Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы

ҚР бас ғылыми мекемесі, Алматы қаласында орналасқан
(ҚР ҰҒА бетінен бағытталды)

Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы — Қазақстан Республикасының жоғары ғылыми мекемесi, Қазақстандағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының үйлестірушісі. Іргесі 1946 жылы 1 маусымда қаланған. Бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан.

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы
(ҚР Президентінің жанындағы ҚР ҰҒА)
Халықаралық атауы

ағылш. National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan under the President of the Republic of Kazakhstan

Бұрынғы атауы

Қазақ КСР Ғылым академиясы (1946-1991)
ҚР Ұлттық ғылым академиясы (1991-1996, 1999 жылдан бері)

Құрылған жылы

1946 жыл

Қайта ұйымдастырылған жылы

2022 жыл

Түрі

Коммерциялық емес акционерлік қоғам (2022 жылдан бері)
Республикалық қоғамдық бірлестік (2003-2022)

Президенті

Ақылбек Күрішбаев

Академиктері

155

Корреспондент-мүшелері

73

Орналасқан жері

 Қазақстан, Алматы

Заңды мекенжайы

050010, Алматы қаласы, Шевченко көшесі, 28

Сайты

https://qazscience.gov.kz/

ҚР Ұлттық ғылым академиясының ғимараты
Бірнеше институт (соның ішінде Пәлсапа, Археология, Тарих, этнография, Тіл білімі институттары) орналасқан "Ғылым ордасы" ғимараты. Алматы

Тарихы

өңдеу

1946 жылғы 31 мамырда КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің 1945 жылғы 26 қазандағы қаулысына сәйкес Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі және Қазақстан КП(б) ОК «Қазақ КСР Ғылым академиясын құру туралы» №439 қаулы қабылдады. Осы қаулымен Қазақ КСР Ғылым Академиясының құрылған күні – 1946 жылғы 1 маусым.

КСРО Ғылым Академиясының және ҚазКСР Ғылым Академиясының академигі Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Ғылым Академиясының тұңғыш президенті болып сайланды.

ҚР Президентінің 1993 жылғы 21 қаңтардағы Жарлығымен[1] Қазақстан Республикасының Ғылым академиясының қайта ұйымдастырылуының нәтижесінде Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы құрылды.[2]

1996 жылғы 11 наурызда «Қазақстан Республикасында ғылымды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің №2895 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы, Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы және Қазақстан Республикасының Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамында Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі – Ғылым академиясы етіп орталық атқарушы органға біріктірілді.

1999 жылғы 12 ақпанда «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің №34 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы республикалық мемлекеттік мекеме түрінде құрылды.

ҚР Президентінің 2003 жылғы 21 қазандағы Жарлығымен [3] "Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы" республикалық мемлекеттік мекемесі таратылып, "Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы" қоғамдық бірлестігі құрылды.[4]

2022 жылы Ұлттық ғылым академиясына мемлекеттік мәртебесі қайтарылды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Президенті Қ. Тоқаев 2022 жылғы 1 маусымда Ұлттық ғылым академиясының 75 жылдығына арналған мерейтойлық сессиясында сөйлеген сөзінде мәлімдеді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 14 желтоқсандағы № 1003 қаулысымен жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы құрылды.

2023 жылғы 27 наурызда «Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің №152 Жарлығымен «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып өзгертілді.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 11 сәуірдегі № 281 қаулысымен Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Коммерциялық емес акционерлік қоғамды қайта атау туралы» қаулысымен Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамына айналды.[5]

