Басты мәзірді ашу

Босния және Герцеговина

Координаттар: 44°06′00″ с. е. 17°58′00″ ш. б. / 44.10000° с. е. 17.96667° ш. б. / 44.10000; 17.96667 (G) (O) (Я)

Босния және Герцеговина (босн. Bona i Hercegovina; серб. Босна и Херцеговина; xорв. Bosna i Hercegovina) — Еуропадағы Балқан түбегінде орналасқан ел.

Босния және Герцеговина
босн. '
және xорв. Bosna i Hercegovina
серб. Босна и Херцеговина
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg
Байрақ Елтаңба
Әнұран: «Интермецо»
Location Bosnia-Herzegovina Europe.png
Тарихы
Тәуелсіздік күні 5 сәуір 1992 жыл (Югославиядан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдері боснақ тілі, серб тілі, хорват тілі
Елорда Сараево
Ірі қалалары Сараево, Баня-Лука, Тузла, Зеница, Мостар
Үкімет түрі Парламенттік республика
Бас төраға
Президиум мүшелері
Министрлер кеңесі төрағасы
Валентин Инцко
Милорад Додик
Желько Комшич
Шефик Джаферович
Денис Звиздич
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 125-ші орын
51 129 км²
1,4
Жұрты
• Сарап (2013)
Тығыздығы

3 511 372[1] адам (133-ші)
69 адам/км²
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

50,045 млрд.[2] $
14,291[2] $
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

20,720 млрд.[2] $
5,917[2] $
АДИ (2017) 0,768[3] (жоғары) (77-ші)
Валютасы Босния маркасы
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .ba
ISO коды BA
ХОК коды BIH
Телефон коды +387
Уақыт белдеулері +1

Босния мен Герцеговина — Балқан түбегінің орталығында, негізінен, Динар таулы қыратын алып жатқан мемлекет. Жерінің аум. 51 мың км². Халқы 4,4 млн. Халқының 31,4%-і — сырыбтар, 17,3%-і — хорваттар, қалғандары албан, түрік және т.б. ұлттар өкілдері. Астанасы — Сараево қаласы. Ресми тілдері: босния, сырыб, хорват тілдері. Тұрғындарының көпшілігі мұсылмандар, бұған қоса православие және католик дініндегілер де тұрады. Париж бейбіт келісімі бойынша Б. мен Г-ны 3 адамнан тұратын Президиум басқарады. Заң шығарушы орган — Парламент ассамблеясы, үкіметті Министрлер кеңесі басқарады.

Әкімшілік бөлінуіӨңдеу

Босния және Герцеговина - екі энтитеттен және бір дистрикттен құрастырылған федеративтік мемлекет. Энтиттері - Српска республикасы және Босния және Герцеговина федерациясы (БиХ федерациясы). Српска республикасы Босния және Герцеговинаның - 49% жерін алады, Босния және Герцеговина федерациясы мемлекеттің 51% жерін алады. Жалғыз дистрикттің атауы - Брчко. БиХ федерациясы он кантонға бөлінеді:

Географиялық мәліметтерӨңдеу

Босния мен Герцеговинаның жер бедері таулы. Климаты жерортатеңіздік, континенттік. Қаңтар айының көп жылдық орташа температурасы –1 — 3°С, шілдеде 20°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлш. 400 — 600 мм. Тау аңғарларымен өзен арналарында емен, шырша, қайың аралас орман өскен. Кен байлықтары: темір, қорғасын, мырыш, боксит және т.б.

ТарихӨңдеу

Қазіргі Босния мен Герцеговинаның жерін 6 — 7 ғасырларда славяндар қоныстана бастады. Олар 7 — 14 ғасырларда алдымен князьдікке, кейіннен корольдікке бірікті. 15 ғасырдан бастап Осман сұлтандығына бағынды. Ал 1878 ж. Австрия — Венгрияның қол астына өтті. 1-дүниежүзілік соғыстан кейін, 1918 жылдан бастап Югославия корольдігінің қол астына көшті. 1941 ж. елді Германия басып алып, “тәуелсіз Хорват үкіметінің” басқаруына берді. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияның құрамына одақтас 6 республиканың бірі ретінде кірді. 1990 ж. қараша айында Босния мен Герцеговинаның республикасында 1-ші рет көппартиялық сайлау өтті. Нәтижесінде республика тұрғындары мұсылман, серб, хорват болып 3-ке бөлініп, өзара қақтығыстар орын алды. 1992 ж. сәуір айында мұсылмандар мен хорваттар елдің тәуелсіздігін жариялады да, БҰҰ-ның құрамына кірді. Бұған серб тұрғындары көнбей, екі жақ ортасында қарулы қақтығыстар басталып, соғыс 1995 жылдың қыркүйек айына дейін созылды. АҚШ, Ресей және Еуропа Одағы елдерінің араласуымен 1995 ж. 14 желтоқсанда Босния мен Герцеговинаның, Югославия, Хорватия өзара бейбіт келісімге қол қойды. Елде металлургия, машина жасау, химия, көмір өндірістері жақсы дамыған.[4]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Demography 2016. Тексерілді, 24 қазан 2018.
  2. a b c d Report for Selected Countries and Subjects. IMF (28 December 2019).
  3. Human Development Report 2018. United Nations (2017). Тексерілді, 29 қазан 2017.
  4. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том