Бішкек (қыр. Бишкек) — Қырғызстаннның астанасы мен ең үлкен қаласы. Ерекше басқару бірлігі. Қала Қырғыз Республикасының солтүстігінде Қазақстан шекарасынан 25 км қашықтықта орналасқан.

Қала
Бішкек
қыр. Бишкек
Ala-too Square in Bishkek, Kyrgyzstan, 2007-09-11 (color-corrected).jpg
Bishkek.jpgHigh way 2.jpg
Bishkek 10.JPG
Katedrální kostel svatého Vzkříšení, Biškek.jpg
BISHKEK KNATOB 3.jpgBishkek-capital-of-Kyrgyzstan.jpg
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Қырғызстан

Статусы

Астана

Ішкі бөлінісі

4 аудан
(Ленин, Октябрь, Первомай, Свердлов)

Мэрі

Әзиз Әлиев

Тарихы мен географиясы
Координаттары

42°52′00″ с. е. 74°34′00″ ш. б. / 42.86667° с. е. 74.56667° ш. б. / 42.86667; 74.56667 (G) (O) (Я)Координаттар: 42°52′00″ с. е. 74°34′00″ ш. б. / 42.86667° с. е. 74.56667° ш. б. / 42.86667; 74.56667 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1825

Алғашқы дерек

1860

Бұрынғы атаулары

Пішпек (1926 дейін)
Фрунзе (1926-1991)

Қала статусы

1878

Жер аумағы

160[1] км²

Биіктігі

750—900 м

Климаты

қатаң континенталды

Уақыт белдеуі

UTC+6

Тұрғындары
Тұрғыны

1 088 900[2] адам (2021)

Тығыздығы

6420 адам/км²

Агломерация

1 500 000 аса[3]

Ұлттық құрамы

қырғыздар — 73,69 %
орыстар — 16,64 %
ұйғырлар — 1,57 %
басқалары — 8,10 %

Конфессиялар

мұсылмандар, христиандар және басқалары

Ресми тілі

қырғыз

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+996 312

Пошта индексі

720001-720083[4]

Автомобиль коды

B, E және 01

meria.kg
 (қырғ.) (орыс.)

Бішкек картада
Бішкек
Бішкек

ҚұрылымыӨңдеу

Қала ауқымы — 160 км². Қала әкімшілігі төрт бөлікке бөлінген.

Аудан Халық саны,мың адам Аумағы, га
Ленин 187,4 4373
Октябрь 219,2 3200
Первомай 158,3 4715
Свердлов 207,1 2920

ТарихыӨңдеу

Қала ежелден бері Ұлы Жібек жолы бойындағы қала болатын. 1825 жылы Қоқан хандығының Өзбек Ханы қаланы күшейтіп, маңызды қалалардың біріне айналдырды. Алайда, 1862 жылы Патшалық Ресей қанды шайқаста фортты жаулап алып, оны Орыстың гарнизонына айналдырды. 1877 қала атауы Пішпекке өзгертілсе, 1926 жылы қала жаңа құрылған Қырғыз АКСР-ның астанасы болып белгіленіп оның аты Фрунзеге ауыстырылды.

1991 жылдың 5 ақпанында қала қайтадан Бішкек болып аталынды. 1990 жылдары Кеңес үкіметінің құлдырауына байланысты күйсіздеуге ұшыраған қала, қазіргі уақытта жылдам дамушы қалалардың бірі.

ХалқыӨңдеу

1989-2009 жылғы халық санақтары мен 2019 жылғы болжам бойынша тұрғындардың этникалық құрамы:
1989 жылғы

саны[5]

% 1999 жылғы

саны[5]

% 2009 жылғы

саны[5]

% 2019 жылғы

саны[6]

