Көкшетау

Көкшетауда көп мұражайлар бар
(Көкшетау қаласы бетінен бағытталды)

Көкшетау (латын — қаз. Kökşetau; айтылуы [køkɕetɑw] Файл жайлы ақпарат тыңдау; 1868 жылға дейін бұрынғы атауы — Көкшетау бекінісі, 1993 жылға дейін орыс транскрипциясында — Кокчета́в; айтылуы [koktɕɪˈtav]) — Ақмола облысының әкімшілік орталығы (1999 жылдан; 19441997 ж. Көкшетау облысының орталығы болған), Қазақстанның солтүстігінде, Бұқпа тауының етегі мен үлкен Қопа көлінің оңтүстік жағалауындағы (көлге Шағалалы және Қылшақты өзендері құяды) көркем жерде орналасқан қала (1862 жылдан).[3] Қала ауданы — 233,97 км². Құрамына Көкшетау қаласы мен көршілес Станционный кенттік әкімдігі, Қызыл жар ауылдық округі кіреді, Көкшетау әкімшілік-аумақтық құрылымның ауданы — 425 км². Қала Батыс Сібір жазығының оңтүстік-батыс бөлігінің шекарасында, Есіл жазығының оңтүстік шетінде, тау бөктері қаланы оңтүстік пен батыстан қоршап тұрған Көкшетау қыратының солтүстік баурайы шегінде орналасқан.

Қала
Көкшетау
Кокшетау.jpg
Architecture of the city of Kokshetau.jpgAbylai Khan Square (Kokshetau). Night. 2021-22. Winter.jpg
Akmola Region Administration. November, 2020.jpgMount Kokshe view from Kokshetau.jpg
Kindergarten №36 Akku, 2014. Kokshetau, Kazakhstan.pngArchitecture of Kokshetau.jpg
Сағат тілімен: Абылай хан алаңы, Тәуелсіздік алаңы, Ақмола облысының әкімдігі, Бұқпа төбесінен көрінген Көкше тауы, «Аққу» ведомствалық балабақшасы, Көкшетау орталығындағы тарихи ғимарат.
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

Облыс орталығы

Облысы

Ақмола облысы

Ішкі бөлінісі

Ауыл округтерінің саны: 2 Елді-мекендерінің саны: 4

Әкімі

Бауыржан Ғайса

Тарихы мен географиясы
Координаттары

53°17′ с. е. 69°23′ ш. б. / 53.283° с. е. 69.383° ш. б. / 53.283; 69.383 (G) (O) (Я)Координаттар: 53°17′ с. е. 69°23′ ш. б. / 53.283° с. е. 69.383° ш. б. / 53.283; 69.383 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

19 ғасыр (29 сәуір 1824 жыл)

Бұрынғы атаулары

Көкшетау бекінісі (1868 дейін)
Кокчетав (1868 — 1993)

Қала статусы

1862 жыл

Жер аумағы

233,97 км²

Орталығының биiктігі

234 м

Климаты

қатаң-континенталды, қуаң

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

153 057[1] адам (2018)

Тығыздығы

624 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақтар — 58,05 %,
орыстар — 29,41 %,
украиндар — 2,88 %,
татарлар — 2,28 %,
немістер — 1,95 %,
поляктар — 1,40 %,
ингуштар — 1,07 % ,
беларустар — 0,82 %,
басқалары — 2,14 %[2]

Конфессиялар

мұсылмандар (негізінен суниттер)
христиандар (православтар, католиктер)
және басқалары

Этнохороним

көкшетаулық, көкшетаулықтар

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 7162xх-xx-xx

Пошта индекстері

020000—020010

Автомобиль коды

C (2013 жылға дейін), 03 (2013 жылдан бастап)

Басқалары
Өзендері

Шағалалы, Қылшақты

kokshetau.akmo.gov.kz
 (қаз.) (орыс.) (ағыл.)

Көкшетау картада
Көкшетау
Көкшетау
Көкшетау картада
Көкшетау
Көкшетау
Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Көкшетау (айрық) деген бетті қараңыз.

Тұрғындарының саны — 150 649 адам (2022).[4] Көкшетау Қазақстан қалаларының арасында халық саны бойынша он сегізінші орында орналасқан. Көкшетауда көптеген ұлт өкілдері өмір сүреді. Саны жағынан ең көп таралған ұлттарға қазақтар (58,05 %) мен орыстар (29,41 %) жатады. Негізгі діни топтар — мұсылмандар (суниттер) мен христиандар (православтар және католиктер). Әртүрлі діни сенім өкілдерінің ғасырлар бойы қатар өмір сүріп жатқан қаласы ретінде танымал, өзінің дәстүрлі діни түрлілігімен белгілі. Қала әкімшілігіне бағынышты екі ауылдық округте 12 563 адам өмір сүреді.

Көкшетау — Қазақстанның 2021 жылғы мәдени астанасы.[5] Көкшетау қаласы – Қазақстанның көрікті қалаларының бірі, іргетасы 1824 жылда қаланған. Ақмола облысының экономикалық және мәдени бай шаһарларының бірі, сондай ақ Солтүстік Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі болып табылады. Қазақстанның аса ірі жол торабы (шоссе және темір жол). Ол Бурабай мен Зеренді сияқты табиғаты мен туристік орындарымен танымал. Көкшетау Петропавлдан шамамен 185 шақырым қашықтықта, Астанадан солтүстік-батысқа қарай A-1 бойымен 276 шақырым қашықтықта, Ресейдегі Омбыдан A-13 (Көкшетау—Омбы) бойымен 318 шақырым қашықтықта және Қостанайдан 384 шақырым қашықтықта орналасқан. Қалаға Көкшетау Халықаралық Әуежайы мен Көкшетау-1 стансасы қызмет көрсетеді.

ЭтимологиясыӨңдеу

 
Бұқпа төбесінен көрінген Көкше тауы (947 м)

АтауыӨңдеу

Көкшетау деген атау қазақтың "көкше" (латын — қаз. kökşe) және "тау" (латын — қаз. tau) деген сөздерінен шықты. Көкшетау, бұл – тау.

Қаладан 60 миль қашықтықта орналасқан Ақмола облысындағы ең биік тауды қазақтар ежелден «Көкше тауы» деп атаған. Көкше тауы – баурайында әйгілі Бурабай ұлттық паркі орналасқан және осы Бурабай ауданы жеріндегі тау.

Көкше таудың ең биік нүктесі – Бүркітті шоқысы 947 метр. Бұл атау орыс тілінде «синеватая гора» мағынасын білдіргендіктен, кейде Көкшетауды орысша «Синегорье» деп те атайды.

Қала атауының қазіргі жазылуы 1940 жылы кириллица негізінде жасалған әліпби қабылданған кезден бастап қолданыста.

Қала әуежайы әлі күнге дейін IATA коды ретінде KOV сақтайды.

Көкшетаудің рәміздеріӨңдеу

Көкшетау қаласының елтаңбасы:Өңдеу

    

Көкшетаудің ең алғаш таңбасы (авторы: В.Н. Сурганов) 1970 жылдың 12 шілде күні бекітілді.

Әкімшілік бөлінуіӨңдеу

Көкшетау қалалық әкiмшiлiгінің құрамында 1 қала, 1 кенттік әкімдік (Станционный), 1 ауылдық округ (Қызыл жар) бар. Көкшетау 17 әкімшілік шағын ауданға бөлінген.

Көкшетау қаласының 17 әкімшілік шағын ауданын көрсететін карта. Ақмола облысы Зеренді ауданының картасы. Ортадағы ақ жолақ Көкшетау қалалық әкімдігінің аумақтық бірлігін білдіреді.

БилікӨңдеу

Мемлекеттік билік Қазақстан Конституциясына сәйкес заңдық, атқару және сот билігі принциптеріне негізделген. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қала дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы - әкім деп аталады. Көкшетау қаласының әкімі Бауыржан Ғайса.

Қаладағы заңдық билікті Мәслихат жүзеге асырады. Оның құрамында 16 депутат бар. Сот билігін Көкшетау қалалық соты және арбитраж соты жүзеге асырады.[6]

Ақмола облысының әкімдігі, кеңестік Көкшетау сәулетінің үлгісі. Көкшетау қаласының әкімшілігі (Әкімшілік үйі), қала орталығында орналасқан. Ақмола облыстық соты.

Физико-географиялық сипаттамасыӨңдеу

Географиялық орналасуыӨңдеу

Қаланың географиялық координаттары53°17′30″ с. е. 69°23′30″ ш. б. / 53.29167° с. е. 69.39167° ш. б. / 53.29167; 69.39167 (G) (O) (Я)[7]. Көкшетау Гамбург, Дублин, Ливерпуль және Эдмонтон қалалары сияқты ендікте орналасқан.

Уақыт белдеуіUTC+06:00.

Көкшетау қаласы Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 276 км жерде, Көкшетау қыратының солтүстігінде, Ақмола облысындағы Қопа көлінің оңтүстік жағалауындағы көрікті жерде орналасқан. Қаланың аумағы 420,0 км².

Көкшетауға жақын орналасқан ірі қала — Щучинск (Бурабай ауданы, Ақмола облысы) шипажайлы қаласы (70 км).

         
1969 жылы 26 қыркүйекте АҚШ-тың Корона спутнигі Көкшетау қаласының және оның маңайының жер серігінен қарағандағы көрген көрінісі. Қопа көлі – Көкшетау қаласының солтүстік-батыс іргесінде орналасқан. Бұқпа тауы - қаланың ең биік нүктесі, биіктігі 363 метр. Қылшақты өзені - Көкшетау қаласы арқылы Қопа көліне құяды. Шағалалы өзені

КлиматыӨңдеу

Көкшетау қаласының климаты айқын континенттік, жазы жылы және құрғақ, қысы ұзақ және аязды, ұзақ. Қоңыржай белдеудің Батыс Сібір климаттық аймағына жатады. Жылдық орташа температура 3,5 °C. Жаздың орташа температурасы шамамен 20,5 °C. Жылына үш ай бойы күндізгі орташа температура 20 °С асып түседі.

Қыста күн суық, қаңтар айындағы жылдық орташа температура мөлшері −14,5 °C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты −48 °C аязға дейін баруы мүмкін. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 230 – 400 мм. Жауын-шашын негізінен жаз айларында жауады. Күн сәулесі көлемінің орташа жылдық көрсеткіші — 2256 сағат. Атмосфералық жауын-шашын ең көп түсетін ай — шілде (69 мм), ең аз түсетін ай — ақпан (10 мм).

  • Орташа жылдық температура — +3,5 C°
  • Орташа жылдық жел жылдамдығы — 3,9 м/с
  • Орташа жылдық ауа ылғалдылығы — 71 %
Көкшетау ауа райы
Көрсеткіш Қаң Ақп Нау Сәу Мам Мау Шіл Там Қыр Қаз Қар Жел Жыл
Абсолюттық максимум, °C 4,8 6,2 23,1 31,3 35,5 40,4 41,7 41,2 36,2 25,3 19,2 6,6 41,7
Орташа максимум, °C −6 5,6 1,2 10,8 19,3 23,5 26,7 23,7 17,9 10,2 0,3 −5,1 8,6
Орташа температура, °C −14 −14,5 −7 5,5 13,8 19,5 20,5 18,5 12,5 4,8 −5,3 −11,5 3,5
Орташа минимум, °C −28,5 −30 −18,2 −1,3 8,2 14,5 15,6 14,3 7,3 −1,5 −15,6 −26,1 −1,3
Абсолюттық минимум, °C −46,6 −48,3 −35,7 −24,7 −8,7 −0,8 3,4 −1,3 −7,6 −24,8 −37,1 −42,3 −48,3
Жауын-шашын нормасы, мм 15 10 21 32 44 56 69 49 32 26 23 20 397
Дерекнама: «Ауа райы және Климат» сайтындағы Көкшетау ауа-райы туралы мәліметтер. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 мамыр 2015. Тексерілді, 23 желтоқсан 2020.

ТұрғыныӨңдеу

Көкшетау қаласы және қала құрамына кіретін елдімекендерді қоса есептегенде халқының саны 165 мың 153 адам болып есептеледі (2022). Халқының тығыздығы — 624 адам/км². Әйел қоғамының үлесі (51.44%) ер адамдарға (48.6%) қарағанда басым.

Көкшетау қаласы халқының саны[8]:
Көкшетау қаласы халқының саны (мың адам)[8]
Санақ жылы 1897 1959 1970 1979 1989 1991 1999 2004 2005 2006
Саны, адам 4 962 52 909 80 564 103 162 136 757 143 300 123 389 123 640 125 455 127 317
Санақ жылы 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Саны, адам 129 244 131 215 135 106 136 100 137 217 136 835 139 063 140 847 142 411 145 795
Санақ жылы 2017 2018 2019 2020
Саны, адам 145 531 145 789 145 161 146 104

Ұлттық құрамӨңдеу

Көкшетауда қазақтардан басқа 100-ден аса ұлт пен ұлыс тұрады. Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) халқының 58,5% -ын қазақтар, саны бойынша келесі ұлттар — орыстар (29,4 %), украиндар (2,9 %); қалғаны — 9,2 % шамасын құрайды. Қалада «Достық үйі» бар.[9]

Қаланың ұлттық құрамы (2020 ж. бойынша):
Барлығы (2020 ж. бойынша) қазақтар орыстар украиндар татарлар немістер поляктар ингуштер беларустар корейлер әзірбайжандар
160 341 93126 58,05 % 47185 29,41 % 4618 2,88 % 3660 2,28 % 3124 1,95 % 2243 1,40 % 1721 1,07 % 1320 0,82 % 343 0,21 % 332 0,21 %
армяндар башқұрттар молдовандар марилер шешендер удмурттар мордвалар басқалар
257 0,16 % 226 0,14 % 147 0,09 % 125 0,08 % 86 0,05 % 60 0,04 % 21 0,01 % 1837 1,15 %

Қаладағы ұлттық құрамның өзгеруі

Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек украиндар, немістер, поляктар, татарлар, ингуштар, беларустарда келіп қоныстады.[10]

Ұлттық құрамы 1989 1999 2007 2013 2019 2020 2021 2022
Қазақтар 18,5% 36,0% 49,0% 56,5% 57,57% 58,05% 58,72% 59,34%
Орыстар 53,0% 42,0% 35,0% 30,5% 29,79% 29,41% 28,87% 28,38%
Басқалар 28,5% 22,0% 16,0% 13,0% 12,64% 12,54% 12,41% 12,28%

ТіліӨңдеу

Ресми тілі — қазақ тілі болып табылады, бірақ жергілікті халықтың басым бөлігі орыс тілінде сөйлескенді артық көреді, еркін сөйлейді.

Көкшетаудің дініӨңдеу

2009 жылғы деректерге сәйкес Көкшетау қалалық әкімдігінің конфессиялары[11]:
Мұсылмандар
  
56.65%
Христиандар
  
40.85%
Сенбейтіндер
  
2.12%
Иудейлер
  
0.02%
Буддистер
  
0.02%
Басқалар
  
0.01%
Белгіленбеген
  
0.33%
Көкшетаудің діні

Қалада түрлі бағыттағы діни бірлестіктер көп. Қаладағы дінге сенушілердің көпшілігін мұсылмандар құрайды. Көкшетауда бірқатар ескі және жаңа республикалық діни орталықтар қызмет етеді: Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы, Орыс Православиелік шіркеуі Көкшетау және Ақмола епархиясының Епархиалық Басқармасы, сонымен қатар басқа да бірқатар аймақтық орталықтар. Ең ірісі — Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы.

2009 жылғы деректерге сәйкес Көкшетау қалалық әкімдігінің конфессиялары[12]:

  • мұсылмандар - 83,4 мың адам;
  • христиандар - 60,2 мың адам;
  • сенбейтіндер - 3,1 мың адам;
  • иудейлер - 33 адам;
  • буддистер - 23 адам;
  • басқалар - 17 адам;
  • белгіленбеген - 488 адам.

ИсламӨңдеу

Халықтың басым көпшілігі сунниттік исламды ұстанады. Көкшетау қаласының діни мекемелері Науан Хазірет ат. (сыйымдылығы 1200—1400 адам) мұсылмандар мешіті және Жақия қажы ат. мешіт жұмыс жасайды.[13][14] 1996 жылы қаланың шығыс бөлігінде Ғалым атындағы мешіт салынды.[15]

  • Жақия қажы мешіті — еліміздегі ағаштан тұрғызылған сирек мешіттің бірі. Ғибадатхананың тарихы да ғасырға татиды, 1904 жылы іргетасы қаланған.[16]
Жойылған
  • Бірінші мешіт

ПравославиеӨңдеу

Қалада православие храмы — Архангел Михаил ат. Уәлиханов көшесіндегі православ шіркеуі бар.[17] 1895 жылы салынған, 1949 жылы ашылған.

  • Мәсіхтің қайта тірілу соборы Назарабаев, 71 (бұрын Горький деп аталған) даңғылында орналасқан.[18] Ғибадат орнының құрылысы 2015 жылы басталған. Қопа көлінің маңында табиғаты көркем жерде орналасқан бұл шіркеуге кем дегенде 1500 адам сыяды. Собор XIX ғасырдың ортасындағы орыс шіркеуінің негізінде салынған. Ол үшін заманауи технологиялар мен жоғары сапалы материалдар пайдаланылды. Ғибадатхананың жанында жексенбілік мектеп те ашылады.[19] Бұл ғибадат орны көпшіліктің қолдауымен салынған. Ол үшін арнайы қор құрылып, оған түрлі кәсіпорындар мен ұйымдар, кәсіпкерлер мен қарапайым тұрғындар қаржылай қолдау көрсетті. Бірлескен күш -жігердің арқасында 1 миллиард теңгеден астам қаржы жиналған.[20]
Жойылған
  • Жеңімпаз Қасиетті Георгий соборы. 1851 жылы салынған. 1940 жылы бұзылған. Көкшетаудағы алғашқы христиан шіркеуі.

Басқа конфессияларӨңдеу

  • Әулие Энтони Падуя атындағы рим-католиктік шіркеуі — қаладағы жалғыз рим-католиктік шіркеуі. 1997 жылы Ақан сері көшесінде Әулие Энтони Падуя атындағы рим-католиктік шіркеуі (костелы) ғимараты салынды.[21] Приходында келушілер 14 дыбысты пневматикалық органнан шығатын әуенді ести алады. Рим-Католик приходы Көкшетаудағы ең әдемі нысандардың бірі саналады және өзге ғимараттардан готика стилімен ерекшеленеді. Кез келген католик шіркеуіндегідей, оның ортасында бір және екі жағында екі құрбандық ошағы бар. «Біреуінде Фатимская Құдай анасының мүсіні тұр. Оны 2001 жылы Қазақстанға келген Рим Папасы Иоанн Павел II қастерлеген еді.
Көкшетаудағы діни ғимараттар
           
Қыс мезгіліндегі «Науан Хазірет» мешіті, қаланың орталығында орналасқан мұсылман (суннит) мешіті (Қазақстан МДБ) Назарбаев даңғылындағы Мәсіхтің қайта тірілуінің православиелік шіркеуі, 2015 және 2020 жылдар аралығында салынған. 20 ғасырда салынған рим-католиктік Әулие Энтони Падуя шіркеуі «Жақия қажы» мешіті (Қазақстан МДБ) Михаил-Архангел ғибадатханасы Ғалым атындағы мешіті. Көкшетауда ислам діні ең көп таралған (Қазақстан МДБ)

Қаланың құрылу тарихыӨңдеу

КөкшетауҚазақстанның тарихы бай қалаларының бірі.

Бұрынғы Көкшетау суреттері
           
Қаладағы алғашқы тас құрылыстардың бірі (1904 ж. салынған; 2019 ж. ұзартылған, қазіргі Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы) 1880 жыл: Артқы жағындағы Бұқпа тауы Қаланың бірінші мешіті Қаланың орталық бөлігі. Көкшетау қаласы. XX ғасыр 1916 жыл: Көкшетаудағы әскери госпиталь 1975 жыл: Көкшетаудағы орталық алаңның көрінісі

Маңызды оқиғалар хроникасы:

Ежелгі замандардаӨңдеу

Қазіргі қала орналасқан аумаққа жергілікті халық ежелгі замандарда-ақ қоныс салып, қорғандар тұрғызған; Бурабай кеніші, Бурабай қонысы. Көкшетау өңіріне халық ежелгі заманда-ақ қоныстана бастаған.

Қазақ хандығыӨңдеу

Ресей отарлауы: Көкшетау бекінісінің қалануыӨңдеу

  • Көкшетау қаласының іргетасы әскери қоныс, Көкшетау сыртқы округінің әкімшілік орталығы ретінде қаланды. Оның ресми ашылуы 1824 жылдың 29 қаңтарында Бурабайда, Көкшетау тауының оңтүстік беткейінде жүзеге асты.
  • 1824 ж. 30 сәуірде Бұқпаның бөктері, Шағалалының сол қапталындағы Шат шатқалының ішінен (қазіргі Көкшетау-Қостанай тас жолымен) қаладан шыға берістегі Шағалалы өзені үстінен өтетін көпірдің тұсы) Ресей империясының шығыстағы шекаралық әскери бекінісінің құрылысы басталды.
  • 1824 ж. 17 қыркүйекте (жаңа күн санауы бойынша 30 қыркүйекте) Ресей империясы Сенатының шешімімен Көкшетау бекінісі (орыс. Кокчета́вская) ресми тізімге енгізілді.
  • Алайда бірқатар себептерге байланысты бұл жерде қоныс құрылысын жүргізу мүмкін болмады, 1827 жылдың жазында қолайлы орын – Бұқпа тауының етегі, Қопа көлінің жағасында анықталды.
  • 1839 ж. Көкшетауға әскери гарнизоны әкелініп, казактар станицасы құрылды.
  • 1858 жылдан бастап қоныстың жанынан мещандық, қалалық бөлігі салына бастады.

Ресей отарлауы: Уездік қала дәрежесіндеӨңдеу

  • 1868 ж. сыртқы округтер таратылып, Ақмола облысы құрылды. Көкшетау сыртқы округі оған уезд ретінде еніп, Көкшетау бекінісі оның орталығына айналды.
  • 1882 ж. жарық көрген Сібірдегі қалалар мен кенттердің экономикалық жағдайы” деген басылымда мынадай мәліметтер жазылған: “Көкшетау үлкен станица мен соған жалғасқан кенттен тұрады. Станицадағы тұрғындар саны қаладағыдан төрт есе көп. Сондай-ақ, онда шіркеу, көпшілік орындар, уч-ще, жәрмеңкелер мен базар бар. Станицада 300-ге жуық үй, 1800-ден астам адам тұрады. Қалада не бары 60 – 70 үй және 450 мещан мекен етеді. Қалада екі көше ғана болса, станицада жетеу...”.
  • 1887 ж. Көкшетау тұрғыны 5 мың адамға жетті. Екі кірпіш зауытында тұрақты 5 – 10 жұмысшы, маусымдық 15 – 20 жұмысшы болды. Шағын арақ-спирт зауыты, шойын құю шеберханасы, 1 бу диірмені мен 20 жел диірмені жұмыс істеді.
  • 1895 ж. Көкшетау қала мәртебесіне ресми түрде 1895 жылы ие болды. Жалпыресейлік санақ мәліметтері бойынша аталған кезеңде Көкшетауда 5 мың тұрғын өмір сүрді.
  • 1898 ж. жарық көрген “Ресейдегі болыстар мен елді мекендер” деген басылымда Көкшетау уездік қала делініп, “онда 2 мешіт, 1 шіркеу, пошта-телеграф кеңсесі, бастауыш мектеп, 15 орындық аурухана, дәріхана, 2 дәрігер бар” деп жазылған. Үйлердің барлығы да ағаштан қиылып салынатын болған. Соған байланысты Көкшетауды кезінде “ағаш қала” деп те атаған.
  • 1910 ж. шойын құю шеберханасының механигі Захаров қала тұрғындарына тұңғыш рет өз киноаппаратымен дыбыссыз кино көрсетті.
  • 1913 ж. қаңтарда қала санағы өткізілді.
  • 1916 ж. Көкшетауда алғаш рет қуаты 8 кВт/сағ электр станыиясы жұмыс істей бастады.
  • 1917 ж. Кеңес үкіметі Көкшетау уездінде 1917 жылы желтоқсанда орнады.
  • 1917 ж. жалпыресейлік санақ мәліметтері бойынша аталған кезеңде Көкшетауда 10 мың тұрғын өмір сүрді.
  • 19 ғ-дың 60 жылдарынан Көкшетау қаласының ортасындағы Покров (қазақтар оны Боқырау жәрмеңкесі деп атаған) базарында жәрмеңке өтіп тұрды. Жәрмеңке 1918 жылға дейін жұмыс істеді.
1890 жылғы Бұқпа төбесінен көрінетін Көкшетау қаласының панорамалық көрінісі. Сол жақта Қопа көлі, оң жақта Әулие Георгий шіркеуі көрінеді.

КСРО құрамындаӨңдеу

 
Көкшетау және Уокеша (Висконсин, АҚШ) арасындағы бауырлас қарым-қатынастың жариялануы.
  • 1918 жылдың наурызынан Жұмысшы, солдат және шаруа депутаттарының Көкшетау уездік кеңесі Бурабай консерві зауытын, Харламовтың сіріңке фабрикасын, Көкшетау бу диірменін, Айдабол спирт зауытын, Бурабайдағы санаторий мен саяжайларды мемлекет меншігіне айналдырып, Көкшетаудың бүкіл кәсіпорындарын өз қарауына алды.
  • 1921 ж. 21 ақпанда Көкшетау уезінде Кеңес үкіметіне қарсы қарулы көтеріліс болды. “Есіл бүліншілігі” деп аталған бұл бас көтеруді Қызыл армия бөлімшелері күшпен жаныштады.
  • 1922 ж. Көкшетау – Қызылжар (Петропавловск) темір-жолы (ұзындығы 200 км-ге жуық) іске қосылды.
  • 1928 ж. әкімшілік реформаларға байланысты уездер таратылып, олардың негізінде аудандар құрылды. Көкшетау уездінен бірнеше аудандар, соның ішінде Көкшетау ауданы құрылды. Көкшетау аудан орталығына айналды.
  • 1928 ж. элеватор салынды, ағаш өңдейтін және тігін бұйымдары артельдері жұмыс істей бастады.
  • 1932 - 1936 жылдар аралығында Көкшетау Қарағанды облысы құрамына кірді.
  • 1936 - 1944 жылдар аралығында Көкшетау Солтүстік Қазақстан облысы құрамына кірді.
  • Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары қалаға КСРО-ның батыс аумағынан бірнеше зауыттар мен өнеркәсіп орындары көшірілді. Кейін олар қаланың өнеркәсіп кешенінің одан әрі дамуына ықпал етті. Көкшетау прибор жасау зауыты (1917 жылға дейін Шойын құю цехы деп аталған)
  • 1942 ж. Подольскіден (Ресей) көшіріліп әкелінген тігін машиналары зауыты қосылғаннан кейін Көкшетау механикалық зауыты болып аталды.
  • 1944 жылдың 16 наурызында Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Көкшетау облысы құрылып, оның орталығы Көкшетау қаласы болды.
  • 1954 ж. 31 шілдеде “Көкшетау қаласын салу және оны көріктендіру туралы” Бас жоспар қабылданды. Әуежай ғимараты, темір-жолдар және автовокзалдар салынды.
  • 1960 - 1970 жылдарға Көкшетауда қалалық инфрақұрылымның жедел өсуі мен дамуы тың және тыңайған жерлерді жаппай игеру сәйкес келді. Аталған жылдары қала қазіргі бет-бейнесіне ене бастады. Осы кезеңде қаланың барлық негізгі нысандары салынды, олардың басым бөлігі: зауыттар, фабрикалар, денсаулық сақтау, мәдениет, білім беру салаларының мекемелері қазіргі уақытта да қызмет етеді. Үй құрылысы белсенді түрде жүргізілді.
  • 1989 ж. 19 желтоқсанда Көкшетау қаласы АҚШ-тың, Висконсин, Уокешо қаласымен бауырлас қала атанды.

Тәуелсіз Қазақстан дәуіріӨңдеу

  • 1993 жылғы 7 қазан шешім бойынша, орыс тіліндегі атауларды транскрипциялау туралы ҚР Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысы шықты: ұлттық топонимиканы жаңғырту мақсатында қала атауы орыс тілінде Кокчетавтан Көкшетауға болып өзгертілді.
  • 1996 жылда Ш.Уәлиханов ат. Көкшетау педагогикалық институты, С.Сәдуақасов ат. ауылшаруашылығы институты және Қарағанды политехникалық институты филиалы негізінде Ш.Уәлиханов ат. Көкшетау мемлекеттік университеті құрылды.
  • 1997 ж. 3 мамырда Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Жарлығымен құрамына сол уақытта 16 аудан, 4 қала және 10 қала типтес елдімекен кірген Көкшетау облысы таратылып, Көкшетау қала облыс орталығы мәртебесінен айырылды және оның аумағы Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарына қосылды, көбісі екі жыл бойы Солтүстік Қазақстан облысының құрамында болды.
  • 1999 ж. 8 сәуірде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің Жарлығымен Ақмола облысының орталығы Астана қаласынан Көкшетау қаласына көшірілді: Көкшетау қайтадан облыстық орталық мәртебесіне ие болды.
1999 жылғы орталық Көкшетау қаласының панорамалық көрінісі, оның ішінде Көкшетау мемлекеттік университеті (сол жақта), Бұқпа тауы (орталықта), Қопа көлі (оң жақта).

ЭкономикасыӨңдеу

Қаладағы ең ірі сауда орталықтарының бірі — «РИО» ойын-сауық орталығының интерьері Қазақстан Халық банкінің Көкшетау қаласындағы филиалы Көкшетау қаласындағы парфюмерия және косметика дүкені. 2021 жыл.

Өнеркәсіп саласыӨңдеу

Көкшетау — Қазақстанның маңызды экономика орталықтарының бірі. Қазір қалада 2 мыңнан астам түрлі меншіктегі әртүрлі өнеркәсіп жұмыс жасайды. Олардың кейбіреулері белсенді қызмет атқарады және қала ішінде, сонымен қатар Қазақстанның сыртында үлкен беделге ие. Қалада жекеменшік кафе, дүкен, шаштараз, бөлімшелер жұмыс жасайды. Қазақстанның ірі банкілерінің филиалдары қызмет атқарады. 1941 жылы Көкшетауға эвакуациямен Подольск іс машиналарын шығару зауытының жұмысшылары мен құрал-жабдықтары тиелген эшелон келді. Ол қалада жұмыс істеп тұрған механика зауытына келіп орналасты да, бірден әскери-корғаныс өнімдерін шығаруға кірісті.

Көкшетау қаласында тамақ және жеңіл өнеркәсіп, машина жасау, металл өңдеу, химия өндірісі, металл емес бұйымдар өндіру, картон мен қағаз өндіру кәсіпорындары, жылу, электр энергиясын, газ және су тарату мекемелері бар. Көкшетау қаласындағы ірі өнеркәсіп кәсіпорындары: алтын өндіретін “Васильков алтын” бірлескен кәсіпорны, оттектік тыныс алу аппараты, салмақ өлшеу техникасы, су шығынын есептеуіш аспабы, авиация техникасы агрегаттары мен тораптарын жасайтын “Тыныс” акционерлік қоғамы, әуе-ғарыш техникасындағы тіршілікті қамтамасыз ету жүйесіне арналған агрегаттарды өндіретін “Наука-Восток” акционерлік қоғамы.[22]

Қалада ауыл-шаруашылық шикізаттарын өңдейтін кәсіпорындар желісі жақсы дамыған. Мысалы, ет комбинаты, май өнімдерін шығару зауыты, астық қабылдау пункті, сусындар шығаратын, жеңіл өнеркәсіп (тігін және тоқыма өнімдері) кәсіпорындары және фарфор бұйымдарын шығаратын зауыт жұмыс істейді. 1993 жылы 25 қарашада Көкшетауда айырбастау пункттері жұмысын бастады. Қалада 4,5 мың шағын кәсіпорын бар. Шағын бизнес 19,5 мың адамды жұмыспен қамтыған (2001 ж.).

Салалар Кәсіпорындар
Машина жасау және метал қорыту АО «КАМАЗ — Инжиниринг» | АО «Тыныс»
Тау-кен өнеркәсібі «Алтынтау Көкшетау» АҚ
Жеңіл өнеркәсіп ТОО «Новопэк».
Құрылыс материалдарының өнеркәсібі ТОО «Енки».
Азық-түлік өнеркәсібі ТОО «МПЗ БИЖАН» | «Көкшетау минералды сулары» АҚ.

Таратылған кәсіпорындарӨңдеу

1960-1970 жылдары ескі, қайта жабдықталған және жаңа өнеркәсіп кәсіпорындары іске қосылды. Радиозауыт, Васильков кен-байыту комбинаты және т.б. жұмыс істей бастады. 1997 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты қаланың ертеден келе жатқан прибор жасау зауыты (КПЖЗ) өз жұмысын тоқтатты.

Телекоммуникация жүйесіӨңдеу

 
«Қазақтелеком» Ақмола бөлімшесі. Қаланың қысы әдетте суық, қар жиі жауады.

Стационарлық байланысӨңдеу

Көкшетау телефон нөмірлері 6 саннан тұрады. Қала коды — 7162. Қаладағы стационарлық байланыстың негізгі операторы — «Қазақтелеком» Ақмола бөлімшесі.[23] Көкшетаудың телекоммуникациялық жүйесінің негізін жалпы сыйымдылығы 30 мың нөмірлі АТС-тер құрайды.

Ұялы байланысӨңдеу

  • 1999 жылы - Көкшетауда ұялы байланыс пайда болды. Е.Әуелбеков көшесі бойындағы типография ғимаратында «К – Mobile» компаниясының өкілдігі орналасты.
  • 2000 жылы - ЖШС «Көкше-байланыс» қалада «Kcell» ұялы байланысы өкілдігін ашты.

Көкшетау қаласының ескерткіштеріӨңдеу

Көкшетау қаласының көптеген ескерткіштері де туристерді қызықтыруы мүмкін.

  • 1991 ж. XIX ғасырдың белгілі ақындары Біржан сал мен Ақан сері ескерткіштері ашылды. Авторлары – сәулетші А. Қайнарбаев, мүсінші Т. Досмағамбетов. Ақан сері ескерткіш портреттік кескіндерді өңдей отырып, риалистік мәнерде шешілген. Ақан сері шапанмен, тақиямен және етікпен, домбырасымен отырған күйде бейнеленген. Мүсінші жаңа ән шығару алдындағы ойға шому күйін жеткізген. Ақан сері 1913 жылы қыркүйек айында қайтыс болды. Ақан сері өмірінің соңына өшпес үлкен мұра қалдырды. Оның «Сырымбет», «Мақпал», «Қараторғай», «Алтыбасар», «Құлагер» және басқа да әндерін халық әлі күнгі дейін айтып жүр.[25]
  • Абылай хан ескерткіші - 1999 жылы Көкшетау қаласы Ақмола облысының орталығы болды. Осы жылдары Көкшетау қаласының орталық алаңында Абылай ханға ескерткіш орнату туралы шешім қабылданды. Ескерткіш Көкшетау қаласының орталық алаңында орналасқан. Ашылу салтанатына 1999 ж. 5 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Абылай ханның жерленген жер - Түркістаннан Қожа Ахмет Яссауи кесенесінен әкелінген жерді қойды. 1999 жылы 5 қарашада Абылай ханның ескерткішінің ашылу салтанатында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: “ Абылай –біздің ұрпақтарымыз үшін- алып күш. Бұл есіммен қазақ халқының мемлекеті мен тәуелсіздігі тығыз байланыста болып келеді, ал Қазақстанда алғашқы болып Абылай ханға арналған ескерткіштің ашылуы- тарихи әділеттілік болып саналады” деп атады. Аталмыш ескерткіштің авторы - Ю.Д. Баймукашев және сәулетші Т.М. Жұмағалиев. Ақсақалдардың айтуынша, автор бейбітшілік, даналық және халықтардың бірілігін бейнелеген. Басы жоғары көтеріңкі, бір қолы бүйіріне таянып тұр, екінші қолы тізесінде. Биікке көтерілген төбесінді қанатын жайған лашын бар үш қосылған діңгектен құралған «өмір ағаш» халықтың бірлігін бейнелейді. 2000 жылдар Абылайхан алаңы аты берілген сәулеттік кешені- Көкшетау қаласы тұрғындарының демалатын орын болып саналады. Қазіргі таңда бір де бір мерекелік іс-шара Абылай хан ескерткішінің алдына гүл шоқтарын қоюмен өткізілмейді, ескерткіш алдында гүлзарлар мен газондар, әрі қарай фонтанмен жалғасады. Монументі қызықтап көру үшін қала қонақтар мен жастар келеді. Орталық алаң - міндетті жас жұбайлардың орны болып саналады, өйткені неке рәсімінен кейін, барлығы осы алаңға келіп Абылай ханға құрмет көрсетеді.[26]
  • «Ананың ақ тілегі» - монументалды-скульптуралық композициясы 2001 жылы Қазақстан Республикасының Тәуілсіздігінің 10 жылдығына арнап қойылды. Қолын жоғары көтеріп, түрегеп тұрған әйелдің ана бейнесі вокзалға қарап, Көкшетау жеріне келгендерге ақ батасын беген кейіпте бейнеленген. «Ананын ак тiлегi» монументальді мүсіннің авторлары Ленин және комсомол, сәулет сыйлығының лауреаты, СССР суретшілер Одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының сәулетшілер Одағының мүшесі - Ж.К. Молдабаев, сәулетшілер Т.М. Жұмағалиев пен А.Ш. Шаяхметов.[27]

Ескерткіштің жалпы биіктігі-13,9 м., мүсіннің биіктігі-4,45 м., тастұғырдың төменгі диаметрі- 9 м. құрайды. Мүсіннің материалы- қоладан жасалған, тастұғыры алюкобондпен қапталған.

  • В. И. Ленинге арналған 3 ескерткіш бар.
  • Ұлы Отан соғысының мемориалы - күміс бес бұрышты жұлдыз және қолында төмен туы бар солдат бейнесі өлгендерді еске алды. Мемориал 1977 жылы қарашада ашылды. Жақын жерде-Мәңгілік алау және Ақмола облысының 47 тумасы, Кеңес Одағының Батырлары. Жыл сайын 9 мамыр мен 22 маусымда қала тұрғындары қайтыс болғандарды еске алу үшін гүлдер қалдырады.[28]
  • Кеңес одағының батыры М. Ғабдуллин ескерткіші - Ескерткіштің ашылуы жазушының 100-жылдығына және Ұлы Отан соғысының 70 жылдығына арнайы ашылды. Авторы: мүсінші - Ермеков Т.Т. Ескерткіште майдангер-жазушы майданнан жаңа келген, өзінің халқы үшін еңбектенетін күш–қуатты, қолына кітап ұстап тұрған жас жазушының суреті бейнеленген. Ескерткіш қоладан жасалған, биіктігі-3,5 метр, куртиндік граниттен жасалған тұғырда орнатылған, биіктігі 2,4 метр. Айналасында (гүлзарлар мен орындықтар) орнатылған. Ескерткіш құрылысының бастамашысы: Ақмола облысының қоғамы мен әкімшілігі.[29]
Танымал тұлғаларға арналған ескерткіштер
Шоқан Уәлиханов ескерткіші, республикалық маңызы бар тарих ескерткіштерінің қатарына жатады Абылай хан ескерткіші Мәлік Ғабдуллин ескерткіші Біржан сал ескерткіші Қала бақшасының кіреберісіндегі Тәуелсіздік монументі

Қалада қарауға тұрарлық жерлерӨңдеу

ТранспортӨңдеу

Көкшетау маңындағы жол айрығы. Қаланың кіре берістегі көрінісі. Көкшетау Халықаралық Әуежайы қаланың солтүстік-шығысқа қарай 12.5 шақырым қашықта орналасқан. Көкшетаудағы Абай көшесіндегі автобус Қазақстан темір жолының Ақмола бөлімшесінің ғимараты Көкшетау-1 стансасы кіреберісі, В. Өтебеков жобасы бойынша салынған, 1992 жыл Көкшетау вокзал маңы ауданы

Көкшетау қаласы - автомобиль, әуе және темір жолдарының ірі торабы.

Көкшетау көшелеріӨңдеу

Қазақстан Республикасы КСРО-дан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағында көптеген орыс тіліндегі көшелер мен мектептер және тағыда басқа ұйым атаулары қазақ тіліні аударылды.[30][31] Көкшетау - көшелері толық қазақшаланған Қазақстандағы бірінші қала.[32] Қазіргі таңда Көкшетау қаласында 250 жуық көше бар.

АвтокөлікӨңдеу

Көкшетау қаласындағы автомобиль жолдарының ұзындығы 267 км. Жүк тасымалының басым бөлігін автомобиль көлігі атқарады. Шоссе жолдарының ірі торабы.

Қаланың негізгі автокөлік магистральдері:

Автобустар; таксиӨңдеу

Жол жүру құны - 80 тенге. 1998 жылда «СейНұр» ЖШС фирмасы құрылды.

АвтобекетӨңдеу

Көкшетауда бір автобекет бар.

Теміржол көлігіӨңдеу

Толық мақаласы: Көкшетау-1 стансасы

Көкшетау теміржол вокзалы — Ақмола облысысының әкімшілік қаласында орналасқан Қазақстан темір жолының Көкшетау аймағының теміржол вокзалы.[33] Көкшетау қаласы Орта Сібір теміржол магистралы, сонымен қатар Транс-Қазақстан, Петропавл-Астана-Қарағанды теміржолы кесіп өтеді.

