Геном — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:HIV genome.png|thumb| right | ]]
'''ГЕНОМ'''(ағылш. genome, грек. genos — шығу, тек) — хромосомалардың гаплоидты (сыңар) жиынтығында шоғырланған гендердің бірлестігі. Г.Геном терминін 1920 ж. неміс биологы [[Г. Винклер]] енгізді. Гаплоидты жиынтық көбінесе жыныс клеткаларына тән, ал сомалық (дене) клеткаларында хромосомалардың диплоидты (екі еселенген) жиынтығы болады. Кейде хромосомалардың саны қалыпты диплоидты жағдайдан артып кетеді. Егер гаплоидты жиынтықтан Г.Геном үш не төрт есе артық болса, триплоидты және тетраплоидты, ал бір Г.Геном организмде бірнеше рет қайталанса, автополиплоидты, ал әр түрлі біріккен организм аллополиплоидты деп аталады. [[Хромосом|Хромосомалардың]] жиынтығы еселеніп, артқан сайын Г.Геном саны да өсіп отырады. Әдетте диплоидты клеткада хромосомалар жұп болып келеді. Себебі, ұрықтану кезінде оның бір сыңары аналық гаметадан, екіншісі — аталық гаметадан беріледі, яғни бұл Г-дар сәйкес (гомологты) болады. Сөйтіп екі гаплоидты клеткадан бір диплоидты клетка түзіліп, жаңа организм қалыптасады. Әр хромосомада тізбектеліп орналасқан гендердің өзара дәл келуін екі Г-ның сәйкестігі деп атайды. Туыстығы қашық буындарда барлық немесе бірнеше Г-дар арасында сәйкестік болмайды. Бұл тұрақтылық бұзылып, белгілі бір факторлардың әсерінен хромосома санының өзгеруін (мыс., артып, не кеміп кетсе) геномдық мутация деп атайды.
Тірі организмдерде хромосомалардың саны тұрақты болады. Мыс., адамда — 46, маймылда — 48, қиярда — 14, жүгеріде — 20, қатты бидайда — 28, [[жұмсақ]] бидайда — 42, дрозофила шыбындарында — 8, т.б. Организм эволюциялық дамуында неғұрлым жоғары сатыда тұрса, соғұрлым олардың Г-ында ДНҚ көбірек болады.
 
813

өңдеме