Басты мәзірді ашу

Рутений, Ruthenium (Ru) - Менделеевтің Периодтық кестесінің VІІІ тобындағы химиялық элемент; рет нөмірі - 44, атомдық массасы - 101,07.

44 ТехнецийРутенийРодий
Fe

Ru

Os
СутегіГелийЛитийБериллийБорКөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитанВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысЦинкГаллийГерманийМышьякСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСурьмаТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕвропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТанталВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийУнунпентийЛиверморийУнунсептийУнуноктийПериодическая система элементов
44Ru
Hexagonal.svg
Electron shell 044 Ruthenium.svg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Рутений / Ruthenium (Ru), 44

Топ, период, блок

VІІІ, 5,

Атомдық масса
(молярлық масса)

101,07 м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Kr] 4d7 5s1

Атом радиусы

134 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

125 пм

Электртерістілігі

2,2 (Полинг шкаласы)

Иондалу энергиясы
(бірінші электрон)

710,3 (7,36) кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Тығыздық (қ.ж.)

12,41 г/см³

Балқу температурасы

2334 °C

Қайнау температурасы

4077 °C

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 117,0 Вт/(м·К)

CAS нөмірі

7440-18-8

Рутений

Табиғи Рутенийдің масса сандары - 96, 98-402 және104 болып келетін 7 тұрақты изотопы бар, ең көп тарағаны 102Ru (31.61 %). Рутенийді алғаш рет 1844 ж. Қазан университетінің профессоры, орыс химик Карл Клаус ашып, оны Ресейдің құрметіне атаған (Rutheniа - Ресейдің орта ғасырдағы латынша аты). Жер қыртысындағы салмақ мөлшері - 5*10-7%. Ол платина тобына жататын металдармен бірге кездеседі.

Физикалық қасиеттеріӨңдеу

 
Рутений - күміс түсті металл

Рутений - платинаға ұқсас, күміс түсті ақ, қатты металл.

Тығыздығы - 12,2 г/сm² (20°С), балқу температурасы - 2334 °C, қайнау температурасы - 4077 °C.

Химиялық қасиеттеріӨңдеу

Рутений - химиялық инертті металл. Кесек түрінде Патша сұйығында да ерімейді. Ұнтағы қыздырғанда күкүрт қышқылында (NаBrО3 қатысқанда) және гипохлорит ерітіндісінде ериді.

Рутений - айнымалы валентті.

Қыздырғанда оттекпен (450°С) әрекеттесіп қос тотық RuО2 және төрт тотық RuО4, галогендермен галогенидтер түзеді.

Рутений 1000°С күкіртпен әрекеттесіп дисульфит RuS2 түзеді, ол табиғатта лаурит минералы түрінде кездеседі.

АлынуыӨңдеу

Рутений платина тобына жататын металдарды өндіргенде шығатын жартылай өнімдерден алынады. 2009 жылы әлемде 17,9 тонна рутений алынған. Жалпы бүкіл әлемдік рутений қоры - 5000 тонна. Бағасы — ~100$ унция үшін.

ПайдалануыӨңдеу

  • Рутенийдің басқа платина тобына жататын металдармен, никель, кобальт, молибден және сольфраммен түзетін қорытпалары электродтар, электр шамының қылы және лабораториялық ыдыс жасауға қолданылады.
  • Рутений кейбір органикалық реакциялардың катализатор ретінде қолданылады.

Тағы қараңызӨңдеу

Сыртқы сілтемелерӨңдеу

ДереккөздерӨңдеу

  • “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998