Ұзынкөл ауданы

Ұзынкөл ауданыҚостанай облысының солтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлініс. 1939 жылы құрылған. 1963 жылға дейін Ұзынкөл, 1963-1966 жылдары Демьянов, 1966 — 97 жылдар аралығында Ленин ауданы болып аталып келді. Жерінің аумағы 7,2 мың км². Орталығы — Ұзынкөл ауылы.

Қазақстан ауданы
Ұзынкөл ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Қостанай облысы

Аудан орталығы

Ұзынкөл

Ауылдық округтер саны

11

Ауыл саны

32

Әкімі

Марат Жұрқабаев

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Ұзынкөл ауылы, Мүсірепов көшесі, №14

Тарихы мен географиясы
Координаттары

54°08′ с. е. 65°35′ ш. б. / 54.133° с. е. 65.583° ш. б. / 54.133; 65.583 (G) (O) (Я)Координаттар: 54°08′ с. е. 65°35′ ш. б. / 54.133° с. е. 65.583° ш. б. / 54.133; 65.583 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

17 қазан 1939 жыл[1]

Жер аумағы

7 157[2] км²

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

15 247[3] адам (2023)

Ұлттық құрамы

орыстар (51,39%)
қазақтар (37,01%)
украиндар (5,77%)
немістер (1,53%)
татарлар (1,24%)
беларустар (1,02%)
басқалары (2,04%)[4]

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

10

Ұзынкөл ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Ұзынкөл ауданы

Географиялық орны

өңдеу

Батысында Меңдіқара, оңтүстігінде Сарыкөл, шығысында СҚО-ның Жамбыл, Тимирязев аудандарымен, солтүстігінде Ресей Федерациясымен шектеседі.

Жер бедері мен геологиялық құрылымы

өңдеу

Аудан Батыс Сібір жазығының қиыр оңтүстік-батыс аумағында орналасқан. Жер бедері негізінен жазық. Тек орталық және батыс бөлігі біршама көтеріңкі келген. Абсолюттік биіктігі 185 м. Обаған өзенінің аңғарының абсолюттік биіктігі 89 м. Аумағының басым бөлігін көлді, сайлы-жыралы ландшафт алып жатыр. Жер қойнауынан құрылыс материалдары барланған, олардың кейбіреулері өндіріледі. Геологиялық тұрғыдан аудан аумағы Батыс Сібір эпигерцинді тақтасы мен Торғай иіндісінің (Тұран тақтасының) түйіскен жерінде орналасқан. Оның бетін неогеннің миоцен шөгінділері жапқан. Ауданның қиыр оңтүстігі мен орта тұсында гранитті, кварцитті, кристалды тақтатастар жер бетіне шығып жатыр. Қалған бөліктерін сазды-неогенді, құмдақты-құмайтты тұнба шөгінділері жапқан. Сулы горизонттар олигоцен мен эоцен қабаттарында кездеседі. Суы сәл кермек. Термальды жер асты суының минералд. 3,02 г/л-ге дейін жетеді. Аудан Тобыл — Обаған артезиан алабында жатыр.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі

өңдеу

Климаты тым континенттік, қысы суық, аязды, боранды, жазы жылы, қуаң. Қаңтар айындағы ауаның орташа темп-расы –17 — 19°С, шілдеде 19 — 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. 300 — 350 мм. Ауданның батысымен Обаған өзені ағып өтеді. Көлдер көп, басым бөлігі тұщы. Олардың жалпы аумағы 33,8 мың га. Ірі көлдері: Сарыоба, Речное, Сарыбалық, Жарқайың, Жасылбағар, Айжан, т.б. Жері негізінен қара топырақты, көлдер маңында шалғынды-сортаңды қара топырақ тараған. Өсімдік жамылғысында боз, бетеге, бидайық, т.б. астық тұқымдас шөптер өседі. Қайың, теректерден тұратын сирек шоқ ормандар кездеседі. Тың жерлерді игеруге байланысты жерінің көп бөлігі жыртылған. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, бұлан, елік, сарышұнақ, аламан, құстардан үйрек, қаз мекендейді. Көлдерінде балық көп.

Халқы

өңдеу
1959 1970 1979 1989[5] 1999 2009[6] 2021
 25402 48481 41227 39959 31332 25480 19891

Тұрғындар саны – 21 060 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 38,57%, орыстар – 49,36%, украиндар – 6,17%, немістер – 1,63%, татарлар – 1,15%, беларустар – 1,06%, әзербайжандар – 0,39%, удмурттар – 0,20%, молдовандар – 0,19%, басқа ұлт өкілдері – 1,26%.

Әкімшілік бөлінісі

өңдеу

32 елді мекен 2 ауылдық әкімдік пен 9 ауылдық округке біріктірілген:

Әкімшілік бірлік Орталығы Елді мекендері Халқы (2021)
Бауман ауылдық әкімдігі Бауман ауылы 1 339
Ершов ауылдық округі Ершовка ауылы 4 1457
Киров ауылдық округі Кировское ауылы 4 441
Новопокров ауылдық округі Новопокровка ауылы 3 1130
Обаған ауылдық округі Тайсойған ауылы 2 645
Пресногорьков ауылдық округі Пресногорьковка ауылы 7 1966
Ряжский ауылдық округі Ряжское ауылы 2 728
Сатай ауылдық әкімдігі Сатай ауылы 1 609
Троебрат ауылдық округі Троебратский ауылы 1 1708
Ұзынкөл ауылдық округі Ұзынкөл ауылы 3 5429
Фёдоров ауылдық округі Фёдоровка ауылы 4 1242

Шаруашылығы

өңдеу

Ауданда 1995 жылға дейін астық өндіруге, оған қосымша сүтті-етті ірі қара, шошқа, картоп өсіруге маманданған 15 кеңшар, 1 мал бордақылау пункті болған. Олардың барлығы нарықтық экономикаға байланысты жекешелендіріліп, ауданда 2 АҚ, 40-қа жуық ЖШС және 400-ден астам шаруа қожалығы және 7 агр. құрылым құрылды. Аудандағы а. ш-на жарамды жердің аум. 425,2 мың га, оның ішінде жыртылатын жер 279,7 мың га. Ұ. а-нда а. ш. өнімдерін өндірумен айналысатын 3 ЖШС (“Арзамас”, “Алтын бидай” және “Ұзынкөл” агр. фирмасы) жұмыс істейді.

Инфрақұрылымы

өңдеу

Жалпы білім беретін 48 мектеп, 1 мәдениет үйі, 11 клуб, 13 кітапхана жұмыс істейді. Емдеу-сауықтыру мекемелерінен ауд. аурухана, емхана, санэпидстанса, 11 фельдш.-акушерлік және 17 фельдш. пункт, 11 дәріхана, т.б. бар. Аудан жері арқылы Қорған — Самара т. ж., Қостанай — Петропавловск, Ұзынкөл — Сарыкөл, Ұзынкөл — Звериголовское автомоб. жолы өтеді.

Дереккөздер

өңдеу