Басты мәзірді ашу

Алаверди (арм. Ալավերդի) ― Арменияның солтүстік-шығысында Ереваннан 167 км қашықтықта орналасқан қала. 2010 жылдың мәліметімен халық саны - 16 400. Қала маңайында архитектіра ескерткіші - Санаин монастырі орналасқан. Қаладан Ванадзор — Тбилиси тас жолы және Алаверди стансасы бар темір жолы өтеді. Дебед өзенінің (Кура алабында) сол жағында орналасқан. Армениядағы мыс өнеркәсібінің байырғы орталығы.

Қала
Алаверди
Ալավերդի
300px
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Армения

Марз

Лори облысы

Мэр

Артавазд Варосян

Тарихы мен географиясы
Алғашқы дерек

б.з.д. III ғ.

Бұрынғы атаулары

1935 жылға дейін - Манес

Қала статусы

1938

Координаттары

41°05′42″ с. е. 44°39′21″ ш. б. / 41.09500° с. е. 44.65583° ш. б. / 41.09500; 44.65583 (G) (O) (Я)Координаттар: 41°05′42″ с. е. 44°39′21″ ш. б. / 41.09500° с. е. 44.65583° ш. б. / 41.09500; 44.65583 (G) (O) (Я)

Жер аумағы

18 км²

Орталығының биiктігі

18 м

Уақыт белдеуі

UTC+4

Тұрғындары
Тұрғыны

16 400 адам (2010)

Ұлттық құрамы

армяндар, гректер

Конфессиялар

Армян Апостол шіркеуі

Этнохороним

алаверділіктер

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+374 (253)

Пошта индексі

1701―1708

alaverdi.am

Алаверди картада
Алаверди
Алаверди

ТарихыӨңдеу

Б.з.д. III—II ғасырдың жазбаларында Алаверди алғашқы рет «Маниц Гом», «Манес» бекіністі қорғау деп аталады. ХІІІ г-дан бастап қала мыс өндіру орыны ретінде белгілі болады.

XVII ғасырдан бастап қала қазіргі Алаверди атын ежелгі көшпелі борчалу елінің атынан алады.

1930 жылға дейін қаланың аты "Аллаверды" деп аталатын. Баскаков 1979 ж. айтуы бойынша "Алла берді" деген түрік-араб сөздерінен құралған.

1770 жылы грек кешілер Алаверди және Шамлуга қалаларында мыс қорыту зауытын салады. 1795 жілі Аға Мохаммед-ханмен талқандалынған.

1801 ж. Алаверди Ресей империясының құрамына кіреді. 1887 жылы кен қазып шығару құқығы француздарға сатылған.

Мыс өнекәсібінің өркендеуіне Гюмри-Тбилиси темір жолы (1899) және Дебед гидроэлектро стансасының құруы (1909) қозғау салды.

1921 ж, Алавердиде кенес өкіметі орнатылды. 1938 ж. қала статусын алжы. 1957 ж. қалада ірі мыс -химиялық комбинаты салынды.

ХалықыӨңдеу

Кестеде халық санының өзгеру динамикасы көрсетілген.

жыл 1831 1873 1926 1959 1970 1979 2001 2004 2005 2006 2007 2008
халық

саны

24 748 4500 16 805 23 311 23 182 14 835 17 000 17 000 16 800 16 700 16 600

Жергілікті халықының көбісі - армяндар.

Алавердида туып-өскен атақты адамдарӨңдеу

  • Александр Ерицян (1842—1902) - әйгілі тарихшы
  • Аршак Газарян - еңбек қайраткері
  • И. Хаджиев - Кенес одағы каһарманы
  • Альберт Аслян - атақты суретші
  • Анастас Иванович Микоян - 30-60 ж. кеңес одағы қайраткері
  • Артём Иванович Микоян - атақты авиаконструктор т.б.

Туыстас қалаларӨңдеу

  • Айос Иоаннис Рентис (Грекия) — 28.05.2007
  • Кобулети (Грузия) — 01.10.2007

ФотогалереяӨңдеу

Сыртқы сілтемелерӨңдеу

ДереккөздерӨңдеу

  • “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998