Нығмет Тінәліұлы Сауранбаев — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
«Құрмет Белгісі орденінің иегерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)
(+ 3 санат (HotCat құралының көмегімен))
ш Құрмет Белгісі орденінің иегерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен))
[[Жамбыл облысы]][[Сурет:Сауранбаев Нағымбет.jpg|thumb|Сауранбаев Нығмет Тінәліұлы]]
'''''Нығмет Тінәліұлы Сауранбаев''''' ([[5 мамыр]] [[1910 жыл|1910]], Жамбыл облысы, [[Қордай ауданы]], [[Шарбақты]]- [[17 қараша]] [[1958]], [[Алматы]]) - [[Қазақ тілі]] білімінің негізін салушылардың бірі, түркітанушы, филология ғылымының докторы (1943), профессор (1944), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (1946), [[Қазақстан]]ға еңбегі сіңген ғылым қайраткері (1945).
 
== Өмірбаяны ==
* Халық-ағарту институтын бітірген (1932, [[Қостанай]]).
* 1932 – 34 жылдары Республикалық Халық-ағарту комиссариатындаомиссариатында нұсқаушы болып жұмыс істеді
* 1934 – 39 жылдары КСРО Халық ағарту комиссариаты жанындағы ғылыми-зерттеу институтының Ленинград бөлімшесінің аспиранты, Қазақ КСР Халық-ағарту комиссариатының мектептер жөніндегі ғылыми-зерттеу институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары
* 1939 жылдан 1946 жылдары аралығында КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалының Тіл, әдебиет және тарих институтының тұңғыш директоры.
 
* 1946 – 51 жылдары Қазақ КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің хатшысы.
* 1946 – 51 жылдары «Қазақ КСР Ғылым Академиясы Хабарлары» журналының алғашқы редакторы.
* 1951 жылы Қазақ Ғылым академиясының вице-президенті болып сайланып, ол қызметті 1958 жылға дейін атқарды.
 
* 1946 – 511947-56 жылдары Қазақ КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің хатшысы.,
 
* 19511956 жылы Қазақ Ғылым академиясының вице-президенті болып сайланып, ол қызметті 1958 жылға дейін атқарды.
* 1955 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ КСР Ғылым академиясының тілтану институтының қазақ тілінің тарихы және диалектологиясы бөлімін басқарды.<ref>Тараз энциклопедиясы</ref>
== Ғылыми еңбектері ==
Негізгі ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ тілінің тарихы мен синтаксисіне, әдеби тіл тарихы, түркітану, диалектология, орфография, жазу, емле, сөздік түзу мәселелеріне арналған. Морфология саласында ол қазақ тіліндегі етістік категориясының жасалу тәсілдері мен тарихи даму жолдары, көсемше тұлғалары, олардың мағыналары, синтаксистік қызметі жайында және қазақ тілі грамматикасының, оның ішінде морфологиясы, орфографиясы мен алфавиті жайында ғылыми еңбектер жариялады..
 
«Құрмалас сөйлем», «Қазақ тілінің грамматикасы», «Синтаксис», «Қазақ тілінің синтаксис мәселелері», «Жай сөйлемдердің байланысу амалдары», «Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдер жүйесі», «Жанама толықтауыш пен пысықтауыш мүшелері» деген еңбектерінде құрмалас сөйлемдердің қалыптасу жолдарын басқа да түркі тілдеріндегі құрмалас сөйлемдердің даму жүйесімен, сондай-ақ тарихи жазба ескерткіштер мәтінімен салыстыра зерттеді. «Қазақ әдеби тілінің тарихы», «Қазақ әдеби тілінің дамуындағы Абайдың рөлі», «Қа-зақ әдеби тілінің тарихын зерттеу туралы» атты мақалалары әдеби тіл туралы алғашқы ғылыми тұжырымның бастауы болды. Сауранбаев Қазақстанның әр аймақтарына тұңғыш рет диалектологиялық экспедициялар ұйымдастырды, ғылыми еңбектері қазақ диалектологиясы пәнінің қалыптасуына игі ықпал етті.
 
Ол «Орысша-қазақша» сөздіктің жалпы редакциясын басқарған. Ғалымның «Қазақ тілі: лексика, фонетика, морфология, синтаксис» оқулығы білім беру саласьшда үлкен сұраныска ие болды. 1954 жылы Шығысты зерттеушілердің бүкіл дүниежүзілік XXIII конгресіне Кеңес делегациясының құрамында қатысып баяндама жасаған. Сондай-ақ Иран, Ирак, Англия, Үндістан елдерінде өткен халықаралық конференциялар мен кездесулерге қатысқан.
 
Н. Сауранбаев 1950 жылдардан бастап қазақ тілінің тарихы мен диалектологиясы туралы мәселелермен шұғылданды. [[Әдеби тіл]]дің тарихы жөнінде еңбек жазып, артына елеулі із қалдырды:
* "Қазақ әдеби тілінің тарихын зерттеу туралы" (1960)<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>
 
== Марапаттары ==
Нығмет Сауранбаевтың ғылыми жұмыстарын, ұйымдастырушылық қабілетін және қоғамдық еңбектерін жоғары бағаланып:
* екі мәрте «Құрмет белгісі» орденімен
* медальдармен
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен бірнеше рет марапатталған.
 
== Есте қалдыру ==
 
 
* Алматы қаласындағы Жібек жолы көшесіндегі қоғам қайраткері, академик Нығмет Сауранбаев тұрған үйге мемориалдық тақта орнатылған.
 
* Жамбыл облысы Қордай ауданындағы Шарбақты ауылындағы 8 жылдық мектепке
 
* Қордай ауылында көшеге ғалымның есімі берілген.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 7 том</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]]
[[Санат:Тіл, әдебиет және тарих институтының профессорлары]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]