Артиллерия — нұсқалар арасындағы айырмашылық

Түйіндемесі өңделмейді
[[Сурет:Fork-(artillery).gif|thumb|300px|right]]
[[Сурет:Fork-(artillery).gif|thumb|250px|]] [[Сурет:AA-gun-niva-1916.jpg|thumb|250px|Орыс - германдық майдан, орыс ұшақ сайманы., [[1916]] год ([[76-шы 1902 жылдың үлгiсiнiң - дивизиондық зеңбiрегi]])]]
 
== Артиллерия ==
'''Артиллерия''' ([[Француз тілі|франц]]. ''atillier'' — дайындау, жарақтау):
# [[әскер]] түрі;
# қару түрі немесе қару-жарақ заттарының жиынтығы;
# артиллериялық қару-жарақ құрылысы, олардың қасиеттері мен ұрыста колдану әдістері туралы ғылым.
 
Артиллерия әскер түрі ретінде [[Оперативті таңдау пернесі|оперативтік]] бірлестіктер мен жалпы әскерлік құрамалардың, бөлімдер мен бөлімшелердің құрамына кіретін артиллериялық құрамалардан, бөлімдер мен бөлімшелерден тұрады.
 
 
Артиллерияға қару түрі (қару-жарақ заттарының жиынтығы) ретінде зеңбіректер, келте зеңбіректер, [[минаатарлар]], кері теппейтін зеңбіректер, танкжойғыш басқарылмалы ракеталар ұрыс машиналары (ұшыру кондырғылары) және [[Реактив|реактивтік]] артиллерия, артиллериялық және атқыштық [[оқ]]-дәрілер, артиллерияның қозғалу құралдары - дөңгелекті және шынжыр табанды тарткыштар және басқалар;
атысты басқару аспаптары, [[барлау]] мен атысты қамтамасыз ету қүралдары, барлык [[атқыш |атқыш]] қарудың түрлері мен [[гранатаатқыштар]] кіреді.
 
Артиллерияға [[ғылым]] ретінде артиллериялык қаружарақтық құрылысы, жобалануы, жасалуы мен қолданылуы жөніндегі, сонымен қатар оның ұрыстық касиеттерінің, атысы мен ұрыста колдану әдістері жөніндегі білім жиынтығы қамтылады.
 
''Артиллерия ғылымының негізгі бөлімдері:''
 
* [[баллистика]];
* артиллериялық зеңбіректер;
* атқыш қарулардың және ок-дорілердің материалдық бөліктерінің құрылым негіздері;
* [[Қопарғыш Заттар|қопарғыш]] заттар мен дәрілер;
* артиллериялық өндіріс технологиясы;
* артиллерияны ұрыста қолдану;
* атыс пен атысты басқарудың [[Теория|теориясы]];
* артиллерия тарихы.
 
[[Еуропа|Еуропада]] артиллерия [[13 ғ.|13]] ғасырдың аяғында - [[14 ғ.|14]] ғасырдың басында пайда болды.
 
[[16 ғ.|16]]-[[17 ғ.|17]] ғасырларда артиллерия ғылымының алғашкы негіздері қалыптаса бастады (зеңбіректер жасау мен артиллерия тактикасы жөнінде).
 
[[19 ғ.|19]] ғасырдың ортасынан бастап ойық ұңғылы артиллерия жасалып, ату жылдамдығы, атыстың кашықтығы мен дәлдігі артты. [[Бірінші Дүниежүзілік Соғыс|Бірінші дүниежүзілік]] соғыстың басында артиллерия далалық (жеңіл), атты әскер (тау артиллериясы), далалық ауыр және ауыр (қамал артиллериясы) Артиллерия түрлерінен тұрды.
 
Соғыс барысында сүйемелдеуші Артиллерия, зениттік Артиллерия, танкатқыш Артиллерия пайда болып, минаатарлар көбейді. [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыста]], әсіресе, зениттік, танкатқыш, реактивтік және өздігінен жүретін Артиллерия жан-
жақты дамыды, сонымен катар жоғарғы және ерекше куатты Артиллерия колданылды.
[[Сурет:Fork-(artillery).gif|thumb|250px|]] [[Сурет:AA-gun-niva-1916.jpg|thumb|250px300px|left|Орыс - германдық майдан, орыс ұшақ сайманы., [[1916]] год ([[76-шы 1902 жылдың үлгiсiнiң - дивизиондық зеңбiрегi]])]]
 
Қазіргі кездегі құрлықтағы әскер Артиллериясы әскер Артиллериясына резервтік Артиллерия, ал атқаратын міндетгеріне орай жер үсті және зениттік Артиллерия болып бөлінеді. [[Жер үсті сужиғысы|Жер үсті]] Артиллериясы ұрыстык қасиеттеріне байланысты: зеңбіректік, келте зеңбіректік, реактивтік, танкатқыштық Артиллерия, тау Артиллериясы және минаатарлар болып, козғалыс түріне байланысты өздігінен жүретін, тіркелетін, өзі жүретін, тасылатын және стацианарлық Артиллерия болып болінеді.
 
