Тантал

(Тантал (элемент) бетінен бағытталған)

Тантал (лат. Tantalum; Та) — элементтердің периодтық жүйесінің V тобындағы хим. элемент, ат. н. 73, ат. м. 180,948. Ауыр, қиын балқитын, көкшіл ашық сұр металл. Тығызд. 16,6 г/см3, балқу t 2014ӘС, қайнау t 5500ӘС. Табиғатта ниобиймен (Nb) бірге кездеседі.

73 ГафнийТанталВольфрам
Nb

Ta

Db
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
73Ta
Unknown.svg
Electron shell 073 Tantalum.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
Сұр түсті ауыр қатты металл
Tantalum single crystal and 1cm3 cube.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Тантал, 73

Топ типі

Ауыр металдар

Топ, период, блок

5, 6, d

Атомдық масса
(молярлық масса)

180.94788(2) м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Xe] 4f14 5d3 6s2

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 32, 11, 2

Атом радиусы

146 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

170±8 пм

Ион радиусы

(+5e) 68 пм

Электртерістілігі

1,5 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

−1,12

Тотығу дәрежелері

−3, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5

Иондалу энергиясы

1-ші: 761 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1500 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

16,65 г/см³

Балқу температурасы

3290 K (3017 °C)[1] K

Қайнау температурасы

5731 K (5458 °C)[1] K

Балқу жылуы

24,7 кДж/моль

Булану жылуы

758 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

25,39 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

10,9 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 3297 3597 3957 4395 4939 5634
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

кубтық көлемді орталықтандырылған

Тор параметрлері

3,310 Å

Дебай температурасы

225,00 K

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 57,5 Вт/(м·К)

Юнг модульі

186 ГПа

Жылжу модульі

69 ГПа

Пуассон коэффициенті

0.34

Моос қаттылығы

6.5

Виккерс қаттылығы

870–1200 МПа

Бринеллий қаттылығы

440–3430 МПа

CAS нөмірі

7440-25-7

Тантал Та

ТарихыӨңдеу

Танталды 1802 жылы швед химигі А.Г.Экеберг Финляндия мен Швецияда табылған екі минералдан ашты. Алайда оны таза күйінде оқшаулау мүмкін болмады. Бұл элементті алудың қиындығына байланысты ежелгі грек мифологиясының кейіпкері Танталдың атымен аталған.

Кейіннен тантал мен «колумбий» (ниобий) бірдей деп саналды. Тек 1844 жылы неміс химигі Генрих Роуз колумбит-танталит минералының құрамында екі түрлі элемент – ниобий мен тантал бар екенін дәлелдеді.

Пластикалық металдық танталды алғаш рет 1903 жылы неміс ғалымы В.Болтон алды.

Танталдың алғашқы өнеркәсіптік басы 1922 жылы алынды, ал ол сіріңке басынан аспады. Содан кейін элемент ағымдағы түзеткіштер мен радио түтіктерде қолданыла бастады. Танталдың белсенді өндірісі Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында басталды.

  1. a b Дереккөз алу қатесі: Жарамсыз <ref> тегі; no text was provided for refs named webelements