Қосағаш ауданы (Алтай Республикасы)

Қосағаш ауданы немесе аймақ (алт. Кош-Агаш аймак) Ресей Федерациясының Алтай Республикасы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым.

Муниципалды аудан
Қосағаш ауданы
алт. Кош-Агаш аймак
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Ресей

Кіреді

Алтай Республикасы

Енеді

12 ауыл қоныстары

Әкімшілік орталығы

Қосағаш

Басшысы

Қыдырбаев Серікжан Мұратқанұлы

Тарихы мен географиясы
Координаттары

49°59′47″ с. е. 88°40′30″ ш. б. / 49.99639° с. е. 88.67500° ш. б. / 49.99639; 88.67500 (G) (O) (Я)Координаттар: 49°59′47″ с. е. 88°40′30″ ш. б. / 49.99639° с. е. 88.67500° ш. б. / 49.99639; 88.67500 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1922

Жер аумағы

19845,00 км² (1 орын)

Биіктігі
· Ең биік
· Минималды


4 506 м
570 м

Уақыт белдеуі

UTC+7

Тұрғындары
Тұрғыны

19 188 адам (2018)(8,71 %, 2 орын)

Тығыздығы

0,97 адам/км²

Ұлттық құрамы

алтай-төлеңгіттер, қазақтар, орыстар және басқалары

Ресми тілдері

алтай, қазақ, орыс

Телефон коды

38842

Пошта индекстері

6497ХХ

mokoshagach.ru

Қосағаш ауданы картада

Commons-logo.svg Қосағаш ауданы Ортаққорда Координаттар: 49°59′47″ с. е. 88°40′30″ ш. б. / 49.99639° с. е. 88.67500° ш. б. / 49.99639; 88.67500 (G) (O) (Я)

Әкімшілік орталығы - Қосағаш ауылы.

ГеографиясыӨңдеу

 
Қосағаштағы түйелер

Республиканың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Алтай республикасының Оңдай, Ұлаған, Көксу аудандары, Ресейдің Тыва Республикасымен, сондай-ақ Моңғолия, Қытай Халық Республикасы және Қазақстанмен шектеседі.

Аймақ Қиыр Солтүстік аудандарына теңестірілген.

ТарихыӨңдеу

1922 жылы Ойрат автономды облысы құрылды, оның құрамына бастапқыда 24 болыс кірді, олардың саны көп ұзамай азайды және олардың өзі аймақтар болып өзгертілді, соның ішіне Қосағашта кірді.

1962-1963 жылдары аймақтар аудан болып өзгертіліп, олардың саны алтыға дейін қысқарды.

ТұрғындарыӨңдеу

Муниципалды-аумақтық құрылымӨңдеу

Қосағаш ауданында 12 ауылдық ауылдық қоныстан тұратын 16 елді мекен бар:

Ауылдық қонысӘкімшілік
орталық
Елді
мекендер
саны
ТұрғындарыАуданы,
км²
1Белтір ауылдық қонысы Жаңа Белтір ауылы 2 1361 3266,00[1]
2Жазатор ауылдық қонысы Белашу ауылы 2 1339 6664,00[2]
3Қазақ ауылдық қонысы Жаңа ауыл ауылы 2 732 802,00[3]
4Көкөр ауылдық қонысы Көкөр ауылы 1 932 2228,00[4]
5Қосағаш ауылдық қонысы Қосағаш ауылы 1 10 061 40,63[5]
6Қурай ауылдық қонысы Қурай ауылы 2 1300 1936,00[6]
7Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы Мұқыр-Тарықата ауылы 1 765 1584,00[7]
8Орталық ауылдық қонысы Орталық ауылы 1 632 628,00[8]
9Тожонты ауылдық қонысы Тожонты ауылы 1 556 354,00[9]
10Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы Төлеңгіт-Сарытоғай ауылы 1 622 454,00[10]
11Төбелер ауылдық қонысы Төбелер ауылы 1 909 1264,00[11]
12Шағанөзен ауылдық қонысы Шағанөзен ауылы 1 407 631,00[12]


Аудан елді мекендерінің тізімі
Елді мекенТүріТұрғындарыМуниципалды құрылым
1 Ақтал ауыл 3 Қазақ ауылдық қонысы
2 Арқыт ауыл 62 Жазатор ауылдық қонысы
3 Белтір ауыл 77 Белтір ауылдық қонысы
4Белашу ауыл 1292 Жазатор ауылдық қонысы
5 Жаңа ауыл ауыл 796 Қазақ ауылдық қонысы
6 Көкөр ауыл 932 Көкөр ауылдық қонысы
7 Қосағаш ауыл, әкімшілік орталық 10 061 Қосағаш ауылдық қонысы
8 Қурай ауыл 427 Қурай ауылдық қонысы
9 Қызылтас ауыл 785 Қурай ауылдық қонысы
10 Мұқыр-Тарықата ауыл 765 Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы
11 Жаңа Белтір ауыл 1248 Белтір ауылдық қонысы
12 Орталық ауыл 632 Орталық ауылдық қонысы
13 Тожонты ауыл 556 Тожонты ауылдық қонысы
14 Төлеңгіт-Сарытоғай ауыл 622 Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы
15 Төбелер ауыл 909 Төбелер ауылдық қонысы
16 Шағанөзен ауыл 407 Шағанөзен ауылдық қонысы

ЭкономикасыӨңдеу

Экономикасының негізгі түрлері: етті мал өсіру, ешкі өсіру, қой өсіру, жылқы өсіру, бұғы мүйіз өсіру, вольфрам-молибден кенін өндіру.