Қызметі

өңдеу
  1. әлеуметтік-экономикалық даму басымдықтарына сәйкес ғылыми, ғылыми-техникалық және инновациялық қызметтің басым бағыттарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы стратегиялық, іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттарын айқындау жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу;
  2. ғылым жөніндегі жыл сайынғы ұлттық баяндаманы дайындауды және басып шығаруды үйлестіру;
  3. ғылымды дамыту бойынша форсайттық зерттеулерді дайындауды және жүргізуді үйлестіру;
  4. ғылым саласында атаулы сыйлықтар мен стипендиялар алуға конкурстар өткізу;
  5. ғылым мен техниканың әртүрлі салаларында ғылыми зерттеулер жүргізу;
  6. ғылыми журналдар шығару, халықаралық ғылыми және ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытуға қатысу;
  7. ғылымды танымал етуге қатысу[6]

Академия президенттері

өңдеу
Сайланған жылы Аты-жөні Мамандануы
1 1946 Қаныш Сәтбаев тау-кен ісі
2 1952 Дінмұхамед Қонаев металлургия
3 1955 Қаныш Сәтбаев тау-кен ісі
4 1964 Шапық Шөкин энергетика
5 1967 Шахмардан Есенов геология
6 1974 Асқар Қонаев металлургия
7 1986 Мұрат Айтхожин биология
8 1988 Өмірзақ Сұлтанғазин математика
9 1994 Кенжеғали Сағадиев экономика
10 1996 Владимир Школьник ядролық физика
11 1999 Нағима Айтхожина биология
12 2002 Серікбек Дәукеев геология
13 2003 Мұрат Жұрынов химия
14 2023 Күнсұлу Закария биология
15 2024 Ақылбек Күрішбаев ауыл шаруашылығы

