Ерейментау ауданы

Ерейментау ауданы Ақмола облысының шығысындағы әкімшілік бөлініс.

Қазақстан ауданы
Ерейментау ауданы
Әкімшілігі
Облысы

Ақмола облысы

Аудан орталығы

Ерейментау

Ауылдық округтер саны

13

Қалалық әкімдіктер саны

1

Ауыл саны

32

Қала саны

1

Әкімі

Нұрлан Зияйденұлы Мұқатов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Ерейментау қаласы, Абай көшесі, №121

Тарихы мен географиясы
Координаттары

51°47′51″ с. е. 74°10′33″ ш. б. / 51.79750° с. е. 74.17583° ш. б. / 51.79750; 74.17583 (G) (O) (Я)Координаттар: 51°47′51″ с. е. 74°10′33″ ш. б. / 51.79750° с. е. 74.17583° ш. б. / 51.79750; 74.17583 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

17,5 мың км²

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

26 187[1] адам (2023)

Ұлттық құрамы

қазақтар (67,62%), орыстар (22,38%), украиндар (3,28%), немістер (2,78%), татарлар (1,67%), беларустар (0,72%), басқалары (1,55%)[2]

Сандық идентификаторлары
Пошта индексі

020800-020810[3]

Автомобиль коды

03

Ерейментау ауданының әкімдігі

Қазақстан картасындағы Ерейментау ауданы

Облыс картасындағы Ерейментау ауданы

Тарихы өңдеу

Аудан Ақмола округінің құрамында Еркіншілік атауымен (орталығы Торғай қонысы) 1928 жылы қыркүйек айында құрылған еді. Ауданның құрамына Ақмола уезінің Еркіншілік және бұрынғы Ермен болысының бөліктері ауданның аумағына кірді. 1930 жылы таратылғаннан кейін Ақмола округінің аудандары мемлекеттік органдарға бағынышты болған және 1932 жылы жаңадан құрылған орталығы Петропавл қаласындағы Қарағанды облысының құрамына енген еді. 1935 жылдың қаңтар айында аудан орталығы Благодатный ауылына ауыстырылды. 1939 жылы қазан айында аудан Ақмола облысының құрамына берілді.

1948 жылының көктемінде Ерейментау тауының етегінде Ерейментау кенті салынды.

1954 жылдың 11 қыркүйегінде аудан орталығы Благодатный ауылынан Ерейментау кентіне ауыстырылды.

1963 жылдың 2 қаңтарында бұл аудан Ерментау ауданы деп аталды.

Ерментау ауданы 1997 жылының 14 қарашадағы ҚР Президентінің Жарлығымен Ерейментау ауданы деген атауға ие болды.[4]

Халқы өңдеу

1939 1959 1970 1979 1989[5] 1999 2009[6] 2021
 16158 44731 62309 43245 45161 42246 31303 26710

Әкімшілік бөлінісі өңдеу

Аудан жеріндегі 33 елді мекен 3 ауылдық, 1 қалалық әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)[7]
Ауылдық округтері 2009 2021 2021 2009-ға пайызбен Ерлер 2009 Ерлер 2021 2021 2009-ға пайызбен Әйелдер 2009 Әйелдер 2021 2021 2009-ға пайызбен
Ақмырза ауылдық округі 813 669 82,3 415 356 85,8 398 313 78,6
Ақсуат ауылдық әкімдігі 702 561 79,9 351 285 81,2 351 276 78,6
Бестоғай ауылдық округі 911 482 52,9 467 257 55 444 225 50,7
Бозтал ауылдық округі 810 608 75,1 422 327 77,5 388 281 72,4
Ерейментау қалалық әкімдігі 12518 12652 101,1 6054 6136 101,4 6464 6516 100,8
Еркіншілік ауылдық округі 4060 2994 73,7 2069 1548 74,8 1991 1446 72,6
Күншалған ауылдық округі 1150 624 54,3 607 329 54,2 543 295 54,3
Қойтас ауылдық округі 470 337 71,7 243 186 76,5 227 151 66,5
Майлан ауылдық әкімдігі 1826 1423 77,9 917 726 79,2 909 697 76,7
Олжабай батыр ауылдық округі 1600 1234 77,1 821 607 73,9 779 627 80,5
Өлеңті ауылдық округі 1321 988 74,8 676 500 74 645 488 75,7
Сілеті ауылдық әкімдігі 998 820 82,2 491 467 95,1 507 353 69,6
Тайбай ауылдық округі 2180 1785 81,9 1125 920 81,8 1055 865 82
Торғай ауылдық округі 1944 1533 78,9 982 794 80,9 962 739 76,8
ЖАЛПЫ САНЫ 31303 26710 85,3 15640 13438 85,9 15663 13272 84,7

