Тасмания

(Тасман аралы бетінен бағытталған)

Тасмания аралы (ағылш. Tasmania) — Аустралияның оңтүстік-шығыс жағалауындағы аралығындағы Құрлықтан Басс бұғазы арқылы бөлінген. Австралия Одағының ең кіші штаты. Жер аумағы 68 км²-дей, тұрғыны 473 мың адам (2003).

Тасмания
Тасманияның ғарыщтан көрінісі

Әкімшілік орталығы – Хобарт қаласы Үлкен суайрық жотасының орфографиялық жалғасы. Жағалауы құлама тік жарлы, жартасты. Жер бедері тік беткейлі үстірттермен күшті тілімделген таулы қыратты. Ең биік жері – Осса тауы (1617 м). Климаты солтүстігінденде субтропиктік, оңтүстігінде қоңыржай ылғалды. Жылдық орташа температура шілдеде 8 oС, ақпанда 17 oС. Жылдық жауын-шашын мөлш. 600 – 1000 мм. Өзендері шоңғалды, суы мол. Аралда орман (эвкалипт, мирта, мәңгі жасыл шамшат ағаштары) биіктеген сайын қылқан жапырақты ағаштар, субальпі шалғыны кең тараған. Жануарлар дүниесі Австралияға ұқсас, қалталылардан вомваттар мен коала және аралда ғана сақталып қалған қалталы пері кездеседі. Полиметалл, темір кентасы, тас көмір өндіріледі. Сүт өндіретін мал шаруашылығы, қой шаруашылығы, бау-бақша шаруашылығы дамыған. Бірнеше ұлттық саябақтар бар.

Негізгі порты – Хобарт. Аралды 1642 ж. голландтық теңіз саяхатшысы А. Тасман (1603 – 59) ашқан.[1]

Аралды аборигендер Британдық отарлаудан 30,000 жылдан бері қоныстанған.[2] Ғалымдар абориген тасмандықтар негізгі құрлықтық аборигендерден 10,000 жыл бұрын Басс бұғазында теңіз деңгейі көтерілгендіңтен ажыраған дейді.[3] Отарлау басталғанда аборигендер саны 3,000 мен 7,000 арасында болса, келесі 30 жылда "Қара соғыс" деп аталған отарлаушыларға қарсы қатыгез партизан соғысынан, тайпа-аралық тартыстан, жане 1820 жылдандан басталған, аборигендердің иммунитеті жоқ, инфекциялық індеттерден толықтай жойылды. Әсіресе 1825 пен 1831 жылы белсенді болған қақтығыс үш жылдан аса әскери заға әкеліп 1,100-ден аса аборигендер мен отарлаушылардың өмірін қиған.

Төрт ересек толыққанды абориген тасманиялықтар, 1860 жж. Труганини, көп жылдар бойы соңғы тірі қалды деген толыққанды абориген-тасманиялық оң жақта.
Артур порты


ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақ энциклопедиясы
  2. Aboriginal Life Pre-Invasion.
  3. Ryan, Lyndall (2012), Tasmanian Aborigines, Sydney: Allen & Unwin, pp. 3–6, ISBN 978-1-74237-068-2