Қалмаққырылған

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Қалмақ қырылған деген бетті қараңыз.

Қалмаққырылған, Белеуітті, Білеу - Шалқар алабындағы өзен.

Қалмаққырылған
Сипаттамасы
Ұзындығы 325 км
Су алабының
ауданы
10,1 мың км²
Су алабы Шалқар алабы
Су ағысы
Бастауы Қарамола тауы
 • Координаттары 47°54′31″ с. е. 66°44′02″ ш. б. / 47.90861° с. е. 66.73389° ш. б. / 47.90861; 66.73389 (G) (O) (Я) (T)
Сағасы Шұбартеңіз қонысы
Орналасуы
Ел  Қазақстан
Аймақ Қарағанды облысы Ұлытау ауданы

Географиялық орныӨңдеу

Қарағанды облысының Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 325 км, су жиналатын алабы 10,1 мың км².

БастауыӨңдеу

Ұлытау тауының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Қарамола тауының оңтүстігінен басталып, Ботамола бейітінің оңтүстік-шығысында 5,2 км жерде, Нарөлген ауылынан 5 км, Шұбартеңіз қонысына (бұрынғы көлге) 28 км жетпей тартылып қалады.

ГидрологиясыӨңдеу

Жылдық орташа су ағымы 1,05 м³/с. Аңғары кең (0,5 – 4 км), бүйірлік жырауылысайлармен тілімденген, жоғарғы ағысында жағалау беткейлері тік, биіктігі 10 – 40 м. Төменгі ағысының жағалауы жайпақ. Жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Су ағыны көктемде болып, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Қалмаққырылғанға ұзындығы 10-нан 48 км-ге жететін көптеген салалар құяды. Оң салалары: Шауыпкелсай, Алшынбайсай, Керегетассай, Күнтоғай, Сарыбұлақ, Аманжолсай, Дүйсембай, Шолақсай, Жиде, Бозінген; сол салалары: Қарсақпай, Талсай, Қаратөбесай, Ащылысай, Ақкиіксай, Тұрған, т.б. Алабы – мал жайылымы, жайылмасы шабындық ретінде пайдаланылады. 1723 жылы осы өзеннің бойында қазақ сарбаздары қалмақтарды ойсырата жеңгеннен кейін бұрынғы Белеуітті өзен сол жеңістің құрметіне Қалмаққырылған болып аталған.[1][2]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім
  2. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5