Басты мәзірді ашу
Координаттар: 6°29′00″ о. е. 147°22′00″ ш. б. / 6.48333° о. е. 147.36667° ш. б. / -6.48333; 147.36667 (G) (O) (Я)

Папуа — Жаңа Гвинея (толық атауы — Папуа — Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекеті ағылш. Papua New Guinea [ˈpæpuːə njuː ˈɡɪni] (ˈpɑːpuːə, ˈpæpjuːə), тпи. Papua Niugini, Үлгі:Lang-ho) — Тынық мұхиттың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ел аумағы құрамына Жаңа Гвинея аралының шығыс бөлігі, Бугенвиль және Бука аралдары (Соломон аралдары), Луизиада және Бисмарк архипелагтарының аралдары кіреді.

  • Жер аумағы 462840 км².
  • Халқы 5 млн. (2001).
  • Астанасы – Порт-Морсби қаласы
  • Ресми тілі – ағылшын тілі, пиджин, моту тілдері де қолданылады.
  • Тұрғындарының 50%-ы протестанттар, 22%-ы католиктер, қалғандары жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады.
  • Мемлекет басшысы – Ұлыбритания монархы тағайындайтын жергілікті генерал-губернатор.
  • Үкімет басшысы – премьер-министр.
  • Жоғарғы заң шығарушы органы – Ұлттық парламент.
  • Әкімшілік жағынан 19 провинцияға және 1 астаналық округке бөлінеді.
  • Ұлттық мейрамы – Ұлт күн – 16 қыркүйек (1975).
  • 1975 жылдан БҰҰ-ға мүше.
  • Ақша бірлігі – кина.
Папуа — Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекеті
ағылш. Independent State of Papua New Guinea
тпи. Independen Stet bilong Papua Niugini
Үлгі:Lang-ho
Flag of Papua New Guinea.svg National Emblem of Papua New Guinea.svg
Байрақ Елтаңба
Әнұран: «O Arise All You Sons»
Papua New Guinea (orthographic projection).svg
Тарихы
Тәуелсіздік күні 16 қыркүйек 1975 жыл (Аустралиядан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілдері ағылшын тілі, ток-писин және хири-моту
Елорда Порт-Морсби
Ірі қалалары Порт-Морсби, Лаэ
Үкімет түрі Конституциялық монархия
Патшайым
Генерал-губернаторы
Премьер-министрі
II Елизавета
Боб Дадае
Джеймс Марапе
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 54-ші орын
462 840 км²
2
Жұрты
• Сарап (2016)
• Санақ (2000)
Тығыздығы

8 084 999 [1] адам (101-ші)
5 190 783 адам
15 адам/км² (201-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды
 • Жан басына шаққанда

32,382 млрд.[2] $ (124-ші)
3,764[2] $
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

21,543 млрд.[2] $ (110-шы)
2,504[2] $
АДИ (2017) 0,544[3] (төмен) (153-ші)
Валютасы Кина (PGK)
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .pg
ISO коды PG
ХОК коды PNG
Телефон коды +675
Уақыт белдеулері +10
Оуэн — Стэнли

Ел аумағы негізінен таулы, қыратты. Жағалау бойындағы ойпаттар мен жайпақ тау бөктерлері тау сілемдерін құрайды. Кейбір тау жоталарының биіктігі 3000 – 4000 м. Елдің ең биік нүктесі – Вильгельм тауы (4509 м).

КлиматыӨңдеу

  • Климаты субэкваторлық және ылғалды.
  • Жылдық орташа температура 25 – 28ӘС.
  • Жауын-шашынның орташа мөлшемі жазық жерлерде 1000 – 4000 мм, таулы жерлерде одан да көп. Тайфун дауылы жиі болып тұрады.

ГидрографиясыӨңдеу

Өсімдік және Жануарлар дүниесіӨңдеу

Tабиғи қорларыӨңдеу

ТарихыӨңдеу

Австронезийліктердің (меланезийліктердің) алғашқы қоныстары б.з.б. 3-мыңжылдықта пайда болған. Жаңа Гвинея аралын 16 ғасырдың 1-жартысында португалдар ашты. Жергілікті тұрғындардың африкалықтармен ұқсастығына байланысты арал осылай аталды.

  • 1828 ж. Голландия аралдың батыс бөлігін өз меншігі деп жариялады.
  • 1862 ж. аралдың бұл бөлігі Индонезия қарамағына өтті.
  • 1884 ж. Жаңа Гвинея аралының оңтүстік-шығыс бөлігі Ұлыбританияның протекторатына айналды, ал солтүстік-шығыс бөлігін Германия басып алды.
  • 1906 ж. Аустралия неміс протекторатының жерін басып алды.
  • Аралдың Жаңа Гвинея деп аталатын бұл бөлігі 1920 ж. Ұлттар лигасының мандатты аумағы ретінде Аустралия Одағына берілді.
  • 1946 ж. мемлекет БҰҰ қамқорлығындағы аумаққа айналды.
  • 1973 ж. желтоқсанда Папуа — Жаңа Гвинея ел ішінде өзін-өзі басқару құқығын алды.
  • 1975 ж. тәуелсіздік жариялап, Ұлыбритания Достастығына мүше болып кірді.
 
Wagifa аралдағы Итімен отырған қыз

ЭкономикасыӨңдеу

Экономикасының негізгі саласы – ауыл шаруашылығы мен тау-кен өнеркәсібі.

Экспортқа кофе, какао бұршағы, пальма майы, шай, какос жаңғағы, каучук, алтын, мыс кентасы, шикі мұнай, ағаш шығарады. Сырттан машина және көлік жабдықтары, азық-түлік сусын, темекі, өнеркәсіп тауарлары, химия өнеркәсібі өнімі, минералдық отын әкелінеді.

ДереккөздерӨңдеу

  1. Papua New Guinea Population (2016). Тексерілді, 19 қазан 2017.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 World Economic Outlook Database, October 2018. International Monetary Fund.
  3. 2018 Human Development Report. United Nations Development Programme (2018). Тексерілді, 14 қыркүйек 2018.

Сыртқы сілтемеӨңдеу