Басты мәзірді ашу
Координаттар: 49°49′00″ с. е. 6°06′00″ ш. б. / 49.81667° с. е. 6.10000° ш. б. / 49.81667; 6.10000 (G) (O) (Я)

Люксембург ұлы герцогтігіБатыс Еуропадағы мемлекет. Жер аумағы 2,58 мың км². Халқы 613 894 мың (2019), 94%-ын Люксембургтің байырғы тұрғындары, 15%-ын португалдар, 5%-ын италиялықтар, т.б. құрайды. Астанасы — Люксембург қаласы Әкімшілік жағынан 3 округке бөлінеді. Мемлекеттік тілдері — француз, неміс тілдері. Халқының көпшілігі христианкатоликтер. Люксембург — конституциялы-монархиялы мемлекет. Мемлекет басшысы — Люксембург ұлы герцогі. Жоғарғы заң шығарушы органы — парламент (депутаттар палатасы). Ақша бірлігі — еуро (2002).

Ұлы Люксембург Герцогтігі
люксемб. Groussherzogtum Lëtzebuerg
фр. Grand-Duché de Luxembourg
нем. Großherzogtum Luxemburg
Flag of Luxembourg.svg Coat of arms of Luxembourg.svg
Байрақ Елтаңба
Ұран: «Mir wëlle bleiwe wat mir sinn»
Әнұран: «Ons Hémécht (Біздің Отанымыз)» (тыңдау )
EU-Luxembourg.svg
Люксембургтың орналасуы (қара-жасыл):
Еуропада (ашық-жасыл және қара-сұр)
Еуропалық одақта (ашық жасыл)
Тарихы
Тәуелсіздік күні 9 маусым 1815 жыл (Франциядан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдері люксембургше, французша, немісше
Елорда Люксембург
Ірі қалалары Люксембург
Үкімет түрі конституциоялық монархия
Ұлы Герцог
Премьер-министрі
Анри
Ксавье Беттель
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 167-ші орын
2 586,4 км²
жоқ
Жұрты
• Сарап (2019)
• Санақ (2019)
Тығыздығы

613 894[1] адам (166-ші)
70,926[2] адам
233,7 адам/км² (94)
Экономикасы
ЖІӨ
 • Қорытынды (2017)
 • Жан басына шаққанда

64,306 млрд.[3] $ (21-ші)
128 806[3] $ (еуро)
АДИ (2016) 0,875[4] (226)
Этнохороним Люксембурктер
Валютасы Еуро және Luxembourg franc
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .lu, .eu
ISO коды LUX
ХОК коды LUX
Телефон коды +352
Уақыт белдеулері +1

Люксембургтың солтүстігінде Ардени және Рейн тақта тасты тауларының сілемдері орналасқан, оңтүстігі қыратты жазық. Климаты қоңыржай, теңіздік. Жылдық орташа температурасы қаңтарда 0 — 2ӘС, шілдеде 17ӘС. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 700 — 800 мм. Өзені көп жерінің 1/3-не жуығын орман алып жатыр. Люксембург Рим империясы тұсында Бельгика — Прима провинциясының, ал кейіннен Франк корольдігінің құрамына кірді. 10 ғасырдан Люксембург графтығының құрамында болып, 14 ғасырдан Люксембург герцогтығына қарады, 15 ғасырда Нидерландның 17 провинциясының біріне айналды. 16 ғасырда Нидерланд революциясынан кейін Люксембург Испаниялық Нидерландтың (1714 жылдан Австрия Нидерланд) құрамында қалды. 1794 ж. Австрия үстемдігі жойылып, Люксембург Францияның құрамына кірді. Вена конгресінің (1814 — 15) шешімі бойынша, Люксембург өлы герцогтігі құрылды. Ол Герман одағына кіріп, Нидерланд корольдігімен дербес унияда болды. Люксембургтің қазіргі шекаралары 1839 ж. Бельгия — Нидерланд шарты бойынша белгіленген. Лондон конференциясында (1867) Люксембург “мәңгі бейтарап мемлекет” болып жарияланды. 1948 ж. конституциядағы бейтараптық жөніндегі бап алынып тасталды. Люксембург — өнеркәсібі дамыған ел. Электроника өндірісі, химия өнеркәсібі, цемент, тоқыма кәсіпорындары бар. Экспортқа химия, металлургия өнімдерін, тағамдар мен киім-кешек шығарады, сырттан астық, металл, мұнай, көмір, т.б. әкеледі. Туризм дамыған. Мал, егін, жүзім ш., шарап жасау жақсы дамыған. Люксембург БҰҰ-на (1945), Еуропа Одаққа (1957), т.б. халықаралық ұйымдарға мүшелік өлттық табысы жылына әр адамға шаққанда 34400 доллар шамасында.

Саяси құрылымыӨңдеу

Ел басшысы - Ұлы герцог.

Қызметі:

  • Конституция бойынша елді басқару;
  • Үкіметтің құрамын белгілейді;
  • Заңдарды бекітеді;
  • Азаматтық және әскери қызметтерге тағайындайды;
  • Қарулы күштерді басқарады.

