Астрахан облысы

Астрахан облысы (орыс. Астраха́нская о́бласть) — Ресей Федерациясының оңтүстік-батысында, Каспий маңы ойпатында орналасқан әкімшілік субъект. Оңтүстік федералды округіне жатады.

Ресей Федерация субъекті
Астрахан облысы
орыс. Астраханская область
Astrakhan Oblast Bokei Khan Mausoleum P5101050 2200.jpg
Бөкей хан кесенесі
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Ресей

Кіреді

Оңтүстік федералды өңірі
Еділ экономикалық ауданы

Әкімшілік орталығы

Астрахан

Губернатор

Игорь Юрьевич Бабушкин

Дума төрағасы

Игорь Александрович Мартынов

Тарихы мен географиясы
Координаттары

47°14′00″ с. е. 47°14′00″ ш. б. / 47.23333° с. е. 47.23333° ш. б. / 47.23333; 47.23333 (G) (O) (Я)Координаттар: 47°14′00″ с. е. 47°14′00″ ш. б. / 47.23333° с. е. 47.23333° ш. б. / 47.23333; 47.23333 (G) (O) (Я)

Жер аумағы

49 024 км² (54 орын)

Экономикасы
ЖІӨ
· орын

553,4 млрд руб. (2018)
55 орын

Тұрғындары
Тұрғыны

↘997 778 адам (2021)(52 орын)

Тығыздығы

20,35 адам/км²

astrobl.ru  (орыс.)

Астрахан облысы картада

Commons-logo.svg Астрахан облысы Ортаққорда Координаттар: 47°14′00″ с. е. 47°14′00″ ш. б. / 47.23333° с. е. 47.23333° ш. б. / 47.23333; 47.23333 (G) (O) (Я)

ГеографиясыӨңдеу

Батысы Қалмақстан (Хальмг-Тангч) Республикасымен, солтүстік-батысы және солтүстігі Волгоград облысымен, шығысы Қазақстан Республикасының Атырау және Батыс Қазақстан облыстарымен шектеседі. Жерінің аумағы 44,1 мың км², тұрғыны 1006,6 мың адам (1991).

Әкімшілік-аумақтық бөлінуіӨңдеу

Астрахань облысында 141 муниципалды құрылым бар, оның ішінде 2 қалалық округ (оның бірі Знаменск Астрахан облысының жабық әкімшілік аумақтық бірлігі), 11 муниципалды аудан, 11 қалалық кент, 117 ауылдық елді мекен.

Қалалық округтерӨңдеу

Елтаңбасы Қалалық округ Тұрғындары
(2015), адам.
I   Астрахан қ. ↘524 371
II   Знаменск ЖӘАҚ 27 208[1]

Муниципалды аудандарӨңдеу

 
Астрахан облысының әкімшілік бөлінісі
Туы/Елтаңбасы Муниципалды аудан Әкімшілік
орталығы
Ауданы,
км²
Тұрғындары,
адам
1   Ақтөбе ауданы Ақтөбе қ. 7 810 ↘60 973
2   Володар ауданы Володарский ауылы 3 883 ↘45 974
3   Жантау ауданы Жантау ауылы 6 300 ↘24 604
4   Икряной ауданы Икряное ауылы 1 950 ↘45 917
5   Қамысөзек ауданы Қамысөзек қ. 3 493 ↘45 893
6   Краснояр ауданы Красный Яр ауылы 5 260 ↘36 565
7   Лиман ауданы Лиман кенті 2 100 ↘28 840
8   Нариман ауданы Нариман қ. 6 100 ↘46 954
9   Приволжский ауданы Началово ауылы 841 ↗53 945
10   Қарабайлы ауданы Қарабайлы қ. 7 100 ↘39 050
11   Чернояр ауданы Черный Яр ауылы 4 200 ↘18 331
Аудандық маңызы бар қалалар
Қалалық елді мекеннің атауы Халық саны
Ақтөбе қ. 38507
Нариман қ. 11196
Қамысөзек қ. 16219
Қарабайлы қ. 18041
5 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер

ТабиғатыӨңдеу

Облыстың жер бедері тегіс және көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен (2,7 м-ден — 27,5 м-ге дейін) жатыр. Жер бедеріне Каспий маңы ойпатының тұзды күмбездер көтерілімі тән. Астрахан облысының ең биік жері Боғда тауы (150 м). Климаты катаң континенттік, құрғақ болып келеді. Орташа температура қаңтарда — 9,70-6,9°С, шілдеде 25°С шамасында. Жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм. Аумағынан ағатын ең ірі өзен — Еділ. Өзен төменгі ағысында тармақталып кетеді. Тармақтарының ең ірілері: Ахтуба (Ақтөбе), Бақтемір, Бола, Бозан. Облыс аумағында тұзды көлдер көп. Ең ірілері: Баскүнжақ, Бас, Искрянин т.б. Тұщы көлдер (илмендер) Еділдің жайылмасы мен атырауында кездеседі. Астрахан облысын шөлейт белдем алып жатыр. Топырағы ашық қызыл қоңыр және сортаңды топырақтан шөл даланың сұр топырағына дейін дейін өзгереді. Өзен жайылмаларында аллювийлі топырақ басым. Онда шалғындық шөптесін өсімдіктер, өзен аңғарларында тоғайлар мен бұталар, қамыс, құрақ өседі. Өзендегі 50-дей балық түрінің 30-ының кәсіптік маңызы бар.

ШаруашылығыӨңдеу

Балық өңдеу және консервілеу, ас тұзын өндіру, машина жасау, ағаш өңдеу мен целлюлоза-қағаз өнеркәсібі дамыған. Сонымен қатар овощ пен бақша дақылдарын егу, мал шаруашылығы дамыған облыстардың бірі. Балық өңдеу және консервілеу кәсіпорындары Астрахан қаласында және теңіз жағалауы поселкелерінде орналасқан. Тұз өндіру және тазалау өнеркәсібінің орталықтары Төм.Басқұншақ поселкасы мен Ахтуба қаласында. Егіншілікте овощ, бау-бақша дақылдары үлкен орын алады. Егістік негізінен Еділ-Ахтуба (Ақтөбе) атырабында.

ХалқыӨңдеу

Тұрғындарының негізін орыстар құрайды (77%). Астрахан облысында қазақтар да жиі қоныстанған. Олар облыс тұрғындарының 10%-дан астамын құрайды. Тығызд. 1 км²-ге 23 адамнан келеді. Қалаларда тұрғындардың 70%-ға жуығы тұрады. Ірі қалалары: Астрахан, Ахтуба (Ақтөбе), Харабали. Астрахан облысында тамақ жасау (балық, ет, тұздықтар), машина жасау (кеме), химия, газ өндіру және өңдеу, ағаш өңдеу, целлюлоза-қағаз өнеркәсіптері, сондай-ақ астық, көкөніс, етті-жүнді қой ш. мен етті-сүтті ірі қара мал шаруашылықтары дамыған. Басқұншақ кенінен ас тұзын өндіреді.

Ұлттық құрамыӨңдеу

Облыстың ең көп халқы – орыстар, олар ондағы халықтың абсолютті көпшілігін құрайды (2002 жылғы мәліметтер бойынша – 69,9%, 2010 жылғы мәліметтер бойынша – 67,6%). Халық саны бойынша екінші орында қазақтар (2010 жылғы мәліметтер бойынша – 16,3%), бұл Ресейдегі ең ірі қазақ қауымы. Астрахан облысы татарлардың (оның ішінде астрахандық және жұрт татарлары, сондай-ақ ноғайлар, негізінен басқа диалекттерде сөйлейтін қарағаштар (8,5%), бірақ санақтарда татарлар деп есептеледі); қалмақтар мен Астрахан түрікмендерінің де тарихи тұрғылықты жері болып табылады.