Географиялық орны, жер бедері өңдеу

Аудан батысында Біржан сал, Ақкөл, Шортанды, Целиноград аудандарымен және Степногорск қаласымен, солтүстігінде СҚО-ның Уәлиханов ауданымен, шығысында Павлодар облысының Ақтоғай ауданымен және Екібастұз қаласымен, оңтүстігінде Аршалы және Қарағанды облысының Осакаров ауданымен шектеседі.

Ерейментау ауданы Сарыарқаның солтүстік-шығысындағы дала белдемінде, Сілеті, Өлеңті өзендерінің алабында орналасқан. Солтүстік жер бедерінің биіктігі 300 м аспайтын белесті жазық. Оңтүстікке қарай күмбезді, үшкілді төбелер мен жондардан тұратын денудациялық ұсақ шоқылар, оңтүстігі делювийлі-пролювийлі аккумуляттық жазықпен және бойлық бағытта созылған Ерейментау тауымен алмасады. Ауданның жер қойнауында алтын, сүрме, тас көмір, боксит, тұз, әктас, гранит, қиыршықтас, құм кен орындары барланған.

Климаты өңдеу

Климаты тым континенттік, қысы суық қары аз, жазы ыстық, құрғақ. Ауаның орташа температурасы қаңтарда –16 – 18°С, шілдеде 20 – 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Сілетінің басты салалары – Ащылыайрық (сол), Ақмырза, Кедей, Шилі (оң) және Өлеңті өзендері ағып өтеді. Көлдерінің ірілері: Теңіз, Шолақсор, Жақсытұз, Тамсор, Қарасор, Үлкен және Кіші Шарықты, Көбейтұз, Қоржынкөл (тұщы), Қабыланкөл, Бозайғыр, Әжібай, т.б. Өзен мен көлдер жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Жер асты сулары 30 – 50 м (оңт-нде 100 метрге дейін) тереңдікте кездеседі. Ерейментау бөктерінде суы тұщы әрі мол бұлақтар көп.

Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі өңдеу

Аудан жерінің солтүстік бөлігі сортаңды күңгірт қызыл қоңыр топырақты, оңтүстігі қызыл қоңыр топырақты. Таулы өңірінде қара топырақ, өзен, көл жайылмаларында шалғындық сортаң топырақ қалыптасқан. Даласында бетеге, селеу, қылқан селеу, жусан, шығысында түрлі бұта, сұлыбас, қылқан селеу өседі. Ерейментаудың баурайы мен шатқалдарында қайың, көктерек, тал, қараған, тобылғы, түрлі шөп, сұлыбас, қызғылт селеу, өзен аңғарларында түрлі шөп, астық тұқымдас шалғын өседі. Тауда арқар, елік кездеседі. Аңдардан қасқыр, түлкі, қарсақ, ақ қоян, борсық, суыр, сарышұнақ, ақ қалақ, ақкіс; құстардан қаз, үйрек, тырна, құр, бүркіт, дала қыраны, қаршыға, бөктергі, т.б. мекендейді. Ауданда Ерейментау қорықшасы орналасқан.

Ірі елді мекендері: Торғай, Майлан, Бестөбе, Павловка, Сілеті. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жері 1676,4 мың га, оның ішінде егістік 115,6 мың га, шабындық 23,1 мың га, жайылым 1402,3 мың га, орман 17,5 мың га-ны құрайды. Бестөбе, Ешкіөлмес алтын кендерінен алтын өндіріледі. Аудан жері арқылы Астана – Ерейментау – Павлодар, Ерейментау – Айсары темір жол, Астана – Ерейментау – Павлодар, Ерейментау – Бестөбе автомобиль жолдары өтеді.

Дереккөздер өңдеу