Ұзынкөл ауданы

Ұзынкөл ауданыҚостанай облысының солттүстік-шығысында орналасқан әкімшшілік-аумақтық бөлініс. 1939 жылы құрылған. 1966 жылға дейін Ұзынкөл, 1966 — 96 жылдар аралығында Ленин ауданы болып аталып келді. Жерінің аумағы 7,2 мың км2. Орталығы — Ұзынкөл ауылы.

Қазақстан ауданы
Ұзынкөл ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Қостанай облысы

Аудан орталығы

Ұзынкөл

Ауылдық округтер саны

16

Ауыл саны

41

Әкімі

Қанат Маратұлы Сәрсембаев[1]

Тарихы мен географиясы
Координаттары

54°08′ с. е. 65°35′ ш. б. / 54.133° с. е. 65.583° ш. б. / 54.133; 65.583 (G) (O) (Я)Координаттар: 54°08′ с. е. 65°35′ ш. б. / 54.133° с. е. 65.583° ш. б. / 54.133; 65.583 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

17 қазан 1939 жыл[2]

Жер аумағы

7 157[3] км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

23 023[4] адам (2015)

Ұлттық құрамы

орыстар (48,10%)
қазақтар (39,21%)
украиндар (6,51%)
немістер (1,70%)
белорустар (1,22%)
татарлар (1,19%)[4]

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

10

[uzunkol.kostanay.gov.kz uzunkol.kostanay.gov.kz]

Қазақстан картасындағы Ұзынкөл ауданы

Жер бедері мен геологиялық құрылымыӨңдеу

Аудан Батыс Сібір жазығының қиыр оңтүстік-батыс аумағында орналасқан. Жер бедері негізінен жазық. Тек орталық және батыс бөлігі біршама көтеріңкі келген. Абсолюттік биіктігі 185 м. Обаған өзенінің аңғарының абсолюттік биіктігі 89 м. Аумағының басым бөлігін көлді, сайлы-жыралы ландшафт алып жатыр. Жер қойнауынан құрылыс материалдары барланған, олардың кейбіреулері өндіріледі. Геологиялық тұрғыдан аудан аумағы Батыс Сібір эпигерцинді тақтасы мен Торғай иіндісінің (Тұран тақтасының) түйіскен жерінде орналасқан. Оның бетін неогеннің миоцен шөгінділері жапқан. Ауданның қиыр оңтүстігі мен орта тұсында гранитті, кварцитті, кристалды тақтатастар жер бетіне шығып жатыр. Қалған бөліктерін сазды-неогенді, құмдақты-құмайтты тұнба шөгінділері жапқан. Сулы горизонттар олигоцен мен эоцен қабаттарында кездеседі. Суы сәл кермек. Термальды жер асты суының минералд. 3,02 г/л-ге дейін жетеді. Аудан Тобыл — Обаған артезиан алабында жатыр.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесіӨңдеу

Климаты тым континенттік, қысы суық, аязды, боранды, жазы жылы, қуаң. Қаңтар айындағы ауаның орташа темп-расы –17 — 19°С, шілдеде 19 — 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. 300 — 350 мм. Ауданның батысымен Обаған өзені ағып өтеді. Көлдер көп, басым бөлігі тұщы. Олардың жалпы аумағы 33,8 мың га. Ірі көлдері: Сарыоба, Речное, Сарыбалық, Жарқайың, Жасылбағар, Айжан, т.б. Жері негізінен қара топырақты, көлдер маңында шалғынды-сортаңды қара топырақ тараған. Өсімдік жамылғысында боз, бетеге, бидайық, т.б. астық тұқымдас шөптер өседі. Қайың, теректерден тұратын сирек шоқ ормандар кездеседі. Тың жерлерді игеруге байланысты жерінің көп бөлігі жыртылған. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, бұлан, елік, сарышұнақ, аламан, құстардан үйрек, қаз мекендейді. Көлдерінде балық көп.

ХалқыӨңдеу

Тұрғындар саны – 21 060 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 38,57%, орыстар – 49,36%, украиндар – 6,17%, немістер – 1,63%, татарлар – 1,15%, беларустар – 1,06%, әзірбайжандар – 0,39%, үдмүрттер – 0,20%, молдовандар – 0,19%, басқа ұлт өкілдері – 1,26%.

Әкімшілік бөлінісіӨңдеу

41 елді мекен 11 ауылдық округтерге біріктірілген:

ШаруашылығыӨңдеу

Ауданда 1995 жылға дейін астық өндіруге, оған қосымша сүтті-етті ірі қара, шошқа, картоп өсіруге маманданған 15 кеңшар, 1 мал бордақылау пункті болған. Олардың барлығы нарықтық экономикаға байланысты жекешелендіріліп, ауданда 2 АҚ, 40-қа жуық ЖШС және 400-ден астам шаруа қожалығы және 7 агр. құрылым құрылды. Аудандағы а. ш-на жарамды жердің аум. 425,2 мың га, оның ішінде жыртылатын жер 279,7 мың га. Ұ. а-нда а. ш. өнімдерін өндірумен айналысатын 3 ЖШС (“Арзамас”, “Алтын бидай” және “Ұзынкөл” агр. фирмасы) жұмыс істейді.

ИнфрақұрылымыӨңдеу

Жалпы білім беретін 48 мектеп, 1 мәдениет үйі, 11 клуб, 13 кітапхана жұмыс істейді. Емдеу-сауықтыру мекемелерінен ауд. аурухана, емхана, санэпидстанса, 11 фельдш.-акушерлік және 17 фельдш. пункт, 11 дәріхана, т.б. бар. Аудан жері арқылы Қорған — Самара т. ж., Қостанай — Петропавловск, Ұзынкөл — Сарыкөл, Ұзынкөл — Звериголовское автомоб. жолы өтеді.

ДереккөздерӨңдеу

  1. Аудан әкімі. Ұзынкөл ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы. Тексерілді, 4 қаңтар 2017.
  2. Историческая справка. Официальный сайт акимата Узункольского района Костанайской области. Тексерілді, 28 қаңтар 2016.
  3. Аудан паспорты. Ұзынкөл ауданы әкімінің ресми интернет-ресурсы. Тексерілді, 4 қаңтар 2017.
  4. a b 2015 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті. Тексерілді, 28 қаңтар 2016.