I Акбар — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
| Діні = [[Ислам]]
| Туған күні = 14.10.1542
| Туған жері = АмаракотОмаркот,<br />[[ Ұлы Моғолдар патшалығы]]
| Қайтыс болған күні = 17.10.1605
| Қайтыс болған жері = [[Агра]],<br />[[Ұлы Моғолдар патшалығы]]
| Жерленді = Акбар кесенесі, [[Агра]]
| Әкесі = [[Хумаюн]]
| Анасы = Хамида БануХамидабану бегім
| Жұбайы = Рүкия бегім<br />Салима бегім<br />[[Мәриям-уз-ЗаманиДжодха бегім]]
| Балалары = '''Ұлдары:'''<br />Хасан мырза<br />Құсайын мырза<br />[[Жаһангір]]<br />Сұлтан Мұрат мырза<br />Сұлтан Даниял мырза<br />Сұлтан ХушруХүшрі мырза<br />'''Қыздары:'''<br />Арам БануАрамбану бегім<br />Шаһрунниса бегім<br />Ханым СұлтанХанымсұлтан бегім
| Қолтаңбасы =
}}
'''I Акбар''' ({{lang-ur|جلال الدین محمد اکبر}}) — [[Ұлы Моғолдар патшалығының падишаһы|Ұлы Моғолдар патшалығының 3-ші падишаһы]], қолбасшы. [[Ұлы Моғолдар патшалығы]]ның негізін қалаушысы [[Бабыр]]дың немересі, [[Хумаюн]]ның үлкен баласы.
 
Толық атағы: '''Ағзам сұлтан әрі Мәртебелі қаған, Әділ имам, Ислам сұлтаны, Мүміндер әмірі, Үндістан билеушісі, Жоғарғы халиф, Әбілфатх Жалалуддин Мұхаммед Акбар, Заман иесі, Жеңімпаз падишаһ, Алланың көлеңкесі, Үнділер мен Моғолдар сұлтанатының шаһиншаһы''' ({{lang-ur|әс-Сұлтан әлүл-Ағзам уә-л-Хақан әлүл-Мүкаррам, Имам-и-Әділ, Сұлтан әлүл-Ислам, Каффатт әлүл-АнамАнғам, Әмір әлүл-Мүминин, Мәлік-и-Үндістан, Халифат әлүл-МүтаалиМүтғали, Әбілфатх ЖалаладдинЖалалуддин Мұхаммед I Акбар, СайыпСахиб-и-Заман, Падишаһ-и-Ғази, ЗиллуллаһЗиллулла, Шаһиншаһ-и-Сұлтанат-үл-Хиндия-уә-л-Мұғалия'''}}.
 
==Өмірбаяны==
I Акбар [[1542 жыл]]дың [[14 қазан]]ында АмаракотОмаркот қаласында Ұлы Моғолдар падишаһы [[Хумаюн]] мен Хамида Бану бегімнің шаңырағында дүниеге келді.
[[Сурет:Akbar.jpg|thumb|left|upright|Акбардың бала кезі]]
 
I Акбар [[1542 жыл]]дың [[14 қазан]]ында Амаракот қаласында Ұлы Моғолдар падишаһы [[Хумаюн]] мен Хамида Бану бегімнің шаңырағында дүниеге келді.
 
===Билеген жылдары===
 
Мальваны, Раджпутанды, Гуджаратты, Бенгалияны, Аудты, Бихарды, Синдті, [[Кашмир]]ді жаулап алып, өз тұсында патшалық жерін едәуір ұлғайтты және [[Ұлы Моғолдар әулеті]]нің билігін нығайта түсті. Елде әкімшілік, әлеуметтік және әскери жаңартпаларды жүзеге асырды. I Акбар дүниетанымы кең, рухани бай адам болған. Ол бүкіл болмыстың біртұтас және оның себебі бір екенін жақсы түсініп, сол кездегі үнді жеріндегі түрлі діни көзқарастарды біріктіруге ұмтылды. Сондықтан ол "дін-и илаһи" (Құдай діні) атты жаңа дін енгізді. Бұл [[ислам]]ды, [[индуизм]]ді, [[буддизм]]ді, [[зороастризм]]ді, [[джайнизм]]ді және [[христиандық]]ты біріктіруге ұмтылған талпыныс еді. I Акбар тұсында [[Үндістан]]да сәулет өнерінің тамаша ескерткіштері салынды: Қызыл форт ([[1565 жыл|1565]]-[[1574 жыл|1574]]), Фатехпур Сикри қаласы ([[1569 жыл|1569]]-[[1574 жыл|1574]]), Аймер форты ([[1564 жыл|1564]]-[[1573 жыл|1573]]), Делидегі Сарай қақпасы ([[1560 жыл|1560]]), Лал-Кила ([[1586 жыл|1586]]-[[1618 жыл|1618]]) және т.б. Олардың құрылысында мұсылман сәулет өнері мен үнді дәстүрінің озық үлгілері жарасымды пайдаланылған<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 1-том</ref>.
 
I Акбар тұсында [[Ұлы Моғолдар патшалығы]]ның шекарасы кеңейді. Оның құрамына шығыс пен оңтүстікке Бенгалия, Орисса, Гуджарат, Кашмир субалары, Хандеши сұлтандығы мен Ахмеднагар енді. Солтүстікте [[Иран]]нан тартып алынған маңызды сауда орталығы Кандагар қаласын қосып алды. Акбардың алдыңғы билеушілерден ерекшелігі өзіне қызметке үнді шонжарларын тартуы еді. Мұнымен қатар ол үнді саудагерлерімен де жақсы қатынаста болды. Оның тұсында [[индуизм]]ге табынғанды қудалау тоқтатылды, үнді тұрғындары өте ауыр жизия жан басы салығынан босатылды. [[1593 жыл]]ы дін сенімдегі еркіндікке байланысты жарлық шығарылды. Алдын зорлап [[Ислам|мұсылман дініне]] өткізілген үнділердің барлығына дін еркіндігі берілді. Акбар тұсында да салық жүйесі реттелді. Акбардың жарлығы бойынша бүкіл [[Үндістан]]да жерді өлшеудің бірдей түрі енгізілді. Өте үлкен Ұлы Моғолдар патшалығы Акбар тұсында 15 субаға (облысқа) бөлінді. Субаларды падишаһтың наменгерлері (субадарлары) басқарды. Акбар Үндістанның ирригациялық жүйесін кеңейтті. Акбардың барлық саясат мемлекетті орталықтандыруға, падишаһ билігін нығайтуға бағытталды. Бірақ ол феодалдық ортаның салт-дәстүрін, ру-тайпалық қатынастың, Үндістанның әлеуметтік құрылысын ескермей кете алмады. Сондықтан оның құрған басқару жүйесі өзінен алдыңғы мұсылман билеушілерінен мүлде басқа болды деу қиын. Орталық үкімет әскери, қаржы және сот мекемелеріне бөлінді. Акбар тұсында көптеген құрылыстар салынып, елордасы [[Дели]] сол кездегі қалалардың ішіндегі ең гүлденген қалалардың біріне айналды<ref>[http://www.studfiles.ru/preview/5055266/page:23/ Үндістан Ұлы Моғолдар патшалығының тұсында]</ref>.
 
==Дереккөздер==
987

өңдеме