Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Қалмақ қырылған деген бетті қараңыз.

Қалмаққырылған
Сипаттамасы
Ұзындығы 325 км
Су алабының
ауданы
10,1 мың км²
Су алабы Шалқар алабы
Су ағысы
Бастауы Қарамола тауы
 • Координаттары 47°54′31″ с. е. 66°44′02″ ш. б. / 47.90861° с. е. 66.73389° ш. б. / 47.90861; 66.73389 (G) (O) (Я) (T)
Сағасы Шұбартеңіз қонысы
Орналасуы
Ел  Қазақстан
Аймақ Қарағанды облысы Ұлытау ауданы

Қалмаққырылған, Белеуітті, Білеу - Шалқар алабындағы өзен.

Географиялық орныӨңдеу

Қарағанды облысының Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 325 км, су жиналатын алабы 10,1 мың км².

БастауыӨңдеу

Ұлытау тауының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Қарамола тауының оңтүстігінен басталып, Ботамола бейітінің оңтүстік-шығысында 5,2 км жерде, Нарөлген ауылынан 5 км, Шұбартеңіз қонысына (бұрынғы көлге) 28 км жетпей тартылып қалады.

ГидрологиясыӨңдеу

Жылдық орташа су ағымы 1,05 м³/с. Аңғары кең (0,5 – 4 км), бүйірлік жырауылысайлармен тілімденген, жоғарғы ағысында жағалау беткейлері тік, биіктігі 10 – 40 м. Төменгі ағысының жағалауы жайпақ. Жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Су ағыны көктемде болып, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Қалмаққырылғанға ұзындығы 10-нан 48 км-ге жететін көптеген салалар құяды. Оң салалары: Шауыпкелсай, Алшынбайсай, Керегетассай, Күнтоғай, Сарыбұлақ, Аманжолсай, Дүйсембай, Шолақсай, Жиде, Бозінген; сол салалары: Қарсақпай, Талсай, Қаратөбесай, Ащылысай, Ақкиіксай, Тұрған, т.б. Алабы – мал жайылымы, жайылмасы шабындық ретінде пайдаланылады. 1723 жылы осы өзеннің бойында қазақ сарбаздары қалмақтарды ойсырата жеңгеннен кейін бұрынғы Белеуітті өзен сол жеңістің құрметіне Қалмаққырылған болып аталған.[1][2]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
  2. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5