Ақсу-Аюлы

Ақсу-АюлыҚарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, аудан және Ақсу-Аюлы ауылдық округі орталығы.

Ауыл
Ақсу-Аюлы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Ауылдық округ орталығы

Облысы

Қарағанды

Ауданы

Шет

Ауылдық округі

Ақсу-Аюлы

Тарихы мен географиясы
Координаттары

48°46′05″ с. е. 73°40′22″ ш. б. / 48.76806° с. е. 73.67278° ш. б. / 48.76806; 73.67278 (G) (O) (Я)Координаттар: 48°46′05″ с. е. 73°40′22″ ш. б. / 48.76806° с. е. 73.67278° ш. б. / 48.76806; 73.67278 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1930

Бұрынғы атаулары

Түлкілі

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

4586 адам (2009)

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

09

Ақсу-Аюлы картада
Ақсу-Аюлы
Ақсу-Аюлы
Ақсу-Аюлы картада
Ақсу-Аюлы
Ақсу-Аюлы

Географиялық орныӨңдеу

Шерубайнұра өзенінің аңғарында, Аюлы тауының етегінде, Қарағандының оңтүстік-шығысында 130 км жерде, Астана-Алматы автожолының бойында орналасқан.

ТарихыӨңдеу

Іргесі 1930 жылы ұжымдастыру кезеңінде қаланған. Округ атауы 30-60-жылдары Түлкілі ауылдық кеңесі, 1994 жылы Ақсу-Аюлы ауылдық округі болып өзгерген. Округ аумағында 20 ғасырдың 30-жылдарында «Ақсу», «Егіндібұлақ», «Алғабас», «Қызылтау», «Беталыс», «Қатпар», «Игілік», «Сталин», «Еңбекшіл» ұжымшарлары ұйымдастырылған. 1960-1990 жылдары Орджоникидзе атындағы кеңшардың және ауылдық кеңес пен аудан орталығы. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары - ет, сүт өндіру және қосымша егін салу болды. Жерінің жалпы ауданы -155,0 мың га. Кеңшар негізінде 100 шаруа қожалығы құрылған (2006).

ХалқыӨңдеу

Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 4522 адам (2244 еркек және 2278 әйел) болса, 2009 жылы 4586 адамды (2239 еркек және 2347 әйел) құрады.[1]

КөшелеріӨңдеу

  1. Орталық көше - Шортанбай жырау даңғылы (бұрынғы Мира проспект)
  2. Сейфуллин көшесі (бұрынғы Маяковский)
  3. Дербісалы батыр көшесі (Сейфуллин көшесеінің бөлігінен құрылған)
  4. Жидебай батыр көшесі
  5. Абай көшесі
  6. Маясары Жапақов көшесі
  7. Жанғұтты би көшесі
  8. Әбікен Хасенов көшесі
  9. Жұмабек Күлейменов көшесі
  10. Аманбай Тілеулин көшесі
  11. Құмжон көшесі

ИнфрақұрылымыӨңдеу

Аудан орталығы мен округтің елді мекендерінде (Ақсу, Ақтөбе, Еңбекшіл, Қайрақты) 30-дан астам аудандық және облыстық бағыныстағы мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар, 2 орта, 4 бастауыш мектеп, кәсіби мектеп, интернат үйі, аурухана, 4 ФАП, 37 дүкен, 7 асхана, 8 АЗС, мейманхана, 5 жеке меншік монша, 3 шаштараз, 4 жеке меншік дәріхана, жастардын демалу орталығы, кітапхана, мәдениет үйі, ауылдық клуб, мешіт, мұражай, балалар мен жастардың спорт мектебі мен балабақша, басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер бар. Жанқұтты би, Шортанбай жырау ескерткіштері аудан орталығына орнатылып көше атаулары берілген. Ауыл басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын (Сәкен Сейфуллин) (Жарық) темір жол стансасы 70 км жерде.[2]

БілімӨңдеу

Балабақшалар:

  • Балдырған
  • Нұрдәулет

Мектептер:

  • Ы. Алтынсарин атындағы қазақ мектеп гимназия
  • Ж. Ақылбаев (2015 жылға дейін М. Горький) атындағы аралас мектеп гимназия

Орта арнайы оқы орны:

  • Агро-техникалық колледж 2013 жылдан бастап (бұрын Кәсіби мектеп № 11)

Басқа:

  • С. Мұхамеджанов атындағы музыка мектебі
  • Балалар және жасөспірімдер спорт мектебі

МәдениетӨңдеу

  • Мәдениет үйі
  • Аудандық кітапхана
  • Тарихи өлкетану музейі

Көрнекі жерлерӨңдеу

  • Жаңғұтты би ескерткіші аудандық әкімшілік алдында
  • Дербісалы батыр ескерткіші автостанция артында
  • Жидебай батыр ескерткіші полиция алдында
  • Шортанбай жырау ескерткіші универмаг қасында
  • Алтынсарин бюсты
  • Сейфуллин бюсты
  • Телевизиялық вышка Аюлы тауы басында

ДінӨңдеу

  • Жаңғұтты би атындағы аудандық мешіт

ЗираттарӨңдеу

  1. Көпбейіт зираты, Жарық жолының сол жағында. мұсылман христиан. үлкен.
  2. Қорым зираты. Жарық жолының оң жағында. мұсылман. Ақсу-Аюлы Қорымы жанында. (40 шақты)
  3. Қолдабай зираты (Бәйгітөбе зираты). Балқаш жолының сол жағында. мұсылман (400 шақты)
  4. Шортанбай зираты. Балқаш жолының сол жағында. мұсылман. Шортанбай жырау жерленген.(150 астам)
  5. Балқаш жолының оң жағында. Аудандық аурухана артында (30 шақты)
  6. Қаратөбе зираты?. Қарағанды жолының сол жағында. мұсылман. жаңа аз бейіт (20 шақты)
  7. Аюлы зираты?. Аюлы тауының етегінде. (30 шақты)
  8. Ашаршылық зираты. Ауыл ішінде. Сейфуллин көшесінде. Қазір ешкім жерленбейді.

ДереккөздерӨңдеу

  1. 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том
  2. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5