Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы

(Қазақ АКСР бетінен бағытталған)

Қазақ Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (Қазақ АКСР, Қазақстан) (қаз. Qazaq Aptonom Sotsijalistik Sovettik Respublikasь, Qazaƣьstan, қаз. Қазақ Автономиялы Социалистік Кеңестік Республикасы, Қазақстан) — Қазақстан аумағындағы РКФСР құрамындағы әкімшілік-шекаралық бірлік, Қазақ ұлттық автономиясы. 1925 жылдың 15 маусымынан 1936 жылдың 5 желтоқсанына дейін өмір сүрді. Бастапқыда бұл автономия Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1920-1925)деп аталып келді, кейіннен 1925 жылы ҚазАКСР орталық атқару комитетінің төрағасы "қырғыз" деген атауды "қазақ" деген атаумен алмастыру туралы қаулысымен Қазақ АКСР-ы деп аталынды.

Қазақ АКСР-ның 1925-1929 жылдардағы шекарасының өзгеруі.
1932 жылдағы Қазақ АКСР-і

ҚазАКСР-ның әкімшілік орталығы - алдымен Қызылорда (1925—1927), кейіннен 1927 жылдан бастап Алматы қаласына көшірілді.[1].

ШекарасыӨңдеу

1932 жылдары батысында Төменгі-Волжск өлкесімен, солтүстік-бастысында - Ортаңғы-Волжск өлкесімен, солтүстігінде - Орал облысымен, солтүстік-шығысында Батыс Сібір өлкесімен, оңтүстігінде - Орталық Азия Кеңестік республикаларымен, оңтүстік-шығысында Қытаймен шекарала жатты.

Ауданы және ХалқыӨңдеу

Ауданы (1933 жылғы 1 қаңтарында) 2 853 мың шаршы км. құрады. Халқы - 1931 жылдың 1 қаңтарындағы санағы бойынша - 7 260,5 мың  адам, оның ішінде қала тұрғындары (1926 жылығы санақ) - 911,2 мың  адам болды.

Қазревком мүшелеріӨңдеу

  • С.Меңдешев (1882-1937)
    • 1912 жылы коммунистік партия мүшесі, Бөкей губерниялық атқару комитетінің төрағасы;
    • 1919 жылы Қазревком төрағасының орынбасары;
    • 1920-1925 жылдары Қазақ АКСР Атқару Комитетінің төрағасы;
    • 1937 жылы репрессия құрбаны болды.
  • Ә.Т.Жангелдин(1884-1953)
    • 1915 жылы коммунистік партия мүшесі;
    • 1916 жылы ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі, Торғай әскери комиссары;
    • 1918 жылы Торғай облыстық Кеңесі атқару комитетінің төрағасы;
    • 1918 жылы Қазревком төрағасының орынбасары.
  • А.Байтұрсынұлы(1873-1937)
Толық мақаласы: Ахмет Байтұрсынұлы
    • "Алаш" партиясын құрушылардың бірі - "Қазақ" газетінің редакторы;
    • 1919 жылдан Қазревком мүшесі, оқу министрі;
    • 1937 жылы репрессия құрбаны болды.

ДереккөздерӨңдеу

  1. КНЭ, 2004