Басшылық

өңдеу

Басқарма құрамы

өңдеу

Академиктер тізімі

өңдеу
  1. Әбділдин Жабайхан Мүбәракұлы
  2. Әбділдина Раушан Жабайханқызы
  3. Әбдірайымов Сейфолла Әбдірайымұлы
  4. Әбсаметов Мәліс Құдысұлы
  5. Әбілқасымова Алма Есімбекқызы
  6. Әубәкіров Тоқтар Оңғарбайұлы
  7. Әбжанов Ханкелді Махмұтұлы
  8. Әдекенов Серғазы Мыңжасарұлы
  9. Әділов Жексенбек Мәкейұлы
  10. Айтбаев Теміржан Ерқасұлы
  11. Ақшолақов Серік Қуандықұлы
  12. Әлиакпаров Мақаш Тыныштықбайұлы
  13. Әлиаров Бірлесбек Қаниұлы
  14. Алшынбаев Мырзакәрім Кәрімұлы
  15. Арзықұлов Жеткерген Әнесқызы
  16. Ахматуллина Нәзира Бәдретдинқызы
  17. Ахметова Гульнас Кенжетайқызы
  18. Әшімов Әбдіғаппар Әшімұлы
  19. Әшімов Оңдасын Байкенұлы
  20. Аяшев Оңалбай Аяшұлы
  21. Базарбаева Зейнеп Мүсілімқызы
  22. Баешов Әбдуәлі Баешұлы
  23. Байкөншеков Жұмаділ Жаңабайұлы
  24. Байзақов Сәбит Байзақұлы
  25. Баймаханов Болатбек Бимендіұлы
  26. Баймұратов Ораз Баймұратұлы
  27. Байтанаев Бауыржан Әбішұлы
  28. Бейсембетов Ескендір Қалыбекұлы
  29. Бейсенова Әлия Сәрсенқызы
  30. Бектұрғанов Нұралы Сұлтанұлы
  31. Бектұров Есен Әбікенұлы
  32. Бенберин Валерий Васильевич
  33. Берсімбай Рахметқажы Ескендірұлы
  34. Бисенбаев Амангелді Қуанбайұлы
  35. Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы
  36. Бишімбаев Уәлихан Қозыкеұлы
  37. Бишімбаева Нәзира Қозыкеқызы
  38. Білиев Назарбай Қыдырұлы
  39. Бүктіков Николай Сәдуақасұлы
  40. Бүркітбаев Мұхамбетқали Мырзабайұлы
  41. Ғазалиев Арыстан Мәуленұлы
  42. Голиков Владимир Андреевич
  43. Грибановский Анатолий Павлович
  44. Григорук Владимир Васильевич
  45. Дәукеев Серікбек Жүсіпбекұлы
  46. Дәулетов Асқар Ербұланұлы
  47. Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы
  48. Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы
  49. Дүйсембин Қабдырахман Дүйсембіұлы
  50. Дүйсенбеков Зайролла Дүйсенбекұлы
  51. Елікбаева Гүлжахан Жақпарқызы
  52. Елубаев Сағынтай Зекенұлы
  53. Есполов Тлектес Исабайұлы
  54. Есполов Айдос Тілектесұлы
  55. Есім Ғарифолла Есімұлы
  56. Жамбакин Қабыл Жапарұлы
  57. Жәрменов Әбдірәсіл Алдашұлы
  58. Жұмағұлов Бақытжан Тұрсынұлы
  59. Жұрынов Мұрат Жұрынұлы
  60. Зақұмбаева Гауһар Дәуленқызы
  61. Заядан Болатхан Қазыханұлы
  62. Ізтаев Әуелбек Ізтайұлы
  63. Смағұлов Оразақ Смағұлұлы
  64. Исмұхамбетов Жұмабай Ділмағамбетұлы
  65. Қайдарова Диляра Радикқызы
  66. Қалижанов Уәлихан Қалижанұлы
  67. Қалиев Ғани Әлімұлы
  68. Қалимолдаев Мақсат Нұрәділұлы
  69. Кәлменов Тынысбек Шәріпұлы
  70. Қамзабекұлы Дихан
  71. Кәрібаев Берекет Бақытжанұлы
  72. Қасқабасов Сейіт Асқарұлы
  73. Қайыпов Мәлік Арықтайұлы
  74. Кешуов Сейітқазы Асылсейітұлы
  75. Кененбаев Серік Бәрменбекұлы
  76. Қирабаев Нұр Серікұлы
  77. Қожамжарова Дария Пернешқызы
  78. Қожахметов Сұлтанбек Мырзахметұлы
  79. Қожамқұлов Төлеген Әбдісағиұлы
  80. Қойгелдиев Мәмбет Құлжабайұлы
  81. Күзденбаева Раиса Сәлмағамбетқызы
  82. Құлажанов Құралбек Сәдібайұлы
  83. Құлажанов Талғат Құралбекұлы
  84. Құлыбаева Динара Нұрсұлтанқызы
  85. Құлыбаев Талғат Асқарұлы
  86. Құлмағамбетов Ілияс Райханұлы
  87. Көмеков Болат Ешмұхамбетұлы
  88. Құнанбаева Сәлима Сағиқызы
  89. Құнантаева Күләш Құнантайқызы
  90. Құрманәлиев Кәрімбек Арыстанбекұлы
  91. Құрманбайұлы Шерубай
  92. Курскеев Абдрахман Козлоевич
  93. Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы
  94. Құл-Мұхаммед Мұхтар Абрарұлы
  95. Кішібеков Досмухамед Кішібекұлы
  96. Қыдырәлі Дархан Қуандықұлы
  97. Локшин Вячеслав Нотанович
  98. Мәдиев Өскенбай Қабылбекұлы
  99. Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы
  100. Медеу Ахметқал Рахметоллаұлы
  101. Мейірман Ғалиолла Төлендіұлы
  102. Мелдебеков Әліхан Мелдебекұлы
  103. Молдабеков Мейірбек Молдабекұлы
  104. Мұқашев Болат Нығметұлы
  105. Молдахметов Зейнолла Молдахметұлы
  106. Молдахметов Марат Зейноллаұлы
  107. Мұсабаев Талғат Аманкелдіұлы
  108. Момынов Талғат Әшірұлы
  109. Мұтанов Ғалымқайыр Мұтанұлы
  110. Мырхалықов Жұмахан Үшкемпірұлы
  111. Мырзақұлов Рәтбай
  112. Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы
  113. Нұрманбетова Жәмилә Нүсіпжанқызы
  114. Оздоев Султан Мажитович
  115. Ойнаров Рысқұл Ойнарұлы
  116. Омаров Бауыржан Жұмаханұлы
  117. Ормантаев Камал Сәруарұлы
  118. Өтелбаев Мұхтарбай Өтелбайұлы
  119. Пірәлиев Қалдыбай Жайлауұлы
  120. Раисов Төлеген Қазезұлы
  121. Рақышев Баян Рақышұлы
  122. Рамазанов Тілекқабыл Сәбитұлы
  123. Рау Алексей Григорьевич
  124. Рақымбаев Ізбасар Рақымбайұлы
  125. Рахимов Қайролла Дүйсенбайұлы
  126. Сәбікенов Салахиден Нұрсалиұлы
  127. Сағитов Абай Оразұлы
  128. Садықұлов Төлеухан Садықұлұлы
  129. Сарбасов Төлеуғали Ибраимұлы
  130. Сатыбалдин Әзімхан Әбілқайырұлы
  131. Северский Игорь Васильевич
  132. Сейдуманов Серік Тұрарұлы
  133. Сманов Бақтияр Өрісбайұлы
  134. Сүлеев Досым Қасымұлы
  135. Сүлейменов Жеңісбек Жұмағалиұлы
  136. Сүлейменов Майдан Күнтуарұлы
  137. Сүлейменов Жүсіпбек Тәшірбайұлы
  138. Сүлейменов Мехлис Қасымұлы
  139. Сыдықов Ерлан Бәтташұлы
  140. Тәжин Марат Мұханбетқазыұлы
  141. Таймағанбетов Жәкен Қожахметұлы
  142. Тәкібаев Нұрғали Жабағаұлы
  143. Тіреуов Қанат Маратұлы
  144. Тулебаев Райс Кажкенович
  145. Төлеуов Бораш Игілікұлы
  146. Уалиев Ғахип Уалиұлы
  147. Үкібаев Хисемидолла Исхақұлы
  148. Оразалиев Рахым Алмабекұлы
  149. Өмірбаев Уалбай Утмаханбетұлы
  150. Харин Станислав Николаевич
  151. Шоманов Өрісбай Шоманұлы
  152. Фазылов Серік Драхметұлы
  153. Шарманов Төрегелді Шарманұлы
  154. Шайдаров Мәжит Зейноллаұлы
  155. Шәукенова Зарема Кәукенқызы[8]

