Басты мәзірді ашу

Корей жазуы

(Хангыль бетінен бағытталған)
Hangugeo-Chosonmal.svg Бұл бетте корей тіліндегі мәтіні қолданылған. Шығыс Азиялық жазуларды қолдаушының көмегінсіз сіз корей әріптерінің орнына сұрақ белгісін (?) немесе басқа да таңбаларды көруіңіз мүмкін.

Корей жазуыкорейлер қолданатын әріпті буын жазуы. Корей жазуы Қытай иероглифтерінен шыққан. Қытай иероглифтерін корей сөздерін таңбалауға қолдану 68 ғасырларда басталды. Корей жазуының жүйеге түскен бастапқы нұсқасы 1443 жылы жасалып, 1446 жылы ресми түрде қабылданды.

Хангыль (чосонгыль, корёгыль)
Түрі:

буындық

Тілдері:

корейше

Шекара:

Корея түбегі

Шығарушы:

Ұлы Седжонның басқауымен, ғалымдар тобы

Кезең:

1446 жылдан бастап

Жазу бағыты:

солдан оңға

Белгілер:

51

Шығу тегі:

брахми

гупта
сиддхаматрика
тибетское
Моңғол тіктөртбұрышты жазу
Юникод диапазоны:

U+AC00…U+D7A3 (буындар), U+1100…U+11FF (әріптер)

Жазу үлгісі
Корей әліпбиінің алғашқы әрібі (киёк)

Корей жазуы
Hangeul.png
Хангыль 한글
Маккьюн —
Райшауэр
Han'gŭl
Жаңа романизация Han(-)geul

Қазіргі Корей жазуында 24 графема бар, оның 10-і дауысты, 14-і дауыссыз дыбыстарды таңбалауға арналған. Әрбір графема дыбыс жазуындағыдай тұтас сөзді емес, дербес буындарды жазуға қолданылады. Әр буынның өз лигатурасы бар. Бұл жазуды кейде «лигатуралы буын жазуы» деп те атайды. Мұнда бір сөзді жазу үшін оның құрамындағы буындарды таңбалайтын лигатуралардың басын біріктіру керек.

Бұрын Корей жазуы жоғарыдан төмен, оңнан солға қарай жазылса, қазір горизонталь бағытта солдан оңға қарай Еуропа дәстүрімен жазылады.[1]

Дауыстылар (Һольсори; Моүм 홀소리;모음(母音))Өңдеу

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Аa A (아) /a/ 아 !
Яя, Йа йа Я, Йа (야) /ja/ 아!, 아야!
ɔ ɔ Ó (어) /ʌ/, /ɘ/, /ɔ/ 어, 아어 (雅語)
Йɔ йɔ Йо́ (여) /jʌ/, /jɘ/, /jɔ/ 여아 (女兒), 여야 (與野)
Оо О (오) /o/, /w/
Ё ё, Йо йо Ё, Йо (요) /jo/
Уу У (우) /u/, /w/ 아우, 여우, 우어, 우우
Ю ю, Йу йу Ю ю, Йу йу (유) /ju/ 우유 (牛乳)
Ыы Ы (으) /ɯ/
Ии И (이) /i, /ɪ/, /ɪj/ 아이, 어이, 오이

ДифтонгтарӨңдеу

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Ә ә Ә (애) /ɛ/, /æ/
Йә йә Йә (얘) /jɛ/, /jæ/
Э э Э (에) /e/
Йe йe Йe (예) /je/
Уa уa Уa (와) /wa/
Уә уә Уә (왜) /wɛ/, /wæ/
Уэ уэ Үэ (외) /ø/
Уɔ уɔ Уо́ (워) /wʌ/, /wɔ/
Уе уе Уе (웨) /wе/
Уи уи Уи (위) /ɥi/
Ыи ыи И (의) /ɰi/

Мұрын жолды дауыстыларӨңдеу

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
аң аң (앙) /ɛ̃/, /æŋ/
яң яң (양) /jɛ̃/, /jæŋ/
ɔң ɔң (엉) /ɑ̃/
йɔң йɔң (영) /jɑ̃/
оң оң (옹) /ɔ̃/
ёң йоң ёң/йоң (용) /jɔ̃/
уң уң (웅) /uŋ/
юң йуң юң/йуң (융) /juŋ/
Ың ың Ың (응) /ɰ̃/
Иң иң Иң (잉) /iŋ/
Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
әң әң (앵) //, //
йәң йәң (얭) //, //
эң эң (엥) /eŋ/
йeң йeң (옝) /jeŋ/
уаң уаң (왕) /wɛ̃/, /wæŋ/
уәң уәң (왱) //, //
уең уең (욍) //
уɔң уɔң (웡) /wɑ̃/
уэң уэң (웽) /wеŋ/
уиң уиң (윙) /ɥiŋ/

Дауыссыз дыбыстар (Даьсори; Джaүм / Дзaүм 닿소리;자음 (子音))Өңдеу

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Кк, Гг Гийок (기역);
Гиык (기윽)
/g/ 가다, 거기, 고기
Нн Ниын (니은) /n/ 누구, 누나
Тт, Дд Дигыт (디귿);
Диыт (디읃)
/d/ 다그다, 다니다
Рр, Лл Риыл (리을) /r/, /l/
Мм Миым (미음) /m/
Пп, Бб Пиып (비읍) /b/
Шш, Сс Сиот (시옷);
Сиыт (시읏)
/ʃ/, /s/
Дж дж; Дз дз Джиыт (지읒) /dʒ/, /d͡z/
Чһ чһ Чһиыт (치읓) /tʃ/, /t͡s/
Кһ кһ Кһиык (키읔) /kʰ/
Тһ тһ Тһиыт (티읕) /tʰ/
Пһ пһ Пһиып (피읖) /pʰ/
Һһ Һиыт (히읗) /h/
-- / Ңң Иың (이응) /ʔ/, /ŋ/

Қосарланған дауыссыз дыбыстарӨңдеу

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Кк кк Ссаңгийок (쌍기역) /k/ 까다, 끄다
Тт тт Ссаңдигыт (쌍디귿) /t/ 뜨다, 따라서
Пп пп Ссаңбиып (쌍비읍) /p/ 뽀뽀, 삐삐, 뼈
Сс сс Ссаңсиыт (쌍시옷) /s/ 싸다, 쌔다, 쏘가리, 쑤다, 쓰다, 씨
Ц ц Ссаңчиыт (쌍지읒) /tɕ/, /ʈʂ/ 짜다, 쩌쩌, 쪼다, 쭈그러지다, 찌개

ДереккөздерӨңдеу

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтемелерӨңдеу