Жангелді ауданы

Жангелді ауданы (1928–1950 жж. – Торғай ауданы) — Қостанай облысының оңтүстік-батыс бөлігіндегі әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 37,6 мың км². Аудан орталығы – Торғай ауылы.

Қазақстан ауданы
Жангелді ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Қостанай облысы

Аудан орталығы

Торғай ауылы

Ауылдық округтер саны

13

Ауыл саны

23

Әкімі

Оспанов Шота Сəбитбекұлы [1]

Тарихы мен географиясы
Координаттары

49°48′ с. е. 63°43′ ш. б. / 49.800° с. е. 63.717° ш. б. / 49.800; 63.717 (G) (O) (Я)Координаттар: 49°48′ с. е. 63°43′ ш. б. / 49.800° с. е. 63.717° ш. б. / 49.800; 63.717 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928 жыл

Жер аумағы

37,6 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

13 457[2] адам (2016)

Ұлттық құрамы

қазақтар (99,73%)[2]

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

10

[zhangeldy.kostanay.gov.kz zhangeldy.kostanay.gov.kz]

Қазақстан картасындағы Жангелді ауданы

Жер бедеріӨңдеу

Жангелді ауылының жері негізінен Торғай даласы деп аталатын шөлейт даланы алып жатыр. Солтүстік-батысы теңіз деңгейінен биіктігі 210 – 310 метр бойлық бағыттағы Теке, Қызбел, Жыланды және Қарғалы таулары орналасқан Торғай Үстіртінің оңтүстік-батыс шетін қамтиды. Жер бедерінің жалпы еңісі оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Торғай мен Ұлы Жыланшық өзендерін бойлай Айғырқұм, Тосын және Аққұм құмдары жатыр. Кен байлықтарынан құрылыс материалдары кен орындары бар.

Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесіӨңдеу

Климаты тым континенттік, қысы біршама суық, жазы ыстық. Қаңтардағы орташа ауа температурасы –16 – 17°С, шілдеде 22 – 25°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 225 – 275 мм. Жерінің топырағы негізінен қызғылт қоңыр, бозғылт қоңыр, оңтүстігінде сортаң және құмдақ келеді. Дала өсімдігінен далада қау, шағыр, жусан, сүтемген, бидайық, өзен бойлары мен сай-салаларда тал, жиде, жүзгін, қамыс, құрақ өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, жабайы шошқа, ақ бөкен, сарышұнақ, ондатр кездеседі; құстардан қаз, үйрек, аққу, бүркіт, кезқұйрық, шағала, қызғыш бар.

Су торабыӨңдеу

Жер беті сулары Торғай, Өлкейек, Ұлы Жыланшық және Теке өзендерінің салаларынан және ащылы-тұщылы көлдерден тұрады. Торғайдың Қабырға тармағы жаз бойы суалмайды. Ірі көлдері: Ақкөл, Жаман Ақкөл, Сарықопа, Жаркөл, Ащытастысор.

ХалқыӨңдеу

Тұрғындар саны – 12 251 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 99,71%, татарлар – 0,12%, орыстар – 0,09%, басқа ұлт өкілдері – 0,07%.

Әкімшілік бөлінісіӨңдеу

23 елді мекен 12 ауылдық округтерге біріктірілген:

Ауыл шаруашылығыӨңдеу

Ауыл шаруашылығына жарамды жері 3759,7 мың га (2008), оның ішінде 27,8 мың га жері егістік, 90,2 мың га шабындық, 338 мың га жайылым. Жангелді ауданында жолаушылар мен жүк тасымалы республикалық маңызы бар АралЫрғыз – Торғай – Амангелді – Арқалық автомобиль жолдары арқылы жүзеге асырылады.

Жангелді ауданы – тарихи өлке. Ә.Жангелдиннің революция қызметі, Амангелді Иманов бастаған 1916 жылғы патша үкіметіне қарсы азаттық көтеріліс Торғай даласымен байланысты. Ыбырай Алтынсарин қазақ еліндегі тұңғыш қазақ-орыс мектебін осы ауданда ашты.[3]

ДереккөздерӨңдеу

  1. Аудан әкімі аппаратының құрылымы. Жангелді ауданы әкімдігінiн ресми интернет - ресурсы. Тексерілді, 16 желтоқсан 2016.
  2. a b 2016 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны. азақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті. Тексерілді, 14 шілде 2016.
  3. Қазақ Энциклопедиясы