Негізгі саяси партияларӨңдеу

  • Христиандық-әлеуметтік халық партиясы (Люксембург) — мемлекеттегі ең үлкен партия— құрамында 9500 мүше. 1870 - жж құрылған.
  • Люксембургтік әлеуметтік жұмысшы партиясы — мемлекеттегі екінші партия — құрамында 5500 мүше. 1890жж. құрылған.
  • Демократиялық партия(Люксембург) — 1947 ж. құрылды. Құрамында 2000 сүше шамасында.
  • Демократия және зейнеткерлердің құқығын қорғау комитеті — 1989 ж. құрылды.
  • Жасыл (Люксембург) — 1994 ж. құрылды.
  • Солшыл (Люксембург) — 1999 ж. құрылды.
  • Люксембургтің коммунистік партиясы — 1921 ж. негізделді.
  • Люксембургтің азат партиясы — 2004 ж. құрылған.

Әкімшілік бөліктерге бөлінуӨңдеу

 
Люксембургтің округтары

3 округқа бөлінеді (нем. ' люксемб. Distrikt, фр. District, иллюстрацияға қараңдар):

Округ Әкімшілік орталығы Халығы ,[5]
ад. (2015)
Аумағы ,[6]
км²
Халық тығыздығы,
ад./км²
1 Дикирх Дикирх 85 439 1157,3 74
2 Гревенмахер Гревенмахер 66 207 524,8 126
3 Люксембург Люксембург 411 312 904,3 455
Барлығы 512 353 4586,4 598,55

Округтар 12-ге бөлінеді кантондар, ал кантондар — 116-ға бөлінеді коммуналар.

ХалығыӨңдеу

 
Әскери шеру

Негізгі халығы— люксембургтықтар, лётцебургер (өзіндік атауы). Сонымен қатар Италияда, Францияда және Германияда тұрады. Жалпы адамның саны 473 мың, соның ішінде Люксембургта 285 мың адам. Люксембургтік тілінде сөйлейтін үндіеуропалық тілдердің германдық тобы. Неміс және француз тілдері көп кездеседі. Латын әліппесін қолданады.

ҚорғанысӨңдеу

Солтүстік Атлант Шарты Ұйымының (НАТО) мүшесі, Люксембург, 1967 жылы міндетті әскери қызметті алып тастап, 3000 адамнан тұратын армияны қолдады. Жандармерия 2000 жылы полиция күшімен біріктіріліп, Ұлы Дукал полициясын құрды.

Әскер басы - Люксембург Ұлы Герцогы, бірақ тиімді бақылау Қорғаныс министріне тиесілі. Люксембург армиясының штабының бастығы 2013 жылға дейін жалпы (атауы) Гастон Рейниг болды.[7] Содан бері ол ауыстырылды генерал-майор Давенфельд.

Армия БҰҰ мен НАТО-ның халықаралық миссияларының бір бөлігі ретінде Босния және Герцеговина мен Ауғанстанды қоса алғанда көптеген бейбітшілікті сақтау миссияларына қатысады.

НАТО-ның 17 АВАКС E-3 ұшағы саяси және практикалық себептер бойынша ресми түрде Люксембургтік ұшақтар ретінде тіркелген. Олар Германияның Гайленкирхен қаласында орналасқан.

Қорғаныс шығыстары 1997 жылы жалпы ішкі өнімнің 1,2% -ын құрады және 2005 жылы 0,9% деп бағаланған[8].

Ұлттық рәміздерӨңдеу

Ұлттық туӨңдеу

1123 жылы Люксембургтың Уильямды есептеңіз деген бірінші танымал туын киюге болады. Бұл көлденең, сары және қызыл болуы мүмкін.

Бүгінде Люксембург туы көлденең орналасқан үш қызыл, ақ және көгілдір аспаптардан тұрады. Люксембург пен Нидерланды жалаулары өте ұқсас болса да, голландиялық жалаудың айырықша белгісі - ультрамарин жолағы.

Қазіргі Француз туларының басым көпшілігі бірінші француз республикасының триколорынан шыққан. Тіпті ескі голландиялық туы ресми түрде 1799 жылы француздың ықпалымен Батавия Республикасы мен қызыл, ақ және көк түстерге орнатылды.

Люксембург туы мен мемлекеттің елтаңбасы 1972 жылдың 23 маусымында ұлттық эмблемалар туралы заңмен қорғалған.[9] Тудың қызыл түсі Pantone 032C, Pantone түсіне 299C түсіне сәйкес келеді (Grand Ducal ережесі, 1993 жылғы 27 шілде).

ДереккөздерӨңдеу

ДереккөздерӨңдеу

  1. Population. Updated 19-04-2018
  2. Luxembourg. International Monetary Fund. Тексерілді, 1 сәуір 2018.
  3. a b Халықаралық валюта қоры (2010)
  4. Human Development Report 2013. United Nations.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 наурыз 2013.
  5. Население Люксембурга.
  6. Территории Люксембурга.
  7. Biographie du général Reinig. armee.lu. Тексерілді, 30 avril 2011..
  8. Fiche synthétique sur le grand-duché de Luxembourg. cia.gov (2011). Тексерілді, 30 avril 2011..
  9. Loi du 23 juin 1972 sur les emblèmes nationaux. legilux.public.lu. Тексерілді, 2 мамыр 2018..

Үлгі:EU members