%
всего 619903 100,00 % 762308 100,00 % 835743 100,00 % 1 027 245 100,00 %
Қырғыздар 141841 22,88 % 398000 52,21 % 552957 66,16 % 763 826 74,36 %
Орыстар 345387 55,72 % 252831 33,17 % 192080 22,98 % 165 029 16,07 %
Ұйғырлар 10977 1,77 % 13143 1,72 % 13380 1,60 % 15 983 1,56 %
Өзбектер 10390 1,68 % 12393 1,63 % 11801 1,41 % 13 990 1,36 %
Корейлер 10043 1,62 % 12710 1,67 % 12014 1,44 % 12 423 1,21 %
Татарлар 16984 2,74 % 15817 2,07 % 12712 1,52 % 11 775 1,15 %
Қазақтар 8943 1,44 % 12064 1,58 % 9013 1,08 % 10 301 1,00 %
Дүнгендер 2618 0,42 % 3558 0,47 % 4040 0,48 % 5 305 0,52 %
Украиндар 34321 5,54 % 16125 2,12 % 7987 0,96 % 4 630 0,45 %
Түріктер 908 0,15 % 2277 0,30 % 3149 0,38 % 3 746 0,36 %
Әзірбайжандар 2166 0,35 % 2454 0,32 % 2142 0,26 % 2 722 0,26 %
Немістер 13619 2,20 % 5228 0,69 % 2554 0,31 % 2 416 0,24 %
Тәжіктер 709 0,11 % 1828 0,24 % 817 0,10 % 1 055 0,10 %
Түрікмендер 369 0,06 % 132 0,02 % 703 0,08 % 784 0,08 %
Армяндар 1218 0,20 % 726 0,10 % 512 0,06 % 486 0,05 %
Белорустар 4119 0,66 % 1341 0,18 % 638 0,08 % 393 0,04 %
Еврейлер 4822 0,78 % 1293 0,17 % 498 0,06 % 379 0,04 %
басқалары 10469 1,69 % 10388 1,36 % 8746 1,05 % 12 002 1,17 %

Білім және ғылымӨңдеу

2018 жылғы ақпаратқа сәйкес Бішкекте 45 жоғарғы оқу орны тіркелген, оның 22-і мемлекеттік, ал қалған 23-і мемлекеттік емес.

Қалада орналасқан жоғарғы оқу орындары:

  • Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті
  • И. Раззаков атындағы Қырғыз мемлекеттік техникалық университеті
  • Қырғыз ұлттық құрылыс, көлік және архитектура университеті
  • К. Карасаев атындағы Бішкек гуманитарлық университеті
  • Қырғыз ұлттық дене тәрбиесі және спорт академиясы
  • Қырғыз ұлттық аграрлы университеті
  • Қырғыз ұлттық консерваториясы
  • Қырғыз-Ресей славян университеті
  • Туризм және сервис академиясы
  • Халықаралық Кувейт университеті
  • Орталық Азиядағы Американдық университет
  • Қырғыз-герман қолданбалы информатика институты
  • "Адам" университеті
  • Халықаралық "Ала-Тоо" университеті
  • Иса Ахунбаев атындағы Қырғыз мемлекеттік академиясы

Бішкектегі 2 ірі кітапхана:

  • А. Осмонов атындағы Ұлттық кітапхана
  • Н. Г. Чернышевский атындағы Республикалық кітапхана

МәдениетіӨңдеу

Мұражайлар:

  • Қырғыз ұлттық тарихи мұражайы
  • Г. Айтиев атындағы Ұлттық өнер мұражайы
  • Минералогия мұражайы

Кинотеатрлар:

  • Октябрь
  • Дом кино
  • Бишкек Парк
  • Космопарк
  • Ала-Тоо
  • Манас
  • Россия
  • Вефа
  • Кыргызкиносу
  • Movie star

Бауырлас қалаларыӨңдеу

СуреттерӨңдеу

ГеографияӨңдеу

Бішкек Шу алқабының дәл ортасында Қырғыз Ала-Тоосының етегінде (ішкі Тянь-Шань тау жоталарының бірі), теңіз деңгейінен 700-900 м биіктікте орналасқан. Түркістан-Сібір темір жолы қосылған қалалармен Қазақстан шекарасынан 25 км қашықтықта орналасқан. Қаланың аумағы 127 км²[8] немесе 160 км².

Физикалық-географиялық сипаттамаларӨңдеу

 
Бішкектен Ала-Тоо жотасының көрінісі
 
Көктемгі жаңбырдан кейін Ош базарының маңындағы Ала Арча өзені

Климаттық жағдай бойынша Бішкек қоңыржай ендіктердің континенттік климатында экстремалды оңтүстік позицияны алады.

Күннің максималды айлық ұзақтығы шілдеде – 322 сағат, ең қысқасы желтоқсанда – 126 сағат.

КлиматыӨңдеу

Қаланың климаты күрт континенттік. Жылдық орташа температура + 12,2 °C. Жауын-шашын жылына 451 миллиметрді құрайды. Жаздың орташа температурасы шамамен 25 °C және қыстың орташа температурасы шамамен -2 °C болғанда, жазда t 40 °C-тан, қыста -30 °C-қа дейін жетуі сирек емес. Ең суық ай қаңтар (-1,7°С), ең жылысы шілде (+25,3°С). Ауаның орташа айлық салыстырмалы ылғалдылығы маусым мен шілдедегі 44%-дан наурызда 74%-ға, орташа жылдық – 60%-ға дейін артады. Қала арқылы Ала-Арча және Аламедин өзендері ағып өтеді, оңтүстік таулардан бастау алады, Бішкектің солтүстік бөлігін бойлай шығыстан батысқа қарай Үлкен Шу каналы (БЧК) ағып өтеді.[9]

Бішкектің қазіргі климатыӨңдеу

Бішкектің климаты, Чуй алқабындағы сияқты және Қырғыз жотасының солтүстік беткейі аймағындағы жердің ендігі мен биіктігіне, мұхиттардан аумақтық қашықтығына, жергілікті орографиялық жағдайлардың ерекшеліктеріне байланысты. және атмосфералық циркуляция. Осы көрсеткіштер бойынша зерттелетін аумақ субтропиктік және қоңыржай ендіктердің шекарасында, мұхиттардан алшақ орналасқан және қоңыржай белдеу климатынан құрғақ субтропиктердің климатына өтпелі жағдайларға ие. Бішкек (42 ° 52'11 ш.қ.) Жердің субтропиктік белдеуінің солтүстік шекарасында, оның ортаңғы ендік 45 ° оңтүстігінде орналасқан. Шу алқабының құрғақ, температурасы жоғары жазы климаттық жағдайда құрғақ субтропиктердің климатына жақын, ал қыста қоңыржай ендіктердің оңтүстік белдеуінің климатына сәйкес келеді.

Күн сәулесі мен бұлттылық климаттың ең көрінетін сипаттамалары болып табылады, олар оның жайлылығының жалпы көрсеткіштері ретінде қабылданады. Бішкекте күн сәулесінің жалпы ұзақтығы 2584 сағатты құрайды. Салыстыру үшін: Афины – 2655 сағат; Рим – 2362 сағат, яғни олардың әдеттегі субтропиктік климаты осы сипаттамасы бойынша Шу аңғары мен Қырғыз жотасының климатына жақын.

Әкімшілік бөлінісіӨңдеу

Әкімшілік жағынан 4 ауданға бөлінген. Халық саны – Қырғызстанның 2009 жылғы халық санағы бойынша.[10]

 
Бішкектің әкімшілік бөлінісі
  • Октябрь ауданы - 242 382 (2009);
  • Первомай ауданы – 175 894 (2009);
  • Свердлов ауданы – 231 801 (2009);
  • Ленин ауданы – 201 626 (2009 ж.):
  • Шоңарық қала үлгісіндегі елді мекені – 9724 (2009);
  • Ортасай ауылы – 4100 (2009).

Егер Бішкек қаласының ауданы 127 км² болса, онда қалаға бағынышты елді мекендермен бірге 160 км².

Аудан басшылары әкім тағайындайтын аудандардың муниципалдық басқармаларының басшылары болып табылады.

ДереккөздерӨңдеу

Сыртқы сілтемелерӨңдеу

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Bishkek