Самұрық-Қазына

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» Акционерлік Қоғамы — әртүрлі саладағы мемлекеттік активтерді (меншікті) басқаратын инвестициялық холдинг. Холдингтің негізгі құрылтайшысы және иесі Қазақстан Республикасының Үкіметі. Қор ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының Президентінің 2008 жылғы 13 қазандағы №669 Жарлығына сәйкес және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 17 қазандағы № 962 қаулысы на сәйкес «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамы мен «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі акционерлік қоғамын біріктіру жолымен құрылды [1]. 2010 жылдың 31 желтоқсанына қордың активы 12 815,3 млрд теңгені құрады. Бұл көрсеткіш 2009 жылмен салыстырғанда 1 741,3 млрд теңгеге өскен [2].

«Самұрық-Қазына» Ұлттық Әл-Ауқат қоры» АҚ
Түрі

Акционерлік қоғам

Құрылды

2008

Орналасуы

 Қазақстан, Астана, Сығанақ көшесі, 17/10

Басты адамдары

Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов (Басқарма төрағасы)
Олжас Абайұлы Бектенов (Директорлар кеңесінің төрағасы)

Саласы

мұнай-газ және көлік-логистика секторы, химия және атом өнеркәсібі, тау-кен кешені, энергетика және жылжымайтын мүлік

Айналым

12 815,3 млрд теңге

Таза табыс

545,0 млн теңге (акционердің таза табысы)

Қызметкерлер саны

262,2 мың адам (2021)

Басшы компания

Қазақстан Республикасының Үкіметі

Сайты

sk.kz

Қор қызметінің негізгі міндеттері: компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру; компанияларды корпоративтік басқарудың ең үздік әлемдік тәжірибесін енгізу және ұлттық және халықаралық ауқымдағы инвестициялық жобаларды әзірлеу және іске асырылуын қамтамасыз ету болып табылады [3]. Қордың ең жоғарғы басқарушы органы - жалғыз үлескер, яғни Қазақстан Республикасының Үкіметі. Басқару органы - Директорлар кеңесінен тұрады, ал атқарушы орган қызметін басқарма атқарады. Қордың барлық шаруашылық қызметі ішкі және сыртқы аудит арқылы бақыланады.

Тарихы

өңдеу

Қордың негізгі қызметі ұлттық даму институттары мен ұлттық компаниялардағы және басқа да заңды тұлғалардың меншігіндегі мемлекетке тиесілі үлестерді (пакеттерді) басқару. Қордың жалғыз ғана акционері, яғни иесі бар. Ол Қазақстан Республикасының Үкіметі. Қордың қызметі ашықтық және тиімділік қағидасының негізінде жүргізіледі. Негізгі бағыт мемлекеттік активтердің бәсекелес нарықтық ортада тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Алдына қойылған талаптарды орындау мақсатында қор бірнеше сала бойынша басымдықтар анықтады. Олар: мұнай және газ, электр энергетикасы, металлургия, инфрақұрылым және химия өнеркәсібі.

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақтылығын арттыру және әлемдік нарықтағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге ықтимал жайсыз әсер етуі факторларынан сақтандыру үшін құрылды. Қор 2008 жылы алдында жеке дара ұйым болатын «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамы мен «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі акционерлік қоғамын біріктіру негізінде пайда болды. Жаңадан құрылған ұйымның капитализациясын өсіру мақсатында Президент мемлекеттік бюджеттен 5 млрд АҚШ долларын және Қазақстан Республикасының Ұлттық Қорынан 10 млрд АҚШ долларын бөлуді тапсырды [4].

Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі индустриялық-инновациялық даму Стратегиясының аясында бірнеше ұлттық даму инстиуттары құрылған болатын. Мемлекет меншігін тиімді басқару үшін Сингапурлық "Temasek" холдингінің мысалында мемлекеттік холдинг құру идеясы талқыланды [5].