Әскери-теңіз [[ФЛОТ|флотының]] Артиллериясы (теңіз Артиллериясы) кемелік және жағалаулық Артиллериядан тұрады. Құрылымдық ерекшеліктері бойынша Артиллериялық жүйелер ұңғылы, ойық үңғыны, тегіс ұңғылы, кері теппейтін, реактивтік казематтық, әмбебапты Артиллерияға бөледі.
=== Батарея ===
[[Батарея]] — Артиллерияның атыстық және тактикалық бөлімшесі, ал оның иегізгі атыстық бөлімшесі болып 2-4 батареядан құралған [[Дивизион|дивизион]] саналады.
 
Артиллериялык дивизиондар бірігіп Артиллериялық полкті немесе Артиллериялық бригаданы, ал бригадалар (полктар) бірігіп Артиллериялық дивизияны кұрайды.
 
Шетел армияларында Артиллериялық зеңбіректердің негізгі үлгілері 105 және 155 мм-лік зеңбіректер, 105-155 және 203 мм келте зеңбіректер, 110 мм және басқа реактивтік снарядтардың ұшыру қондырғылары, 81-106,7 және 120 мм минаатарлар, 90 мм танқатқыш зеңбіректер, 106 және 120 мм кері теппейтін зеңбіректер және әр түрлі танкіге қарсы басқарылатын [[Ракета|ракеталар]] болып саналады.
 
Зеңбіректердің атыс кашықтығы 13-33 км, келте зенбіректерде - 24 км-re дейін, минаатардың атыс қашықтығы 5-10 км. Белсенді реактивті [[снаряд|снарядтарды]] пайдаланғанда, ол едәуір ұлғаяды. Әрқилы атыс тапсырмаларын орындау үшін да әр түрлі ок-дәрі қолданылуы мүмкін. Үрыста (операцияда) Артиллерия атыс тапсырмаларын әскердің басқа түрлерінің мүддесіне сай орындайды.
 
''Оның ұрыста қолданылуының негізгі принциптері:''
* маңызды бағыттарда жаппай қолдану,
* атыстың тосындығы мен дәлдігі,
* жаяу әскер мен, танктермен,
* әскердің басқа түрлерімен
* [[Авиация|авиациямен]] өзара бірлікте кимылдауы,
* артиллерия атысы мен маневрін үздіксіз және икемді баскару.
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001 </ref>
 
==Пайдаланған әдебиет==
<references/>
 
[[Санат:Қару Әскери іс]]
[[Санат: (Бас әріп)]]
 
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}
 
 
Артиллерия — жаудың атыс құралдарын, соғыс тех-сын, қорғаныс құрылыстарын, адам күшін, т.б. нысандарын жоюға, ұрыста барлық әскери бөлімдер мен құрамаларды қолдауға арналған әскер түрі. Ол француздың atіllіer, яғни дайындау, оқтау деген сөзінен шыққан. Барлау, байланыс, көлік құрал-жабдықтарымен, атысты басқару аспаптарымен жабдықталады. Осы заманғы артиллерия батальондық, полктік, дивизиялық, корпустық, армиялық түрлерге бөлінеді. Әскери артиллерия құрамына енбейтін артиллериялық құрамалар мен бөлімдер Жоғарғы Бас қолбасшылықтың резервінде болады. Қолданылу мақсатына қарай артиллерияның гаубицалық, зеңбіректік, реактивті, өздігінен жүретін зенитті және минометті түрлері болады. Оның арнаулы түрлеріне атомдық, танктік, таулық, казематтық артиллерия жатады. Әскери-теңіз артиллериясы корабльдік және жағалық артиллерия түріне бөлінеді. Ал қару түріне зеңбіректер, гаубицалар, мортирлер, өздігінен жүретін артиллерия және реактивті қондырғылар, минометтер; олардың оқ-дәрілері – патрон, снаряд, миналар; қозғалысқа келтіретін құралдары – өздігінен жүретін моторлы лафеттер, доңғалақты және жылан бауырлы тягачтар (сүйретпелер), темір жол платформа-лафеттері, атысты басқарудың түрлі аспаптары мен көздеуіш тетіктері, т.б. жатады.
[[Санат:Қару]]
 
[[ar:مدفعية]]
1383

өңдеме