераментпен ерекшеленгені үшін берілген. [44][45]
1922 Хасинто Бенавенте-и-Мартинес
(1866—1954)
  Испания
Испан драмасын жалғастырудағы шеберлігі үшін берілген. [46][47]
1923 Уильям Батлер Йейтс
(1865—1939)
  Ирландия
Ұлттық рухты көтере алатын шығармалар жазғаны үшін берілген. [48][49]
1924 Владислав Реймонт
(1867—1925)
  Польша
"Еркектер" атты эспосы үшін берілген. [50][51]
1925 Бернард Шоу
(1856—1950)
  Ұлыбритания
Идеализм мен гуманизммен айқындалған шығармашылығында сатираны кеңінен қолданғаны үшін берілген. [52][53]
1926 Грация Деледда
(1871—1936)
  Италия
Өзінің поэзиялық шығармасында өзінің туып өскен аралын пластикалық анықтықпен сипаттап, адамның мәселелеріне ден қоя білгені үшін берілген. [54][55]
1927 Анри Бергсон
(1859—1941)
  Франция
Оның жарқын және өмірге құштарлықты арттыратын ойларын, ассқан шеберлікпен жазғаны үшін берілген. [56][57]
1928 Сигрид Унсет
(1882—1949)
  Норвегия
Ортағасырлық Скандинавияны ұмытпастай, анық сипаттағаны үшін берілген. [58][59]
1929 Томас Манн
(1875—1955)
  Германия
Ең алдымен атаққа ие болған "Будденброки" романы үшін. Қазіргі кезде әлем классикасының атағына ие болған. [60][61]

1930-шыӨңдеу

Жыл Суреті Ел[1], лауреат Марапаттау негіздемесі Басқа номинанттар Ақпарат қайнары
1930 Синклер Льюис
(1885—1951)
  АҚШ
Жаңа кейіпкерлер мен әңгімелерін сирек кездесетін сатира мен әзілмен үйлестіре білгендігі үшін берілген. [62][63]
1931 Эрик Карлфельдт
(1864—1931)
  Швеция
Поэзиясы үшін берілген. [64][65]
1932 Джон Голсуорси
(1867—1933)
  Ұлыбритания
Форсайттар туралы дастаны» атты әңгімесін жазғаны үшін берілген. [66][67]
1933 Иван Алексеевич Бунин
(1870—1953)
  Ресей империясы (эмиграция)
Орыс классикалық прозасын дамытудағы қосқан үлесі үшін берілген. [68][69]
1934 Луиджи Пиранделло
(1867—1936)
  Италия
Драматургия мен сахна өнеріндегі ойлап тапқыштығы мен батылдығы үшін берілген. [70][71]
1935 Сыйлық берілмеді. [72]
1936 Юджин О’Нил
(1888—1953)
  АҚШ
Трагедия жанрын тереңдетіп әрі жаңа жағынан көрсете білгені үшін берілген. [73][74]
1937 Роже Мартен дю Гар
(1881—1958)
  Франция
Заманына сай әлеуметтік жағдай мен кейіпкерлерді шыншылдықпен, айқын сипаттағаны үшін берілген. [75][76]
1938 Перл Бак
(1892—1973)
  АҚШ
Қытай шаруаларының эпикалық өмірін жан-жақты етіп сипаттап, биографиялық жауһары үшін берілген. [77][78]
1939 Франс Силланпяя
(1888—1964)
  Финляндия
Фин шаруаларының тұрмыс-тіршілігін тереңдетіп түсіндіріп, олардың табиғатпен жақын байланысын сипаттағаны үшін берілген. [79][80]

1940-шыӨңдеу

Жыл Суреті Ел[1], лауреат Марапаттау негіздемесі Басқа номинанттар Ақпарат қайнары
1940 Сыйлық берілмеді. [81]
1941 Сыйлық берілмеді. [82]
1942 Сыйлық берілмеді. [83]
1943 Сыйлық берілмеді. [84]
1944 Вильхельм Йенсен
(1873—1950)
  Дания
Поэмалық сөз қорының байлығы мен ерекше күші үшін, қиялдау үйлесімі мен зияткер білімқұмарлылығы үшін және өзіндік шығармашылық стильі болғандығы үшін берілген. [85][86]
1945 Габриэла Мистраль
(1889—1957)
  Чили
Барлық Латын Америкасына адам мұратының символына айналып, шығармаларының шыншылдық сезімі үшін берілген. [87][88]
1946 Герман Гессе
(1877—1962)
  Швейцария
Гуманизмде байқалатын классикалық мұратқа ие шығармалары үшін берілген. [89][90]
1947 Андре Жид
(1869—1951)
  Франция
Терең және көркем ойға толы шығармаларында, адам дауларын батыл махаббат мен терең психологиялық енуін айқын көрсете білгені үшін берілген. [91][92]
1948 Томас Элиот
(1888—1965)
  Ұлыбритания
Заман талаптарына сай жаңашылдылықтарды жаза білгені үшін берілген.