Меркурий (ғаламшар)

Болпан немесе Меркурий немесе Шолпан, Таңшолпан, Кіші ШолпанКүнге ең жақын және Күн жүйесінің 1-ең кіші ғаламшары. Күнді 88 тәулік ішінде айналып шығады. Ал өз белін ұзақ уақыт 59 тəулікте айналып шығады, Болпанның бір тәулігі Жердің 176 тәулігіне сәйкес. Болпанды бақылау өте қиын. Бетіндегі температура күндіз +400 дәреже болса, түнде -200 градусқа барады.Яғни түн жағында қар жауады. дәрежеге төмендейді. Болпанның үстінде бұлттар жоқ, соңдықтан ғаламшарда жуан атмосфера жоқ. Аспаны қараңғы, жұлдыздар Болпаннан жарық көрінеді, Күн үлкен тәжі бар шар сияқты көрінеді. Меркурийдің беткі қабаты құлаған метеориттерден пайда болған кратерлермен жабылған. Шолпанды әлемде "Меркурий" деп атайды, бұл атау көне юнанның Гермес құдайының мадағына берілген. Күннен орташа қашықт. 0,387 а.б. (58 млн. км), Күнді айналу периоды 88 тәулік, өз осінен айналу периоды 58,6 тәулік, орташа диам. 4878 км, массасы 3,31023 кг; өте сирек атмосферасының құрамында Ar, Ne, He бар. М. беті сыртта. Меркурий ежелгі римдіктердің құдайы болды.

Меркурий  Astronomical symbol of mercury
Mercury
Mariner 10 ғарыш жабдығы арқылы жасалған Болпан көрінісі
Орбиталық сипаттамасы
Дәуірі J2000
Афелиі: 69,817,079 км
0.466 698 35 АБ
Перигелиі: 46,001,272 км
0.307 499 51 АБ
Үлкен жарты білігі: 57,909,176 км
0.387 098 93 АБ
Орбиталық шеңбері: ~360,000,000 км
(2.406 АБ)
Шоғырланбауы: 0.205 630 69
Жұлдыздық мезгілі: 87.969 34 к
(0.240 846 9 a)
Ауытқы мезгілі: 115.8776 к
Орташа орбит. жылд-ғы: 47.36 км/с
Ең көп орбит. жылд-ғы: 58.98 км/с
Ең аз орбит. жылд-ғы: 38.86 км/с
Аулақтауы: 7.004 87°
(3.38° to Sun’s equator)
Үдемелі түйін бойлығы: 48.331 67°
Перигелий аргументі: 29.124 78°
Серіктері: None
Физикалық сипаттамалары
Екуаторлық радиусы: 2439.7 км
(0.383 Жер (ғаламшар))
Бет ауқымы: 7.5×107 км²
(0.147 Earths)
Деңгейі: 6.083×1010 км³
(0.056 Earths)
Массасы: 3.302×1023 кг
(0.055 Earths)
Мағыналы тығыздығы: 5.427 г/см³
Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі: 3.701 m/s²
(0.377 g)
жыту тездігі: 4.249 км/с
Жұлдыздық айналым мезгілі: 58.6462 күн (58 к 15.5088 сағ)
Екуатордағы айналым тездігі: 10.892 км/сағ (экваторда)
Біліктік еңкейісі: ~0.01°
Солтүстік полюстің оң үдемелігі: 18 сағ 44 мин 2 с
(281.01°)1
Солтүстік полюстің ауытқылауы: 61.45°
Албедо: 0.10-0.12
Бетттік темп-сы:
   0°N, 0°W
   85°N, 0°W
ең азмағ.ең көп
100 K340 K700 K
80 K200 K380 K
Сын есімдері: Mercurian
Атмосферасы
Беттік қысымы: trace
Құрамы: 31.7% Калий
24.9% Натрий
9.5% Атомдық Оттегі
7.0% Аргон
5.9% Гелий
5.6% Молекулярлық Оттегі
5.2% Азот
3.6% Көмірқышқыл газ
3.4% Су
3.2% Сутегі

Меркурий күнге ең жақын планета болғандықтан оны бақылау өте қиын. Әйтсе де, соңғы радиобақылаулардың мәліметтері бойынша, Меркурийдің өте баяу айналатыны анықталды, яғни бұл планетадағы тәулік шамамен жердегі 176 тәулікке тең. Бірақ ол күнге жақын орналасқандықтан, оның орбитасы жерге қарағанда кіші. Меркурий өлшемдері жағынан да, массасы жағынан да, кішкене болғандықтан, ол өзінің айналасындағы атмосфераны тұрақты ұстай алмайды.


Күн жүйесі
Планеталардың салыстырмалы үлкендігі: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс