Рустам Хальфин

Рустам Хальфин (14 желтоқсан 1949, Ташкент31 желтоқсан 2008, Алматы) – өзекті өнер бағытындағы қазақстандық суретші, көркемсуретші және сәулетші. Көркем сурет, фотосурет техникаларында жұмыс істеген.

Рустам Нұрмұхамедұлы Хальфин
Туған күні

14 желтоқсан 1949 (1949-12-14)

Туған жері

Ташкент, Өзбек КСРО

Қайтыс болған күні

31 желтоқсан 2008 (2008-12-31) (59 жас)

Қайтыс болған жері

Алматы Қазақстан

Азаматтығы

КСРО (1991 жылға дейін), Қазақстан (1991 жылдан кейін)

Жанры

көркемсурет, видеоарт, фотоарт, инсталляция, перформанс

Мектебі

Мәскеу сәулет институты

Өнер ағымы

заманауи өнер

XX ғасырдағы Орталық Азия өнерінің ең танымал тұлғаларының бірі саналады[1]. Алғашқылардың бірі болып перформанспен, инсталляциямен және видеоартпен айналыса бастады, аймақтағы арт-қауымдастыққа зор ықпал етті. Көшпенділердің модернистік қабылдаудағы эстетикасы тұжырымдамасын әзірледі.

ӨмірбаяныӨңдеу

1949 жылы Ташкентте ардагер Хальфин Нұрмұхамед Әбдірахманұлының (1909–1974 жылдары өмір сүрген) отбасында дүниеге келген. Рустамның бауыры – кеңес және орыс ғалымы Хальфин Марат Нұрмұхамедұлы (1940 – 2020 жылдары өмір сүрген).
1950 жылы Рустам отбасымен бірге Алматыға көшіп келіп, өмір бойы сонда тұрады.
1972 жылы Мәскеу сәулет институтын тәмамдады.
Орыс авангардының жарқын өкілдерінің бірі Владимир Стерлиговтың шәкірті болды және 70-90-жылдарда «тостаған-күмбезді сана» теориясын дамытқан Стерлигов ізбасарларының қатарына кірді[2].
1999 жылы LOOK атты өз галереясын ашты[3].
2005 жылы Хальфин жұмыстары беделді Венеция биенналесіндегі Орталық Азия павильонына қойылды. Бұл қазақстандық заманауи өнердің әлемге алғаш таныстырылған кезі еді[4].

Рустамның жұбайы және музасы – суретші Лидия Блинова. Екеуі жиі «пәтер» көрмелерін өткізіп жүрді.

ШығармашылығыӨңдеу

Қазіргі уақытта Рустам Хальфин мұрасының бір бөлігіне айналған көркемсурет, инсталляция, сурет, фотосурет, мәтін секілді алуан түрлі 200-ден астам шығарма бар екені белгілі.

Суретшінің ірі және белгілі жобаларының қатарына «Еуразиялық утопияны» (оның ішінде «Саз балшық жоба» мен «Жалқау жоба» да бар), «Солтүстік варварларын» жатқызуға болады.

«Саз балшық жоба. Нөл деңгейі» атты іргелі инсталляцияны Хальфин 1999 жылы бастады. Инсталляция ғимараттың екі қабатын алып жатқан 18 метрлік адам фигурасынан тұратын. Хальфин үшін бұл жоба «қазіргі әлемдегі адамзаттың, әсіресе [алматылық] суретшілер қауымдастығының бытыраңқылығының» метафорасы еді. Хальфиннің ойынша, инсталляция «бірігуге, заманауи өнер мен Қазақстанды халықаралық мәдениет қауымдастығына таныстыра алатын стратегия әзірлеудегі жағдайды таразылауға» шақыруға тиіс еді[5].

Рустам «пулота» концепциясын, яғни «пустота» (бостық) және «полнота» (толықтық) ұғымдарының бір сәттегі үйлесуін ойлап тапты. Бұл сөз түйілген жұдырықта саусақтар арасынан түзілетін белгілі бір пішіндегі қарапайым, жұмсақ затты (ауа болсын, саз балшық болсын) сипаттайды.

