Қожалы (қарақ. Xojeli; өз. Xoʻjayli) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) қала, Қожалы ауданының (тұман) әкімшілік орталығы.

Қала
Қожалы
қарақ. Xojeli
өз. Xoʻjayli
Железнодорожная станиця Ходжейли 5537034.jpeg
Әкімшілігі
Ел

 Өзбекстан

Республика

Қарақалпақстан

Тұман

Қожалы ауданы

Тарихы мен географиясы
Координаттары

42°24′00″ с. е. 59°26′00″ ш. б. / 42.40000° с. е. 59.43333° ш. б. / 42.40000; 59.43333 (G) (O) (Я)Координаттар: 42°24′00″ с. е. 59°26′00″ ш. б. / 42.40000° с. е. 59.43333° ш. б. / 42.40000; 59.43333 (G) (O) (Я)

Қала статусы

1926

Орталығының биiктігі

73 м

Уақыт белдеуі

UTC+5

Тұрғындары
Тұрғыны

104 589 адам (2009)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+99861

Пошта индексі

231305

Қожалы картада
Қожалы
Қожалы

Водник қалалық ауылы Қожалы қалалық хәкімдігіне (әкімдігіне) бағынады.

АтауыӨңдеу

«Қажылардың орны» деп аударуға болатын қаланың атауы Миздахан қорымымен байланысты. Онда Орта Азия аңызы бойынша Адам - бірінші адам жерленген кесене бар[1].

ТарихыӨңдеу

Қожалы (Қожа елі) қаласының тарихы әлі күнге дейін арнайы зерттелген жоқ. П. П. Иванов, М. Юлдашев, А. Садықов, Ю. Гулямов, С. Камалов, Ю. Брегель, О. Жәләлов, В. Н. Ягодин, М. Мамбетұллаев, Т. Қожаев, Г.Ходжаниязов, М.Ш Қадырниязов, М.Төребеков, Х.Есбергенов, О.Юсупов, тағы басқа тарихшылар мен археологтар еңбектері мен зерттеулерінде Қожалы мәдениетінің тарихы мен тарихының әр түрлі жағдайларын бөліп көрсетті.

Осыған байланысты Қожалы қаласының өткен өміріне қатысты мұрағаттық материалдар үлкен қызығушылық тудырады, олар 500 жылдан астам уақыт бойы қарақалпақтардың, қазақтардың, түрікмендердің және хорезмдік өзбектердің негізгі базарлары Әмударияның сол жағалауында көптеген тарихи, әлеуметтік, мәдени және саяси оқиғалардың орталығы болды.

Өткен ғасырларда еуропалық және ресейлік көпестер, елшілер, саяхатшылар және ғалым-түркологтар барған Қожалы қаласы туралы құнды мәліметтер Санкт-Петербург, Мәскеу, Орынбор, Астрахан, Ташкент, Хиуа, сонымен бірге, ҚР Орталық мемлекеттік мұрағат, Тасауыз облысы ОММ, ӨР Орталық мемлекеттік мұрағат материалдарында сақталуда.

XVII ғасырдан бастап өзін Хиуа елшілігінің істеріне өздерін Жақып пайғамбар мен Қожа Ахмет Ясауидің ұрпақтары санайтын Қожа руынан шыққан адамдар белсенді түрде қосылды.

ГеографиясыӨңдеу

Қала Нүкістен батысқа қарай 10 км жерде орналасқан және онымен Әмудария арқылы өтетін көлік көпірі байланыстырылған. Түрікменабат - Мақат бағытындағы теміржол вокзалы. Әмудариядағы айлақ (қала орталығынан 11 км шығысқа қарай).

ЭкономикасыӨңдеу

Қалада мақта тазалайтын және кеме жөндейтін зауыттар; мақта иіру, мақта тоқу және кілем фабрикалары; тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары бар.

ТұрғындарыӨңдеу

Қожалы - халық саны бойынша Қарақалпақстанның Нүкіс қаласынан кейін 2-орында, Өзбекстанда 16-орындағы қала[2]. Тұрғындары 104 589 адамды құрайды (2009)[2]. Тұрғыны 104 589 адам (2009).

Әйгілі тұрғындарыӨңдеу

  • Суньят Рахматуллин (1934 ту.) — кеңестік су шаңғы жаттықтырушысы, инженер.
  • Абдулла Қадырбаев (1926—1979) — Халықтық бақылаудың төрағасы.
  • Әлішер Әуезбаев (1971 ту.) — Жапониядағы бокстан Азия ойындарының чемпионы (1994).[3]

ДереккөздерӨңдеу