2014 жылдың 4 қыркүйегінде Қосағаш ауылының маңында Ресейде алғашқы қуаттылығы 5 МВт болатын күн электр станциясы ашылды. Оны іске қосу туралы бұйрықты Ресей Федерациясының Президенті В.В. Путин телекөпір арқылы берді. Жаңа электр станциясы Алтай Республикасындағы алғашқы электр қуатын өндіретін қондырғы болды. Бұл 1000-нан астам үй қожалығын тұрақты электрмен қамтамасыз етеді. Оның ауданы 13 Га құрайды.

Шекаралық аймақӨңдеу

РФ ФҚҚ-нің 2006 жылғы 16 маусымдағы «Алтай Республикасы аумағындағы шекара аймағының шекаралары туралы» №282 бұйрығына сәйкес, Қосағаш ауданының бір бөлігінде шекара аймағы белгіленді. Оның құрамына Жазатор, Мұқыр-Тархаты, Төбелер, Қазақ, Тожонты, Көкөр ауылдық қоныстарының бүкіл аумағы кіреді[13]. Осылайша, бұл жерлерге бару үшін рұқсат немесе Алтай Республикасында тіркеу не болмаса шекаралас аймақта орналасқан демалыс базасына я болмаса кез-келген ұйымнан шекара аймағында орналасқан аумаққа іссапарға жолдама болу керек. Аймақтың қалған ауылдық қоныстарына еркін баруға болады.

БАҚӨңдеу

Аудандық «Шудың нұры» газеті шығарылады.

Көрікті жерлеріӨңдеу

ТабиғиӨңдеу

  • Шу өзенінің ең ірі саласы Шағанөзен аңғарында көптеген жылдар бойы бүкіл әлем геологтары зерттеген плейстоцендік мұздық және сулы-мұздық шөгінділердің екі геологиялық анықтамалық бөліміне ие. Құмайтпелит белдеуінің Шағанөзен қимасы радиокөміртекті әдіспен кейінгі плейстоценге жатқызылды. Шаған өзеннің сол жағалауында орналасқан жарты миллион жылға дейінгі жас аралықты қамтитын төрттік дәуір шөгінділерінің керемет Шаған қимасы, Белтір ауылынан жоғары 5 км жерде орналасқан. Екі бөлімге де жыл сайын халықаралық экспедициялар келеді[14]. Бұл қималар, бүкіл Шағанөзен су алабы сияқты, үлкен геологиялық табиғи ескерткіштер қатарына жатқызылады[15].
  • Шу қазаншұңқырының орталық бөлігінде криогендік формалардың бірегей табиғи нысаналары: шамамен 4 мың жылдық күмпию төбешіктері табылды және зерттелді. Олар жергілікті атау алды: төбелер, сәйкесінше осы жердегі елді мекен Төбелер деп аталады[16].
  • Плейстоцендік мұздық дәуірінде ауқымды Шу тауаралық қазаншұңқыры бірнеше рет алып мұзды-бөгенді көлдермен толтырып, Қурай мұзды-бөгенді көлімен бірге еңіс бойымен төмен қарай бұзып, бастапқы топографиялық бетті Алтай тауында ғана емес, сонымен қатар, тау бөктерінде де өзгертті. Мұзды максимум кезінде, атап айтқанда, соңғы вюрмді (сартан) Шу және Қурай қазаншұңқырлары тау жақтауының мұздықтарын алып жатты және әртүрлі морфогенетикалық типтегі мұз алаптарын қамтыды.

Тарихи және археологиялықӨңдеу


Тағы қараңызӨңдеу

ДереккөздерӨңдеу

  1. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  2. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  3. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  4. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  5. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  6. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  7. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  8. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  9. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  10. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  11. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  12. Алтай Республикасы. Муниципалды құрылымның жалпы жер көлемі
  13. Алтай Республикасындағы шекара аймағы — Antiviza. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 22 қазан 2011.
  14. Свиточ А. А. и др. Разрез новейших отложений Алтая / Под ред. ак. К. К. Маркова. — М.: МГУ, 1978. — 208 б.
  15. А. Н., Кирьянова М. Р. Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия [[Русское географическое общество|РГО]], 2004. — Вып. 5. — С. 61-69.. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 22 қазан 2011.
  16. Рудой А. Н. О возрасте Тобелеров и времени окончательного исчезновения ледниково-подпрудных озёр на Алтае // Известия Всесоюзного географического общества, 1988. — Т. 121. — Вып. 4. — Б. 344—348.