Абд әл-Қадыр

(Абд ул-Қадыр бетінен бағытталды)

Абд әл-Қадыр (Абд әл-Қадар (Кадир), Насыр-ад-дин ибн Мұхиддин әл-Хасани араб.: عبد القادر الجزائري‎; (06.09.1808 — 25.05.1883, Дамаск) — Алжир халқының Франция отаршыларына қарсы күресінің (1832 — 1847) көсемі, қолбасшы, ғалым, ақын.

  • Алжир халқы 1832 ж. АБД ул-ҚАДЫР-ды сұлтан, кейін әмір сайлады.
  • 1832 — 1834 жылдардағы француздарға қарсы көтерілісте үлкен жеңістерге жетті. Франция 2 жылға бейбіт бітім жасауға мәжбүр болды.
Абд ул-Қадыр Дамаскіде

Алжирдің ішкі бөлігінде әмірлік құрылды. АБД ул-ҚАДЫР елде реформа жүргізіп, мектептер аштырды, сирек кітаптар мен қолжазбаларды жинатты, тұрақты армия құрды, бекіністер салдырып, қару-жарақ жасаттырды.

  • 1835 ж. қайта жанданған соғыста француз әскерлері тағы жеңіліс тапты.
  • 1837 ж. 30 мамырда әмір билігіне Алжир жерін түгел дерлік қайтаруға мәжбүр болған шартқа қол қойды.
  • 1843 ж. француздар келісімді бұзып, Алжирге қайта шабуыл жасады.
  • 1847 ж. олар Алжир жерін түгелдей басып алды.
  • АБД ул-ҚАДЫР 1847 — 1852 ж. Францияда тұтқында болды. Босағаннан кейін Дамаскіде тұрды.
  • Дамаскіде 1860 ж. француз жансыздары ұйымдастырған христиандарға қарсы бүлікте АБД ул-ҚАДЫР жауласқан екі жақты арашалап, 1,5 мың христианның өмірін аман алып қалды. Бұл үшін оны Франция үкіметі Құрметті Легионның үлкен кресімен, Ресей Ақ Қыран орденімен марапаттады.[1]

Дереккөздер

өңдеу
  1. Қазақ ұлттық энциклопедиясы