2006 жылдың қаңтар айында «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі акционерлік қоғамы құрылды. Мемлекеттік холдингке «Қазақтелеком», «Электр желілерін басқару жөніндегі Қазақстан компаниясы», «Қазақстан темір жолы» ҰҚ», «Қазпошта», «ҚазМұнайГаз» ҰҚ» және басқа 14 акционерлік қоғамдардағы мемлекеттік үлестер (пакеттер) өтті. Мемлекеттік холдингтің мақсаты бәсекеге қабілетті тауарлар мен өнімдер шығаруда қосымша құрал ретінде көмек беру болатын[6].

«Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамы 2006 жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен құрылған болатын. "Қазына" қорының негізгі мақсаты "Қазақстанның даму банкі", "Ұлттық инновациялық қор", "Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры", «Экспорттық кредиттерді және инвестициаларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» Акционерлік қоғамы, «Маркетингтік-талдамалық зерттеулер орталығы» АҚ, "Қазақстандық инвестицияларға қолдау көрсету орталығы" сияқты ұлттық даму инстиутуттарының қызметін жүйелі түрде басқару[6].

2009 жылы басталған экономикалық дағдарыс Қазақстан басшылығынан дағдарысқа төтеп беретін бағдарламаны талап етті. Бағдарламаны қабылданғаннан кейін оны орындауды үкіметке емес, «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорына орындауға тапсырылды[7]. Қазіргі уақытта холдингтің келесідей функциялары бар: • Қаржы секторын тұрақтандыру • Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу • Шағын және орта бизнесті қолдау • Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту • Инновациялық, индустриалдық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру

Қордың құрылымы

өңдеу

Басқарма мүшелері

өңдеу

«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ АҚ еншілес және тәуелді компаниялары

өңдеу

«Самұрық-Қазына» холдингіне қырықтан астам ұйым кіреді. Солардың ішіндегі компаниялардың көбісі 1990 жылдары құрылса, басқалары әлемдік қаржылық дағдарысқа байланысты пайда болған. Холдинг 2024 жылғы ақпан айы бойынша келесідей компаниялардың 10%-дан көп акциясына иелік етеді:[10]

  1. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ (67,42%)
  2. «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық атом компаниясы» АҚ (75%)
  3. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» АҚ (100%)
  4. «KEGOC» АҚ (85%)
  5. «Қазпочта» АҚ (100%)
  6. «Қазақтелеком» АҚ (79,24%)
  7. «Эйр Астана» АҚ (41%)
  8. «Qazaq Air» АҚ (100%)
  9. «QazaqGaz» ұлттық компаниясы» АҚ (100%)
  10. «Тау-кен Самұрық» Ұлттық тау-кен компаниясы» АҚ (100%)
  11. «Самұрық-Энерго» АҚ (100%)
  12. «Екібастұз ГРЭС-2 станциясы» АҚ (50%)[a]
  13. «Ақтау теңіз сауда порты» ұлттық компаниясы» АҚ (100%)
  14. «АстанаГаз КМГ» АҚ (50%)
  15. «Samruk-Kazyna Construction» АҚ (100%)
  16. «GPS Investment» ЖШС (100%)
  17. «Samruk-Kazyna Ondeu» ЖШС (100%)
  18. «Самұрық-Қазына Инвест» ЖШС (100%)
  19. «Самұрық-Қазына Келісімшарт» ЖШС (100%)
  20. «Самұрық-Қазына Бизнес Сервис» ЖШС (100%)
  21. «Қазақстандық атом электр станциялары» ЖШС (100%)
  22. «Түркістан БГҚ» ЖШС (100%)
  23. «АЭС Шүлбі ГЭС» ЖШС (100%)
  24. «АЭС Өскемен ГЭС» ЖШС (100%)
  25. «Soft Art» ЖШС (50%)
Қоржын компаниялардың қаржылық көрсеткіштері (2021 жылдың қорытындысы)[11]
Компания аты Қор үлесі Активтері (млрд) Табыс Таза пайдасы Өз капиталы
1. «ҚазМұнайГаз» АҚ 67% 13 652 5 839 1 197 8 159
2. «Қазақстан Темір Жолы» АҚ 100% 3 604 1 329 121 1 272
3. «KEGOC» АҚ 85% 1 093,2 186,4 52,6 737,1
4. «Қазақтелеком» АҚ 79% 1 235 594 97 644
5. «Қазпошта» АҚ 100% 110,5 47,5 -7,2 33,7
6. «Эйр Астана» АҚ 41% 475 324 15,5 27,6
7. «Qazaq Air» АҚ 100% 29,2 12,7 -6,5 -11
8. «Samruk-Kazyna Construction» АҚ 100% 165,7 14,3 9,7 60,7
9. «Самұрық-Энерго» АҚ 100% 940 333 15 503
10. «Қазатомөнеркәсіп» АҚ 75% 1 951,5 691 220 1 537,1
11. «Самұрық-Қазына Өңдеу» ЖШС 100% 1 129 36 -0,039 242
12. «Тау-Кен Самұрық» АҚ 100% 789,7 724,2 71,9 734,2

