Джеймс Редхаус

Өмір баяныӨңдеу

Джеймс Редхаус (30 желтоқсан 1811 жылы Лондонда дүниеге келген) - тілтанушы, аудармашы, сөздік құрастырушысы. Балалық шағында ана және әкеден айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылды. Онда теңізшілік,карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға келеді. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты ұйымда техника сызбашысы болып жұмыс істейді. Стамбұлда 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. 1826 жылы Стамбұлда Bahriye'de ағылшын тілі оқытушысы болды. 1838 жылы садразамның (бірінші уәзір) аудармашысы болады. 1840-жылдан кейін сыртқы істер назариятында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. 1853 жылы Англияға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. Royal Asiatic Society қоғамының мүшелігіне сайланып, «сэр» атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус 1892 жылы қайтыс болды.

Redhouse SözlüğüӨңдеу

Джеймс Редһаус османлы түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздікті құрастырды. Ол сөздік 1890 жылы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және Британия мұражайында сақтаулы. Араб әліпбиінің тәртібімен жасалған осы сөздікте сөздердің арабша, парсыша, түрікше төркіндері көрсетіліп, латын әріптерімен оқылулары берілген, сөз түрлері анықталған, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. 1950 және 1972 Редһаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды.

ЕңбектеріӨңдеу

  • Grammaire raisonne те la langue Ottomane (1846)
  • Vade mecum of the Османлы colloquial language (1855)
  • Turkish vade mecum (1877)
  • А simplified grammar of the Ottoman-Turkish (1884)
  • Müntehabatı lügatı Osmaniye (1838)
  • А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish (1853)
  • А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms (1890)
  • Kitabı maanii lehçe li James Redhouse el İngilizi (1890)
  • The Mesnevi (1881)
  • А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph (1877)
  • On the history, system and varieties of Turkish poetry (1879)