Қияқөлең[1] (лат. Carex) – қияқөлеңдер тұқымдасына жататын бір үйлі (сирек жағдайда 2 үйлі) көп жылдық шөптесін өсімдік.

Қияқөлең
Carex halleriana
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
(unranked) Дара жарнақтылар
(unranked) Commelinids
Сабы: Poales
Тұқымдасы: Cyperaceae
Кіші тұқымдасы: Cyperoideae
Тайпасы: Cariceae
Тегі: Carex
L.
Үлгілік түрі
Carex hirta
L.
Areal carex.jpg
түрлері

1800 түрі белгілі

Ботаникалық сипатыӨңдеу

 
Гүлі
  • Биіктігі 30 см-ден 1,5 м-ге дейін жетеді.
  • Тамыр сабағы топыраққа төселе жайылып шым төмпешіктер түзеді.
  • Сабағы тік, үш қырлы, кей түрінде қабыса жалпайған. Жер асты тамыр сабағынан жер үстіне жапырақ шығаратын және гүлдеп жеміс беретін өркендер дамиды.
  • Жапырақтары жіңішке, сабақтың тамырға жақын түбінен шығады.
  • Гүлдері дара жынысты, масақ, сыпыртқы тәрізді, шоғырбас гүлшоғырына жиналған. Кейде гүлшоғыры бір масақты болады. Масағы бірыңғай аталық немесе аналық гүлдерден құралады, кейде аралас (масақтың ең ұшында аталық гүлдер, одан сәл төменірек аналық гүлдер) болатындары да кездеседі. Аналық гүлдер ұшы жіңішкеріп, түбі кеңейген қалташада орналасады. Қияқөлеңнің кейбір түрлерінің жер бетіне кең таралуында қалташаның маңызы зор. Қалташа аналық жатынын, одан пайда болған жемісін сыртқы ортаның әр түрлі қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Ерте көктемде гүлдейді, желмен және жәндіктермен тозаңданады.
  • Жемісі - 3 қырлы жаңғақша.

Өсетін жері мен таралуыӨңдеу

Жер бетінің барлық жерінде өседі. Қазақстанда барлық аймақтарына таралған 94 түрі бар. Әсіресе, Шу-Іле таулары, Қаратау жотасы (Оңтүстік Қазақстан аймағында), Мұғалжар тауы, Тарбағатай жотасы, Көкшетау тауы, т.б. аймақтардың батпақты, ылғалды, сортаң топырағындағы шалғындықта, далалы, шөлейтті, жартылай шөлейтті жерлерінде өседі, сондай-ақ барлық биіктік белдеулеріне таралған.

Шаруашылықтағы қолданысыӨңдеу

Қияқөлеңерді гүлдемей тұрған балғын кезінде шауып алып, малға жемшөп дайындайды.
Сабағын әр түрлі бұйымдар тоқуға пайдаланады және сүрлем дайындайды.
Шым түзеп өсетіндіктен сусымалы құмдарды бекітеді.

ДереккөздерӨңдеу

  1. Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5