Британ империясы — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Рахмет
ш (Адильбек Казыханов Британ империясы бетін Британдық империя бетіне жылжытты)
(Рахмет)
{{Тарихи мемлекеттер
|атауы = Британдық империя
|өз атауы = {{lang-en|British Empire}}
|статусы =
|құрылуы = [[1497 жыл|1497]]
|ыдырауы = [[1997 жыл|1997]]
|байрақ = Flag of the United Kingdom.svg
|байрақ_сипаттамасы = [[Британдық империяның туы|Байрақ]]
|елтаңбасы = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
|елтаңба_сипаттамасы = [[Британдық империяның елтаңбас|Елтаңба]]
|ұраны =
|карта = The_British_Empire_Anachronous.png
|сипаттамасы = Британ империясының бір бөлігі болған аумақтар. [[Британдық шетел аумақтары|Британдық шетел аумақтары]] қызыл түсте көрсетілген
|p1 = Англия Корольдігі
|flag_p1 = Flag_of_England.svg
|s1 = Шотландия Корольдігі
|flag_s1 = Flag_of_Scotland.svg
|p3 = Уэльс
|flag_p3 = Flag_of_Wales_2.svg
|p4 = Ирландия Корольдігі
|flag_p4 = Flag_of_Ireland.svg
|s3 = Ұлттар Достастығы
|flag_s3 = Flag of the Commonwealth of Nations.svg
|s4 =
|flag_s4 =
|астана = [[Лондон]]
|қалалары = [[Лондон]], [[Дели]], [[Калькутта]], [[Сидней]], [[Монреаль]]
|тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]
|діні =
|аумағы = 31,878,965 км² <ref name = «BSE»> [http://bse.sci-lib.com/article001365.html TSB-гі Британ империясы] </ ref>антарктики аумағын қоспағанда
|халқы = 480 000 000 адам.<br /><br />1922 жылы шамамен 24% [[Жер халқының халқы|әлем халқының]]
|басқару_формасы = [[Монархия]]
|династиясы =
|басқарушылар_титулы = [[Монарх]]
|басқарушы1 = [[Ұлыбритания патшаларының тізімі|Британ империясының билеушілер тізімі]]
|басқарушы_жылы1 =
|басқарушылар_титулы2 =
|басқарушы2 =
|басқарушы_жылы2 =
|басқарушылар_титулы3 =
|басқарушы3 =
|басқарушы_жылы3 =
|басқарушылар_титулы4 =
|басқарушы4 =
|басқарушы_жылы4 =
|басқарушылар_титулы5 =
|басқарушы5 =
|басқарушы_жылы5 =
|басқарушылар_титулы6 =
|басқарушы6 =
|басқарушы_жылы6 =
|басқарушылар_титулы7 =
|басқарушы7 =
|басқарушы_жылы7 =
|басқарушылар_титулы8 =
|басқарушы8 =
|басқарушы_жылы8 =
|басқарушылар_титулы9 =
|басқарушы9 =
|басқарушы_жылы9 =
|басқарушылар_титулы10 =
|басқарушы10 =
|басқарушы_жылы10 =
|қосымша_параметр1 =
|параметр_мазмұны1 =
|Кезең1 =
|Уақыт1 =
|Жыл1 =
|валютасы = [[фунт стерлингов]]
|дейін =
|д1 =
|д2 =
|д3 =
|д4 =
|д5 =
|д6 =
|д7 =
|кейін =
|к1 =
|к2 =
|к3 =
|к4 =
|к5 =
|к6 =
|ескерту =
}}
 
[[Сурет:BritishEmpire1919.png |thumb|right|400px|1919 ж. БританБритандық империясының аймақтары]]
'''БританБритандық империясыимперия''' ({{lang-en|Brіtіch Empіre}}) — [[Ұлыбритания]] мен оның отар иеліктерінің жалпы атауы. Термин ретінде 19 ғ-дың 70-жылдарынан бастап қолданыла бастады. [[Англия]] ең алдымен [[Ирландия]]ны басып алды. 16 — 17 ғасырларда теңізде үстемдік жүргізу үшін алдымен [[Испания]]ның, кейіннен [[Голландия]]ның соғыс флотын талқандап, [[Португалия]] мен оның отарларын өзіне тәуелді етті. 1607 жылы [[Солтүстік Америка]]да тұңғыш ағылшын иелігі пайда болды. Жетіжылдық соғыста (1756 — 63) ол Францияға күйрете соққы беріп, Испанияның отарлық қуатын жойды. Көп ұзамай француздар билеген Канаданы басып алып, Солтүстік Америкада өз үстемдіктерін орнатты. 1757 жылы Үндістан түбегіндегі [[Бенгалия]]ны басып алды.
 
Отар елдерді тонау есебінен Англияда үлкен ақша қоры пайда болып, өнеркәсіп төңкерісі жасалынды. Бірақ 18 ғасырдың аяғында Британ империясы дағдарысқа ұшырап, Солтүстік Америкада 13 отарынан айрылды. Соған қарамастан 19 ғасырдың 1-жартысында Үндістанды толығымен, [[Австралия]]ны, [[Жаңа Зеландия]]ны, [[Оңтүстік Африка]]ны жаулап алды, апиын соғыстарынан кейін [[Қытай]]ды [[Сянган]] ([[Гонконг]]) аралын жалға беруге көндірді. Ал 19 ғасырдың 80 — 90-жылдары Африканың батыс және шығыс жағалауларын басып алып, [[Кипр]] аралына, [[Египет]]ке, [[Бирма]] мен [[Ауғанстан]]ға бақылау орнатты. 20 ғасырдың бас кезінде [[Иран]]ға, [[Ирак]]қа, [[Осман сұлтандығы]]нан бөлініп шыққан [[араб]] мемлекеттеріне үстемдік етті. 19 ғасырдың аяқ кезінен бастап Ұлыбритания дүние жүзінде өз позициясын жоғалта бастады да кейбір отарларына (Канада, Австралия, Жаңа Зеландия) өзін-өзі басқару құқығын беріп, Британия доминионына айналдырды. 1-дүниежүзілік соғыстан кейінгі Британ империясының экономикалық дағдарысқа ұшырауын пайдаланып, доминиондар сыртқы саясатта да тәуелсіздікке қол жеткізді. Отарларда ұлт-азаттық қозғалыс күшейіп, Ауғанстан, кейіннен Ирак пен Египет тәуелсіздік алды.