Алсас диалекті, Алсатан неміс тілінің бүкіл Эльзас аумағында дерлік таралған төменгі алеман диалектінің бір. Неміс тілінің свабиялық және швейцариялық диалектілеріне ең жақын.

Алсас диалекті
Елдер:

 Франция,  Германия

Аймақтар:

Эльзас

Сөйлеушілер саны:

700 000 аса адам

Классификация
Санаты:

Еуразия тілдері

Үнді-Еуропалық отбасы

Германдық бұтақ
Батыс германдық топ
Оңтүстік неміс кіші тобы
Оңтүстік неміс диалектілер тобы
Германиялық диалект
Тіл коды
ISO 639-1:

ISO 639-2:

ISO 639-3:

gsw

Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика

Уақыт өте келе, француз сөздері алеман диалектісіне көбірек ене бастады. Оның төменгі әлеуметтік рөлі (әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін) оның тиісті деңгейде дамуына мүмкіндік бермейді. Қазір эльзас тілі негізінен жұмысшылар, шаруалар, сондай-ақ эльзас мәдениетін берік ұстанушылар сөйлейді. Эльзас тұрғындарының тек 40 пайызы ғана осы диалекті түсініп, сөйлей алады[1].

Эльзас лингвистикалық картасы, эльзас тілі екі реңді қызыл түспен көрсетілген

Франциядағы алсас диалектінің мәртебеӨңдеу

Франция конституциясына сәйкес республикадағы жалғыз ресми тіл - француз тілі. Сонымен бірге, ел үкіметі алсас диалектісіне және басқа да аймақтық диалектілерге белгілі бір құқықтарды мойындайды. 1999 жылы Ұлттық статистикалық институттың зерттеулері Францияда диалектінің 548 000 ересек адамның сөйлейтінін көрсетті. Бұл оны Францияның аймақтық тілдерінің арасында (окситан тілінен кейін) екінші орынға қояды.

Салыстырмалы сөздікӨңдеу

Қазақша Алсасша Жоғары-алеман Сваб Неміс Француз
үй Hüüs [hyˑs] Huus Hous Haus maison
қатты lüüt [lyˑd̥] luut lout laut bruyant
адамдар Lit [lɪd̥] Lüt Leid Leute gens
бүгін hit [hɪd̥] Hüt heid heute aujourd’hui
әдемі schen [ʃeːn] schö sche schön beau
Жер Ard [aˑɾd̥] Ärd Erd Erde terre
тұман/түтін Nabel [naːb̥l̩] Näbel Nebl Nebel brouillard
су Wàsser [ʋɑsəɾ] Wasser Wasser Wasser eau
еркек Mànn [mɑˑn] Maa Mann homme
жеу (тамақтану) assa [asə] ässe essa essen manger
ішу trenka [d̥ɾənɡ̊ə] trinkche trenka trinken boire
кіші klai [ɡ̊laɪ̯] chlei kloi klein petit, petite
нәресте Kind [kɪnd̥] Chind Kind Kind enfant
күн Däi Dag Dàg Tag jour
әйел Frài Frou Frau Frau femme

Алсатан әдебиетіӨңдеу

Алсас диалектісінде көптеген белгілі ақындар мен жазушылар, атап айтқанда: Клод Виже, Конрад Винтер, ақындар Эренфрид Стөбер және оның екі ұлы, Август Стебер мен Адольф Стебер, Симон Моргенталер, Натан Катц, Андрей Унгоммер, Томок Унгер сияқты көптеген маңызды ақындар мен жазушылар жасаған. Рене Шикеле, Жан Эген, Роджер Сифер, Жермен Мюллер, Хьюгт Дрейкхаус, Лиселотт Хамм және Жан-Мари Хаммель, Рене Эглз, Изабель Груссенмайер, Сильвия Реф және басқалары[2].

ДереккөздерӨңдеу