Басқарма төрағалары

өңдеу

Әлемдік қаржы дағдарысы

өңдеу

БТА Банк ісі

өңдеу

Альянс Банк

өңдеу

Әлеуметтік жобалар

өңдеу

Сарапшы клубы

өңдеу

Негізгі мақала: Сарапшы (клуб)

«Сарапшы» клубы – қордың қызметіне қатысты барынша маңызды проблемалар мен әлеуметтік-экономикалық үдерістерді талқылауға арналған ақпараттық және аналитикалық алаң. Клуб «Самұрық-Қазына» АҚ Басқармасының төрағасы Тимур Құлыбаевтың бастамасы бойынша құрылған. Пікірталас клубының шеңберінде белгілі саясаттанушы Нұрлан Ерімбетов арнайы шақырылған саясаткерлермен және ғалымдармен, мемлекеттік аппарат өкілдерімен және сарапшылармен, публицистермен және кәсіпкерлермен пікір алмасады. Шақырылған бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері көкейкесті мәселелерді тиімді шешуге бағытталған маңызды пікірталастардың куәсі болып қана қоймай, сонымен бірге талқылауларға қатысатын мамандарға сұрақтар қою мүмкіндігіне ие [12].

Astana Pro Team

өңдеу

Негізгі мақала: Астана (велоклуб)

Самұрық-Қазына ҰӘҚ АҚ "Pro Team Astana" деп аталатын қазақстандық кәсіби велоклубтың негізгі демеушісі. Клуб 2006 жылы "Астана" деп атала бастады. Қор 2008 жылдан бастап бас демеуші болып келеді. Оған дейін клубты қаржылай бірнеше қазақстандық компаниялар тобы қолдаған болатын.

Негізгі мақала: Астана (автоспорт)

Самұрық-Қазына ҰӘҚ АҚ " КАМАЗ Мастерс саласы бойынша Дакар жарысытарында өнер көрсететін қазақстандық Астана командасын Бас демеуші ретінде қолдап келеді.

"Қазақша Уикипедия" жобасы

өңдеу

Негізгі мақала: Қазақша Уикипедия

"Самұрық-Қазына" ҰӘҚ АҚ 2011 жылы әлемдік ашық және онлайн "Wikipedia" энциклопедиясының қазақ тіліндегі тармағын дамыту идеясын бастаған болатын. Бұл мақсатта қазақ тілді Уикипедияшылардың ниетімен құрылған "WikiBilim" қоғамдық қорына демеушілік көрсететіндігін хабарлады. Жоба аясында өтетін бәйгенің жеңімпаздарына, 100 мақала жазған 100 авторға "Самұрық-Қазына" ҰӘҚ АҚ ноутбуктер тапсырады.