Оның шығармалары Третьяков галереясында (Ресей), Нью-Джерсидегі Zimmerly нонконформистік өнер мұражайында (АҚШ), M HKA заманауи өнер мұражайында (Бельгия), Алматыдағы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында , Нұр-Сұлтандағы Қазақстанның ұлттық мұражайында және басқа мұражайлар мен жеке коллекцияларда бар.

Суретші және жазушы Александар Бренер өзінің «Өлтірілген суретшілердің тіршілігі» атты кітабында Хальфин туралы былай дейді: «Рустам көркемсуретке жәй ғана қолөнерші және өз бетімен үйренген адам ретінде емес, қуатты модернистік дәстүрдің, яғни Сезанн мен Сераның, Брак пен Пикассоның, Малевич пен Стерлиговтың, Робер Делоне мен Серж Поляковтың, Николь де Сталь мен Джорджо Морандидің шәкірті ретінде келді. Рустам бұл бағытты «пластикалық пішін қалыптастыру» деп атады және оны жаңа сурет өнеріндегі ең маңызды құбылыс санады. «Пластика» оның сүйікті ұғымы болды. Пластиканы ол алғашқы, тактил тәжірибенің саналы қарас, тәрбиелі көзбен бірігуі деп қабылдады[6].

КөрмелеріӨңдеу

Рустамның туындылары 51-ші Венеция биенналесіндегі Орталық Азия павильоны (2005), Off the Silk Road: No Mad's Land, Haus der Kulturen der Welt, Берлин (2002), re-orientation: Kunst zu Mittelasien, ACC Gallery, Веймар (2002) секілді беделді көрмелерге қойылды.

Таңдамалы көрмелер[7]:

2020 – Рустам Хальфин. Айнасыз автопортрет. Ә. Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік өнер музейі.

2016 – «Еуразиялық утопия», МЗӨО, Мәскеу

2007 – Rustam Khalfin. Retrospective. Love Races, White Space Gallery in St Peter’s, Лондон Intim – In Time, Соростың заманауи өнер орталығы, Алматы

2005 – Ретроспективті көрме, Тәңір-Ұмай галереясы, Алматы

2003 – Nordic Nomads, CAC Contemporary Art Centre, Вильнюс

1996 – «Л. Б. құрметіне», Рух галереясы, Галереялар парады-96, Ә. Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік өнер музейі, Алматы

1994 – «Қол мен көз», Студия 20 галереясы, Мәскеу

1985 – «Рустам Хальфин. Көркемсурет», Т. Н. Глебованың бұрынғы шеберханасы, Ленинград

Мұрасын қорғауӨңдеу

2021 жылы суретшінің інісі және мұрагері Руслан Хальфин Рустам Хальфин атындағы қазақстандық қоғамдық қордың негізін қалады[8]. Ұйымның мақсаты – Рустам Хальфин шығармашылығын сақтау және зерттеу. Қорды Қазақстанда танымал және беделді мамандардан тұратын қамқорлық кеңес басқарады[9].

Рустам Нұрмұхамедұлы Хальфин мұрасының барлық құқығы мұрагер Руслан Хальфинге тиесілі[10].

ӘдебиетӨңдеу

  • Сұлтанбаева, Зитта / Нұриева, Ася. «Алматының арт атмосферасы» — Алматы, 2016. ISBN 978-601-7283-29-2
  • Rustam Khalfin Seeing through the artist’s hand - Whit space gallery London 2007. ISBN 978-0-9557394-0-8
  • Александр Бренер. «Өлтірілген суретшілердің тіршілігі» – Мәскеу, 2017. ISBN 978-5-87987-110-4
  • Нәзипа Еженова. «Тірі өрім» – "Целинный" заманауи мәдениет орталығы, 2020. ISBN 978-601-06-6792-1

ДереккөздерӨңдеу