Бүкілресейлік және бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша облыс халқының ұлттық құрамындағы өзгерістер (1926-2010):

Халық 1926 жыл
мың адам[2]
1959 жыл
мың адам[3]
1970 жыл
мың адам[4]
1979 жыл
мың адам[5]
1989 жыл
мың адам[6]
2002 жыл
мың адам[7]
2010 жыл
мың адам[8]
Орыстар 380,0 (74,5 %) 544,1 (77,5 %) 654,9 (75,5 %) 684,3 (74,7 %) 713,6 (71,9 % 700,6 (69,3 %) 618,2 (67,6 %)
Қазақтар 45,7 (8,7 %) 68,9 (9,8 %) 96,7 (11,2 %) 106,0 (11,6 %) 136,5 (12,8 %) 142,6 (14,1 %) 149,4 (16,3 %)
Татарлар 48,5 (9,5 %) 57,2 (8,1 %) 67,1 (7,7 %) 70,8 (7,7 %) 71,7 (7,2 %) 80,6 (7,9 %) 90,5 (8,8 %)
Украиндар 13,9 (2,7 %) 6,5 (0,9 %) 14,0 (1,6 %) 15,8 (1,7 %) 18,7 (1,9 %) 12,6 (1,2 %) 1,1 (0,2 %)
Әзірбайжандар 4,5 (0,45 %) 8,2 (0,8 %) 7,8 (0,9 %)
Шешендер 4,6 (0,5 %) 7,9 (0,8 %) 10,0 (1,0 %) 7,2 (0,8 %)
Қалмақтар 4,4 (0,9 %) 12,7 (1,8 %) 11,4 (1,3 %) 8,7 (0,95 %) 8,2 (0,8 %) 7,2 (0,7 %) 6,7 (0,7 %)
Армяндар 3,1 (0,6 %) 2,8 (0,3 %) 6,3 (0,6 %) 5,8 (0,6 %)
Сығандар 2,2 (0,2 %) 2,5 (0,25 %) 7,3 (0,7 %) 5,2 (0,6 %)
Аварлар 4,2 (0,4 %) 4,7 (0,5 %)
Лезгиндер 3,0 (0,3 %) 4,2 (0,5 %)
Даргиндер 2,7 (0,3 %) 3,6 (0,4 %) 4,2 (0,5 %)
Кәрістер 2,0 (0,2 %) 2,9 (0,3 %)
Түрікмендер 1,2 (0,2 %) 1,1 1,4 1,6 2,3 (0,3 %) 2,2 (0,3 %)
Яһудилер 6,1 (1,2 %) 3,8 (0,5 %) 3,4 (0,4 %) 2,8 (0,3 %) 2,1 (0,2 %)
Беларустар 3,2 (0,3 %) 4,0 (0,4 %) 2,7 (0,3 %)
Немістер 2,8 (0,5 %)
Ұлты туралы
деректер жоқ адамдар
3,0 22,1
2000-нан астам халқы бар
ұлттар көрсетілген (түрікмендерді қоспағанда)

ҚазақтарӨңдеу

Толық мақаласы: Астрахандық қазақтар

Қазақтар халықтың 16,3%-дан астамын құрайды және Астрахан облысының барлық дерлік аудандары мен қалаларында тұрады, бұл жалпы Ресейдегі ең үлкен көрсеткіш. Ресейдің қазақтар тұратын басқа аймақтарындағы сияқты қазақ мәдени орталығы жұмыс істейді, ал қазақтар тығыз орналасқан аймақтарда орта мектептерде қазақ тілі оқытылады. Астрахань облысында қазақтың ірі мәдени орталығы – «Жолдастық». Астрахан (АМТУ) жоғары оқу орындарында қазақ тілі оқытылады. 2016-19 жылдары жер шарының ең қарт тұрғындарының бірі Астрахан облысы Красноярск ауданы Исламғазы ауылының тұрғыны Астрахандық қазақ Тәнзиля Бисембеева болды. 2016 жылдың наурыз айында 120 жасқа толды[9].

ДереккөздерӨңдеу

  1. 2015 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ресей Федерациясының муниципалит құрылымдары бойынша халық саны. Мұрағатталған 14 мамырдың 2020 жылы.
  2. Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы.(қолжетпейтін сілтеме)
  3. Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы.(қолжетпейтін сілтеме)
  4. Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы.(қолжетпейтін сілтеме)
  5. Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы.(қолжетпейтін сілтеме)
  6. Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы.(қолжетпейтін сілтеме)
  7. Демоскоп Weekly - Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 қаңтар 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 21 сәуір 2013.
  8. 2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағының қорытынды нәтижелері туралы ақпараттық мәліметтер.(қолжетпейтін сілтеме)
  9. Распутиннен Путинге дейін: планетадағы ең қарт әйел Астрахан маңында тұрады. vesti.ru.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 2 сәуір 2018.