Алтайлықтар

(Алтайлар бетінен бағытталған)

АлтайлықтарРесей-дің Алтай Республикасының байырғы халқы. Өз атаулары — алтай кижи. Түркі тектес халық. Хакас пен қырғыз тілінің аралық тіліне ұқсайтын тілде сөйлейді. Алайда бұл тілде моңғол тілінің әсері басым.

Этникалық және этнографиялық топтарыӨңдеу

Алтайлықтардың 2 негізгі этнографиялық тобы:

  • Оңтүстік алтайлықтар (алт. алтай-кижи - алтай адамы) немесе алтайлықтар. Оңтүстік-алтай тілінде (1948 жылға дейін ойрат тілі деп аталған) сөйлетіндер. Этнографтар оұтүстік-алтай тілін түркі тіліндерінің қырғыз-қыпшақ тобына жатқызады.

1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін орыстардың ортасында "алтай татарлары" атауы кеңінен қолданған.

  • Cолтүстік алтайлықтар

Этнографтар солтүстік-алтай тілін түркі тілдерінің солтүстік-алтай тобына, ал кейбір ғалымдар түркі тілдерінің хакас тобына жатқызады.

Революция алдындағы әдебиеттерде солтүстік-алтайлықтарды (тубаларды) "черневые татары" деп атаған.

Ғалымдар оңтүстік және солтүстік-алтайлықтардың тілін, мәдениетін, тұрмысын, антропологиясын салыстыра отырып үлкен айрмашылықтарды байқамаған.

Алтайлықтардың әдеби тілі оңтүстік-алтайлық тілдің негізінде қалыптасқан.

Генетикалық қорыӨңдеу

Гаплотоптар Кездесу жиілігі %
Солтүстік Оңтүстік
Горно-Алтайск (N = 20) Курмач-Байгол (N = 11) Турочак (N = 19) Бешпельтир (N = 43) Кулада (N = 46) Кош-Агач (N = 7)
C3 x M77 2,17 (1) 14,28 (1)
C3c 2,17 (1)
D x M15 10,87 (5) 14,28 (1)
E 2,33 (1)
F* 6,98 (3) 2,17 (1)
I1a 2,33 (1)
I1b 2,33 (1)
J2 5,00 (1) 4,65 (2) 4,35 (2)
K* 18,18 (2) 10,53 (2) 2,17 (1)
N* 10,87 (5)
N2 10,00 (2) 4,65 (2) 28,57 (2)
N3a 15,79 (3) 2,33 (1) 2,17 (1)
O3 10,53 (2) 9,30 (4) 4,35 (2) 14,28 (1)
P* 2,33 (1)
Q* 20,00 (4) 63,64 (7) 26,32 (5) 4,65 (2) 4,35 (2)
R1* 15,00 (3)
R1a1 50,00 (10) 18,18 (2) 36,84 (7) 58,14 (25) 52,17 (24) 28,57 (2)
R1b3 2,17 (1)
H 0,7105 ± 0,0848 0,5818 ± 0,1420 0,7895 ± 0,0573 0,6545 ± 0,0801 0,7111 ± 0,0682 0,9048 ± 0,1033
0,7510 ± 0,0406 0,6941 ± 0,0518
H YSTR 0,9368 ± 0,0354 0,8909 ± 0,0918 0,9542 ± 0,0301 0,9415 ± 0,0301 0,9691 ± 0,0125 1,0000 ± 0,0764
0,9281 ± 0,0290 0,9554 ± 0,0123


ДереккөздерӨңдеу