Арыс қалалық әкімдігі

Арыс қалалық әкімдігіТүркістан облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 7,7 мың км² (облысы аумағының 6,6%-ы). Әкімшілік орталығы – Арыс қаласы.

Қазақстан қалалық әкімдігі
Арыс қалалық әкімдігі
Облысы

Түркістан облысы

Орталығы

Арыс

Енеді

1 қала, 6 ауылдық округ

Тұрғыны (2009)

62 197

Жер аумағы

7 654[1] км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Автомобиль коды

13

Географиялық орны өңдеу

Солтүстігінде Отырар, оңтүстігінде Шардара, Сарыағаш, шығысында Ордабасы, Қазығұрт, Бәйдібек аудандарымен шектеседі.

Халқы өңдеу

2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 62197 адамды құрайды.[2]

Әкімшілік құрамы өңдеу

Әкімдік аумағында Арыс қаласы мен 6 ауылдық округке біріктірілген 27 елді мекен бар:

Ауылдық округ Халқы (2009) Елді мекендері
Ақдала ауылдық округі  3330 Ақдала, Пәкентай Арапов ауылдары
Байырқұм ауылдық округі  3787 Байырқұм, Жосалы, Көкжиде ауылдары
Дермене ауылдық округі  3771 Дермене, Қаражантақ, Қызылкөпір, Теміржолшы, Саналы, Орманды ауылдары, №40 теміржол айрығы
Жиделі ауылдық округі  2561 Жиделі, Аққала ауылдары
Қожатоғай ауылдық округі  4145 Қожатоғай, Байтоғай, Бұлақ, Дарбаза, Шөгірлі ауылдары
Монтайтас ауылдық округі 8583 Монтайтас, Ақтас, Атамекен, Бақырша, Қабылсай, Тоғансай, Шағыр ауылдары, №42 темір жолы айрығы

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі өңдеу

Климаты континенттік. Қаңтар айындағы жылдық орташа температураcы –3 – 4 °С, шілдеде 27 – 28 °С. Жауын-шашынның мөлшері 250 – 300 мм. Әкімдік аумағы жерінен Сырдария, Арыс өзендері, Арыс каналы ағып өтеді. Орталығында суы тұзды Тұздықсүме көлі бар. Сырдария өзенінің батыс жағалауын Шардара даласы, Қаратау тауы, Қызылқұм құмды шөлі алып жатыр. Байырқұм – Арыс ойпаң жерлерінен минералды су көзі барланған. Жері сұр топырақты. Эфемерлі өсімдіктер: жусан, бозжусан, баялыш, күйреуік, мия, Сырдарияның жағалауында сирек тоғай, бұталар, құрақ өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, құмқоян, кірпі, саршұнақ, қосаяқ, бауырымен жорғалаушылар кездеседі.

Ауыл шаруашылығы өңдеу

Ауыл шаруашылығы бағытында 698 агроқұрылым жұмыс істейді. Оның ішінде 5 МҚК, 72 ЖШС, 11 АҚ, 2 ТС, 103 ӨК, 68 мемлекеттік мекеме, 577 шаруа қожалықтары құрылған. «Қабылсай» өнеркәсіп ұн, «Жетіқазына» өнеркәсіп нан өнімдерін, «Жасқанат» АҚ тігін бұйымдарын, «Дәрмене» АҚ дәрілік шөптер мен дәрмене жусанын өсіреді, «Монтайтас» АҚ, «Задария» асыл тұқымды қой зауыты бар. Энергетикада 6, құрылыста 21, көлікпен байланысты 14, саудада 91 құрылым тіркелген.

Инфрақұрылымы өңдеу

Жалпы білім беретін 32 мектеп, кәсіптік техникалық мектебі, Ж.Байғұтиев атындағы музыка мектебі, спорт, бокс мектептері бар. «Тораптық аурухана» ӨК, мәдениет үйі, кітапхана жұмыс істейді. Арыс өңірінен көрнекті жазушылар С. Адамбеков, Д. Исабеков, опера жұлдызы Н. Үсенбаева, атақты эстрада әншілері А. Мейірбеков, Ш. Байпатшанова, т.б. өнер қайраткерлері шыққан. Аумақ жерімен Орынбор – Ташкент, Арыс – Шымкент – Алматы темір жол, Арыс – Шардара автомобиль жолы өтеді.[3]

Дереккөздер өңдеу