Эрбий (лат. Erbіum; Er) — элементтердің периодтық жүйесінің ІІІ тобындағы хим. элемент, а. н. 68, а. м. 167,2; лантаноидтар тобына жатады;. Табиғи Эрбийдің 6 тұрақты изотопы бар. Радиоактивті изотоптары жасанды жолмен алынған. Эрбийді алғаш 1843 ж. швед химигі К.Мосандер гадолинит минералынан ашқан.

68 ГольмийЭрбийТулий
Er

Fm
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
68Er
Hexagonal.svg
Electron shell 068 Erbium.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
күміс ақ металл
Erbium-crop.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Эрбий, 68

Топ типі

Лантаноидтар

Топ, период, блок

ІІІ, 6, f

Атомдық масса
(молярлық масса)

167.259(3) м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Xe] 6s24f12

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 30, 8, 2

Атом радиусы

176 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

189±6 пм

Ион радиусы

(+3e) 88,1 пм

Электртерістілігі

1,24 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

Er←Er3+ -2,32 В

Тотығу дәрежелері

0, +1, +2, +3

Иондалу энергиясы

1-ші: 589.3 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1150 кДж/моль (эВ)
3-ші: 2194 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

9,06 г/см³

Балқу температурасы

1 802 K

Қайнау температурасы

3 136 K

Булану жылуы

317 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

28,12 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

18,4 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 1504 1663 (1885) (2163) (2552) (3132)
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

Алтыбұрышты

Тор параметрлері

a=3,560 c=5,587 Å

c/a қатынас

1,570

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) (14,5) Вт/(м·К)

Юнг модульі

69.9 ГПа

Жылжу модульі

28.3 ГПа

Пуассон коэффициенті

0.237

Виккерс қаттылығы

430–700 МПа

Бринеллий қаттылығы

600–1070 МПа

CAS нөмірі

7440-52-0

Эрбий Er

Оның жер қыртысындағы салмақ мөлшері 410–4%. Табиғатта Эрбий иттрий, т.б. лантаноидтармен бірге кездеседі. Эрбий – металл, тығызд. 9,062 г/см3, балқу t 1475 – 1525С, қайнау t 2390С, қосылыстарында үш валентті. Эрбий тотығы Er2O3 және тұздары ашық қызғылт түсті.

Жерде сирек кездесетін элементтер минералдарының құрамында көп болуына қарамастан, Эрбийді ол қоспалардан тазарту өте қиын. Эрбий темір, кобальт, никельдің магнитті құймаларын алу үшін және боялған шыны өндірісінде қолданылады. Р. Рысқалиева[1]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақ энциклопедиясы, 10 том