Табын — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
«Қазақ рулары» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)
ш Қазақ рулары» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен))
| торабы = ?
}}
'''Табын'''  — ({{lang-mn|табын}}  — бес) [[Кіші жүз]]дің [[Жетіру]] бірлестігіндегі ру. [[АқтобеАқтөбе облысы]]ндa, Сырдарияның төменгі ағысы мен Жайық бойында көптеп шоғырланған, біраз бөлігі [[Қарақалпақстан]]да тұрады. Өткен ғасырларда қалмақтардың Қобда жеріне шабуына байланысты, табындар бас ауған жаққа жер ауып, бір бөлігі қазіргі [[Байғанин ауданыныңауданы]]ның Оймауыт ауылына тұрақтап, бір бөлігі [[Шалқар ауданынаауданы]]на, бір бөлігі қазіргі Атырау, Батыс Қазақстан облыстарына, бір бөлігі [[Қызылорда облысы]] мен Қарақалпақстан жерлеріне кеткен. Қазір де Қарақалпақстанға кеткендердің 80 пайызы [[Маңғыстау облысынаоблысы]]на көшіп келіп, Ақтау, Жаңаөзен қалаларында тұрып жатыр.
Cондай-ақ [[Башқұрттар|башқұрт]] ұлтында да Табын атты ру бар.
 
Негізгі таңбасы  — тарақ  — атбегі маңсабын бейнелейді. [[Орда-Ежен]] ұрпақтары  — [[төре]] руының таңбасына ұқсас.
Табын руы - белгісіне қарай үшке бөлінеді: тарақты, шөмішті, көсеулі болып. Шөміштілер негізінен Ақтөбе мен Батыс Қазақстан жерлерін жайлаған, көп бөлігі қалмақ шапқыншылығы кезінде Қарақалпақстан жеріне ауып, сол жақты мекендеп кеткен, қазіргі күнде Ақтөбеде тұрады. Қазір Қарақалпақстанға кеткен Табындардың 80 пайызы Отанға қайтып көшіп келді. Қызылорда өңірінде де Табындар бар, олар не найзалы не тарақтылар.
 
== Шығу тегі ==
Аңыз бойынша [[Тәуке хан]] [[Орта жүз]]дегі аз халықты [[Жетіру]]ды [[алшындаралшын]]ғадарға (бұрыңғыбұрынғы ноғайлыларды) қосып [[Кіші жүз]] құрған.
 
Тарихи деректер бойынша табындар [[Шыңғысхан]]ды ақ киізге көтерген 24 моңғол тайпасының арасында болыпты. Аңыздар бойынша табындардың көсемі [[Майқы би]] [[Шыңғысхан]]мен ант ішкен.
 
[[КөнетүркіКөне түркі тілі]]нде қазіргі [[Тибет]] жері ''Тобот'', ''Тобон'', ''Табын'' деп аталған.
 
Ал қытай мемлекетін ''Табғач'' деп атаған. Табғачтар, немесе қытайдың тарихи деректерінде ''тоба'', ''туба'' тұнғыс-манзу тайпалары арасынан шыққан қазіргі Ішкі Моңғолияда көшкен халық. Тобалар көсемі [[Тоба Гуй]] Солтүстік Қытайды иелеп Солтүстік Вей (386-535) әулетін құрған.
 
 
Осының алдындағы ру сияқты, ол туралы да алғашқы деректерді біз А. Тевкелевтен ғана кездестіреміз. Ел арасынан жинаған мәліметтер мен Тынышбаев келтірген табын руының жаманкерей, Бозым , бегім және қайырқожа деген төрт тармағы бар. Табындардың таңба белгілері әр түрлі. Жалпы ру таңбасы (тостаған); сонымен бірге табындарда тағы да (шөміш, шөміштітабыншөмішті-табын тармағында), (тарақ, тарақтытабынтарақты-табын тармағында) және (әліп) таңбалары бар. Жалпы рудың таңба белгісін салғастыру бізді тағы да дулаттарға (Ұлы жүз) әкеледі, оларда да жалпы тайпалық белгі дәл осындай, ал және белгілерідулаттардыңбелгілері дулаттардың кейбір руларының таңбалары мен албан тайпасьшыңтайпасының таңбасынан еш айырмасы жоқ. Табын руы Ұлы жузден шыққан деп жорамалдауға болады. Бұған дәлел ретінде табын руында да, албан тайпасында да бозым руы бар екенін көреміз. | (көсеу) таңбасы қаңлы тайпасының (Ұлы жүз) таңбасына, ал (тарақ) таңбасы нақ сол жүздегі жалайыр тайпасының таңбасына ұқсайды және тарақ таңбасының жалайыр тайпасынан шыққанын табын руы шежіресі нұсқаларының бірі көрсетеді.
 
Табындардың тегі аралас екенін оларда бірнеше ұран болуы да көрсетеді. Гродековте бар мәліметтер бойыпша, Сырдария табындарының ұрандары «Сәрке» және «Тостаған», ал ел арасынан жинағапжинаған мәліметтер бойынша, батыс табындарыпың ұраны «Алаш». С. И. Руденко өз еңбектерінің бірінде монғолдарғамоңғолдарға дейінгі уақытта, аңыз бойынша, башқұрттар он екі руға бөлінген деп жазады. Бұдан әрі ол осы рулар, ішінде табындар да болған деп көрсетеді.
 
Жоғарыда айтылғандардың бәрін, сондай-ақ С. И. Руденконың деректемесін ескере келгенде, табын руьның тарихын былайша негіздеуге болады. МонғолдардыңМоңғолдардың шапқыншылығынан көп бұрын қазіргі Батыс Қазақстан мен Оралдың арғы жағындағы далаларда басқа тайпалар мен рулар арасында сол кезде-ақ жергілікті табын тайпасы болып, ол саяси немесе экономикалық сипаттағы әлдебір жағдайлардың әсерінен бөлініп кетуі ықтимал. Оның бір бөлігі солтүстікке, қазіргі Башқұртстан аумағына барып, Ибн Фадман айтқан Башқұрт халқының құрамына енген.
МонғолдарғаМоңғолдарға дейінгі уақыттың өзінде-ақ башқұрттар құрамына табындардың енгенін біз бұдан бұрын көрсеткенбіз. Алайда табындардың көпшілік бөлігі өз жерінде калын, монғолдардан кейінгі кезеңде руының атын сақтап қала отырып, Ұлы жүз тайпаларынан шыққандарды өз құрамына қабылдаған болуы мүмкін. Ал ұлыжүздіктердің қосылған бөлігі олардың ру атын қабылдап, оларға өз таңбаларын берген. Табын руының едәуір бөлігі, атап айтқанда, бозым (төртұл) Орта жүздің керей, найман және арғын сияқты ірі тайпаларының құрамына енген, олардың арасында төртұл және өзбектер құрамына енген (локайлар) да аталады.
 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақ рулары}}
 
[[Санат:Қазақ рулары]]
[[Санат:Кіші жүз рулары]]