2011 жылдың 16 маусымында Алматы қаласында "Қазақша Википедиа" жобасының басталғандығы жөнінде баспасөз мәслихаты өтті. Сол жолы "Самұрық-Қазына" ҰӘҚ АҚ Басқарма төрағасы Тимур Құлыбаев қазақ тілді Уикипедияшыларға және тіл жанашырларына арнап хат жолдады. Тимур Құлыбаев хатында былай дейді:

Ешқандай шекараны мойындамайтын интернет жүйесінде бір ғана егемендікке мүмкіндік бар, ол – тілдік егемендік. Әлемдік жүйеде қазақ тілінің ауқымды орын иеленуі – тілді дамыту мен сақтаудың маңызды факторы болып табылады.

Біз Қазақша Уикипедия қазақ тілі мен мәдениетін қолдаудың мемлекеттік бағдарламаларын толықтырады деп санаймыз. Сөз жоқ, ол халықтың білім қорын толықтыруға қомақты үлес қосады, қоғамды ақпараттандырудың тиімді құралына айналады[13]

Инновациялық Қазақстан

өңдеу

Негізгі мақала: Инновациялық Қазақстан

2011 жылы қор инновациялық идеялар байқауын бастады. Байқауға негізінен 15-30 жас аралығындағы оқушылар мен студенттер, жас ғалымдар мен кәсіпкерлер қатыса алады. Өтініштер 7 қыркүйек пен 1 желтоқсан аралығында қабылданады. Байқаудың жүлдегерлері мен жеңімпаздарын мемлекеттік органдар, ірі оқу орындары, ұлттық компаниялардың басшылары мен ғалымдардан құралған әділқазы алқасы анықтайды. Іріктеу қорытындысы бойынша 10 жүлдегер бағалы сыйлықтармен, ал қос номинация бойынша 2 жеңімпаз 5 млн. теңге соммасындағы оқу грантымен марапатталады. Грант шетелдегі оқу орнында білім алуға, шетелдік компанияларда тағылымдама өтуге ғана қолданылады [14].

Ескертпелер

өңдеу
  1. қалған 50% акциясы «Самұрық-Энерго» АҚ тиесілі

Дереккөздер

өңдеу
  1. "Самұрық-Қазына" Ұлттық әл-ауқат қоры АҚ-ның ресми сайты, Қор тарихы
  2. Пояснения и анализ финансовой отчетности АО «Самрук-Қазына» за 2010 ж.
  3. «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-тың Жарғысы
  4. "Казына" и "Самрук" сливаются в Фонд национального благосостояния "Самрук-Казына", Интерфакс-Казахстан, Астана. 13 қазан 2008 жыл [1]
  5. Сингапурский пример, газета Новое поколение Мұрағатталған 23 қазанның 2013 жылы.
  6. a b Основные особенности и результаты этапов реформирования собственности, http://www.kgip.kz/aspectOOR.aspx Мұрағатталған 11 қазанның 2011 жылы.
  7. Қазақстан Республикасының экономикасын тұрақтандыру бойынша «Самұрық-Қазына» қорының қызметі
  8. Директорлар кеңесі
  9. Басқарма
  10. Информация о списке, и (или) об изменении в списке организаций, в которых эмитент обладает десятью и более процентами акций (долей, паев) каждой такой организации  (орыс.) (PDF) (19 февраля 2024).
  11. Қоржын компаниялар
  12. http://www.samruk-kazyna.kz/page.php?page_id=4013&lang=2&parent_id=4013
  13. "WikiBilim" қоғамдық қорының сайты, http://wikibilim.kz/ Мұрағатталған 7 желтоқсанның 2011 жылы.
  14. "Алтын Орда" газеті, “Самұрық-Қазына” үздік идея иесіне 5 млн. теңге бермек, 13 қыркүйек 2011 жыл [2] Мұрағатталған 6 маусымның 2012 жылы.