Дереккөздер

өңдеу
  1. "Республиканың ғылымын ұйымдастыруды және ғылыми-техникалық қуатын дамытуды жетілдіру жөніндегі шаралар туралы" ҚР Президентінің 1993 ж. 21 қаңтардағы № 1090 Жарлығы
  2. 1993-2000 жж. кезеңдегі мемлекеттік органдар туралы мәліметтер: қараңыз-Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (1991 ж. 16 желтоқсан - 2001 ж. 1 қаңтар). Анықтамалық. ҚР ПМ. - Алматы: БҮ "Эдельвейс", 2004. 572-573 б. (Құрастырушылардың ескертпелері).
  3. "Қазақстан Республикасында ғылыми қызметті ұйымдастыру жүйелерін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы" ҚР Президентінің 2003 ж. 21 қазандағы № 1208 Жарлығы (Ағымдағы мұрағат).
  4. Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (2001-2005 жж.) Анықтамаламық: Екінші шығарылым./Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағаты. – Жауапты редактор: В.Н. Шепель; Алматы: “Эдельвейс” Баспа үйі: 2007. ISBN 9965-602-37-9
  5. ҚР ҰҒА тарихы
  6. "Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамын құру мәселелері туралы
  7. [1]
  8. ҚР ҰҒА академиктері

Тағы қараңыз

өңдеу