Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан

(Шота Уәлиханов бетінен бағытталды)

Шот-Аман (Шота) Ыдырысұлы Уәлихан (26 сәуір 1932 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Сырымбет ауылы31 наурыз 2021 жыл) — сәулетші, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген сәулетшісі (1978), профессор, Шығыс елдері Халықаралық сәулетші академиясының академигі (2001).

Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан
Shota Walihan.jpg
Жалпы мағлұматтар
Азаматтығы

 КСРО
 Қазақстан

Туған күні

26 сәуір 1932 (1932-04-26)

Туған жері

Сырымбет ауылы, Айыртау ауданы, Көкшетау облысы, Қазақ КСР, КСРО

Қайтыс болған күні

31 наурыз 2021 (2021-03-31) (88 жас)

Қайтыс болған жері

Қазақстан

Жұмысы мен жетістіктері
Білімі

Мәскеу сәулетшілік институты

Жұмыс істеген
қалалар

Алматы, Астана

Басты құрылыстары
Марапаттары
OrdenParasat.png
Құрмет ордені
Medal10RK.png Medal20RK.png
Medal25RK.png Medal Veteran Labor rib (Kazakhstan).png Medal20Konstitution.png «Нұр Отан» «Белсенді қызыметі үшін» медалі
KZ Premium.png Қазақ КСР-нің мемлекетттік сыйлық лауреаты
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері
Жыл Оқиға
1956 ж. Мәскеу мемлекеттік сәулетші институтын бітірген
1956 – 65 ж. Қазақ қала құрылысын жобалау институтында, КСРО құрылыс және сәулетші академиясы Қазақ бөлімшесінде сәулетші, кіші ғылымының қызметкері болды
1966 – 67 Алматы қаласы бас сәулетшісінің орынбасары
1967 – 70 Қазақ өнеркәсіп құрылысын жобалау институтының аға ғылымының қызметкері
1971 – 78 ҚР тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы төрағасының орынбасары
1976 жылдан ҚР тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы төрағасының 1-орынбасары
1973 – 82 Қазақстан Сәулетшілер одағы басқармасының төрағасы
1975 жылдан КСРО Сәулетшілер одағы басқармасының хатшысы
1982 жылдан Қазақ азаматтық село құрылысын жобалау институтында бас сәулетшісі
1990 – 95 ж. ҚР Ұлттық ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтындағы өнер және сәулетші бөлімінің меңгерушісі
1995 жылдан ҚР Тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төрағасы әрі Халықаралық Абылай хан қорының президенті

ЖетістіктеріӨңдеу

Шот-Аман Уәлиханов бірнеше ірі ғимараттардың, 20 монумент пен ескерткіштің (басқалармен бірге) авторы. Солардың қатарында: Алматы қаласындағы “Динамо” стадионы (1958), “Универсам” дүкені (1979), “Казгипрозем” үйінің (1983 жыл) ғимараттары; Уәлиханов ескерткіші (1969 жылы; Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1970 жыл), Әліби Тоғжанұлы Жангелдин, Тоқаш Бокин (екеуі де 1975 жылы), Ғани Мұратбаев (1984 жыл), Шығыс Қазақстан облысы, Қарауыл ауылындағы Абай (1970), Көкшетау қаласындағы Талғат Бигелдинов (1998), Қостанай қаласындағы Ахмет Байтұрсынұлы (1999), Астана қаласындағы Кенесары Қасымұлы (2001), т.б. ескерткіштері; Дінмұхамед Қонаев бюсті (1985 жылы), Тәуелсіздік монументі (1996 жылы, жоба авторы әрі жетекшісі), т.б. Уәлиханов 1996 жылы Қазақстан Республикасының жаңа мемлекеттік елтаңбасы бойынша өткен байқауында ҚР сәулетшілер одағының алтын медалі мен дипломын алды, елтаңба авторы. Сондай-ақ ол Қазақстан сәулет және бейнелеу өнерінің көкейтесті мәселелерін көтерген көптеген ғылыми мақалалар; сонымен қатар бірқатар драмалық шығармалардың да (“Шоқан”, алғаш рет 1962 жыл қойылған; “Ағнұр”, 1982; “Тағдыр”, 1984; “Террор”, 2000) авторы; бірқатар пьесалары республикалық (Алматы) және облыстық (Көкшетау, Қарағанды, Шымкент) театрлары сахнасында қойылды. Халықаралық сәулетшілер одағының дүниежүзілік 12 – 13, 20-конгрестеріне (Мадрид, 1975 жыл; Мехико, 1978 жыл; Пекин, 1999 жыл) қатысты.

МарапаттарыӨңдеу

АтақтарыӨңдеу

ПремияларыӨңдеу

МарапаттарыӨңдеу

Қысқаша өмірбаяныӨңдеу

1932 жылы 26 сәуір күні Көкшетау облысының (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы) Айыртау ауданындағы Сырымбет ауылында туған.

Шот-Аман Уәлихан — төре руының өкілі, әйгілі қазақ пен ресей ғалымы Шоқан Уәлихановтың бауырының ұрпағы. Қазақ ақыны Бақытжан Қанапияновтың немере ағасы.[3]

Мәскеу сәулетшілік институтын бітірді.

«Қазақстан қала құрылысын жобалау» институтының қызметкері, Алматы қаласының бас сәулетшісінің орынбасары,

Қазақстан сәулетшілер одағы басқармасының төрағасы болды.

Республикалық тарихи және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамының төрағасы.

Негізгі шығармашылық жұмыстарыӨңдеу

МарапаттарыӨңдеу

ДереккөздерӨңдеу

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
  2. “ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
  3. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8