Кавказ таудағаны — нұсқалар арасындағы айырмашылық

ш
clean up, replaced: Оңтүстік Қазақстан облысы → Түркістан облысы using AWB
ш (clean up, replaced: Оңтүстік Қазақстан облысы → Түркістан облысы using AWB)
 
|binomial_authority =Willd.
|}}
'''Кавказ таудағаны''' (Celtis саuсаsіcа) – [[кенепшөп тұқымдасы]], таудаған туысына жататын көп жылдық [[ағаш]]. [[Орта Азия]], [[Иран]] және [[Кавказ|Кавказдың]]дың таулы аймақтарында кездеседі. [[Қазақстан|Қазақстанда]]да [[Жетісу]] ([[Жоңғар Алатауы|Жоңғар Алатауының]]ның оңтүстік сілемінен [[Батыс Тянь-Шань|Батыс Тянь-Шаньға]]ға дейінгі ([[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Оңтүстік ҚазақстанТүркістан облысы|Оңтүстік ҚазақстанТүркістан]] облыстары) төменгі және орта белдеудегі құрғақ тау беткейлері мен шатқалдарында өседі. Биіктігі 4 – 8 метрдей, тегіс, сұр қабықты, жас [[бұтақ|бұтақтары]]тары қызғылт қоңыр түсті, ұшар басы шоқтанып тұрады. Өте қатты, қысқа [[сағақ|сағақты]]ты, [[талшық|талшықтанған]]танған торы айқын көрінетін [[жапырақ|жапырақтары]]тары өркенге кезектесе орналасқан. Жапырақ тақташалары ұзынша [[қандауыр]] тәрізді, жиектері үшкір тісті болып келеді. [[Гүл|Гүлдері]]дері қос жынысты, олар ұзындығы 2 см-дей болатын [[гүлтабан|гүлтабанымен]]ымен жапырақтың қуысында орналасқан. Гүлсерігі қарапайым ұсак төрт бөліктен тұрады, аталығы төртеу, жатыны бір ұялы. Тұқымынан және [[вегетативті]] жолмен көбейеді. Жапырақ жара бастаған кезде жел арқылы тозаңданады. [[Сәуір]] – [[мамыр]] айларында гүлдеп, [[қыркүйек|қыркүйекте]]те жемістенеді. [[Жеміс|Жемісі]]і – тәтті, жұмсақ, шар тәрізді сүйекше. Құрғақшылыққа төзімді ағаш. Жетіліп піскен кезінде (қыркүйек) жемісі қызғылт сары түсті әрі көкшіл қатпарлы рең алады. Кавказ таудағаның сүрегі ауыр және мықты болады, [[балта|балтамен]]мен жарудың өзі қиынға соғады, сондықтан да оны көбіне «[[тас]]» немесе «[[темір]]» ағаш деп атайды. Қабығын [[тері]], [[жүн]] және [[жібек]] бұйымдарын сарғыш қоңыр түске бояу үшін қолданады. [[Халық медицинасында]] жапырағы мен жемісін асқынған [[асқазан]], [[ішек|ішектің]]тің [[жұқпалы аурулар|жұқпалы ауруларын]]ын емдеуде және терлеу үшін қолданылады. Ал құрамында 48%-ға дейін қою майы бар жемісін тағамға пайдаланады. Жемісі шикі күйінде де жеуге жарамды. Кавказ таудағаны шірнелік және сәндік өсімдік. Табиғи ортада тік беткейлер мен шөгінділерді орнықтырып, [[топырақ|топырақты]]ты шайылып, тастарды жылжып кетуден сақтайды. Кавказ таудағаны өзінің таралу аймағы бойынша солтүстік-шығыста ең сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, [[Қазақстан|Қазақстанның]]ның «[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]» енгізілген.
<ref name="test">Қазақстан Энциклопедиясы</ref>
 
<references />
 
{{stub}}
{{wikify}}
 
[[Санат:Кенепшөптер]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
 
 
{{stub}}
9718

өңдеме