Достан Тәңірбергенұлы

Достан Тәңірбергенұлы (шамамен 1757, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы— 19 ғасырдың 30-жылдары) — би. Кіші жүз құрамындағы әлім тайпасының шекті руынан шыққан.

Достан дәулетті, бай адам болған. И.Ф. Бларамбергтің 1852 жылы Санкт-Петербургте шыққан “Кіші жүз қырғыздарының жері” деген еңбегінде:

« “Қырғыз-қайсақтардың байлығының ең басты бұлағы мал шаруашылығында ...Шектінің Тілеуінен шыққан Достан биде 7000 жылқы, 2500 түйе, 4000 сиыр, 40 000 қой бар. Достан қырғыз-қайсақ даласындағы ең бай адам әрі мырза. Оның әулеті сол байлығы арқылы ерекше орынға ие болған. Достанның 32 ұлы, 11 әйелі бар. Әр әйелі бір-бір ауыл. Әр ауылда 20 — 25 шаңырақ бар. Олар 1000 — 1100 жанды топтастырады. Достанның көзінің тірісінде оның ауылдары, балалары мен шөберелерінен тұратын сақадай сай қаруланған 100 атты жасақ шығаратын болған. Олардың бәрі дәулетті...” »

деп жазған.

Халық оны “отыз ұлды Достан” деп атаған. Достан Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысқан. Ол 1786 жылы Сырым батыр шекті еліне келгенде көтерілісшілердің қажетіне 400 сәйгүлік берген. 1787 жылы старшиналыққа ұсынылады. Сол жылдың қарашасында Орынбор генерал-губернаторы О.А. Игельстром Екатерина ІІ-ге жазған хатында:

« “Кіші жүздегі үш Орданың әрбірінен бір-бір аса беделді қырғыз-қайсақтарды старшиналыққа ұсынамын. Атап айтқанда, Әлімұлы ордасынан 3 аға старшина: төртқарадан — Қаракөбек би, шөмекейден — Сарымалай би, шектіден Достан би...” »

деп көрсетілген.

1797 жылы Достан, Көтібар бастаған шекті руының 100 адамы Ресейдің отарлық саясатын жүргізуші Есімді өлтіріп, ордасын талқандаған. Достан — Арынғазы сұлтанды қолдап, оны айдаудан босату туралы және Кіші жүз ханы ретінде мойындау жөнінде Ресей патшасы Александр І-ге жолдаған хатқа 389 ел азаматтарының қатарында қол қойғандардың бірі.[1]


ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақ энцклопедиясы