Көкшетау үшін темір жол көлігінің маңызы өте зор. Темір-жол магистралі Көкшетауды Ресейдің сібір облыстарын және Қазақстанның Темір Алматы, Астана, Қостанай, Петропавл, Павлодар, Қарағанды сияқты ірі қалаларымен байланыстырады. Көкшетау қаласы Петропавл — Қарағанды — Балқаш қалаларын қосатын темір жолдар қиылысында орналасқан және темір жол вокзалы бар қала.

ӘуежайӨңдеу

Қала маңында ұшып-қону жолдары бар әуежай кешені орналасқан. Халықаралық Көкшетау әуежайы (ағылш. Kokshetau International Airport) — Көкшетау қаласында орналасқан әуежай. 1945 жылы салынған. Ол Көкшетау орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 12.5 шақырым қашықта, Ақкөл ауылы мен А-13 автожолының арасында орналасқан. 2018 жылы әуежай 21,427 жолаушыға қызмет көрсеткен (2017 жылмен салыстырғанда 2.7%-тік кему).

Көкшетау әуежайы халықаралық әуежай мәртебесіне ие, барлық халықаралық талаптарға және ICAO 1 санатына сәйкес келеді. Қазіргі уақытта көптеген жылдардан бері ұйымдастырылған хабарламалар: Алматы, Ақтау, Түркістан.[34] Көкшетау әуежайында "ашық аспан" режимі қолданылды.[35]

Денсаулық сақтау мекемелеріӨңдеу

Қаладағы денсаулық сақтау мекемелерінің жалпы саны 34. 17 емдеу-сауықтыру мекемесі, 13 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, жедел көмек станциясы жұмыс істейді. Мемлекеттік емес денсаулық сақтау секторында 1 емхана, 1 аурухана, 48 дәріхана бар.

Көкшетау қаласының денсаулық сақтау саласының маңдай алды мекемелері: Ақмола облыстық ауруханасы, қалалық аурухана, туберкулезге қарсы, психоневрологиялық, наркологиялық, тері-венерологиялық диспансерлері, Қан орталығы, ЖҚТБ-ға қарсы күрес және алдын алу бойынша орталық.[36] Жекеменшік медициналық мекемелер жүйесі әрекет етеді.

1992 жылы, Пролетарская (қазіргі Ақана-сері) көшесінде Облыстық тері-венерологиялық диспансер жаңа ғимарат алды. 1993 жылда, “Болашақ” балаларды қайта оңалту орталығына Горький көшесі (қазіргі Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы) бойында 100 орындық ғимарат бөлінді. 1995 жылы, Көкшетауда медициналық-әлеуметтік мекеме - 75 мүгедек баланың тәулік бойы тұрақты тұруына арналған Көкшетау балалар психоневрологиялық диспансері ашылды.

Авиценна Көкшетау Виамедис Көкшетау

Оқу орындарыӨңдеу

Көкшетаудағы алғашқы мектептердің бірі «Аққу» ведомствалық балабақшасы Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті Көкшетау қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі Көкшетау «Болашақ сарайы» кіреберіс көрінісі, 2020 жыл.

Жоғары оқу орындарыӨңдеу

Негізгі жоғарғы оқу орындары:

  • Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті - өңіріміздегі 45 жылдан астам көне тарихы бар Қазақстан Республикасындағы алдыңғы қатарлы, оқу нарығында беделді орны бар оқу орындарының бірі. Университет, әлемдік білім стандартына сай, жоғары білікті мамандар даярлайды.[37]

Қазіргі уақытта университет құрамында күндізгі бөлімді оқытатын сегіз факультеті, сырттай оқыту факультеті, аспирантура мен магистратура, ғылыми-зерттеу зертханалары, Мемлекеттік тілді оқыту, инновациялық технологиялар және біліктілікті жетілдіру орталығы, Халықаралық алтаистика мен түркология орталығы, редакциялық-баспа бөлімі, компьтерлік технологиялар және телекоммуникациялар орталығы, мұражайлар мен кітапханасы және тағы басқа құрылымдық бөлімдері бар ірі ғылыми-оқу-өндірістік кешен болып табылады. Бүгінгі күні университетте бакалавриат бойынша 45 мамандықта сегіз мыңнан астам студент білім алуда. Сапалы маман дайындау мақсатында университетте қосарлы оқыту жүйесі, менеджмент сапасының жүйесі, «Platonus» автоматтандырылған ақпараттық басқару жүйесі қосылған.

  • Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті — 2000 жылы құрылды және студенттер қабылдауды бастады.[38]
  • ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институты
  • Бірқатар мемлекеттік емес ЖОО қызмет етеді. 1993 жылы тұңғыш мемлекеттік емес университетке (қазіргі “Көкше” академиясы, ректор Ж.Қасымов) студенттер қабылданып, қазақ лицейі және фольклорлық-этнографиялық театр-студиясымен біріге отыра эксперименталды оқу кешенін құрды.

Мектепке дейінгі мекемелерӨңдеу

  • Мектепке дейінгі бірнеше балалар бақшасы бар. 1999 жылы, желтоқсанда «Көкшетаусельстрой №2» трестінің «Аққу» ведомствалық балабақшасы пайдалануға берілді.

Мектептегі білімӨңдеу

  • Жалпы білім беретін 34 мектеп бар.
  • Көкшетау болашақ сарайы - студенттерге өнер, спорт, ғылым, технология және IT саласындағы қабілеттері мен дарындарын дамытуға мүмкіндік береді.[39]
  • Назарбаев Зияткерлік мектебі Қазақстан Республикасы Үкіметінің жарлығы бойынша «Тұңғыш Президенттің 20 интеллектуалды мектебі» жобасының аясында, 2009 жылы Көкшетау қаласында физика-математика бағытындағы мектеп ашылды. Көкшетау Физика-математикалық бағыттағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің бірінші басшысы – Абдильдина Жанар Нұрбапашевна. 2012 жылы 10 тамызда, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ақмола облысына жұмыс сапары аясында, Физика-математика бағытындағы Зияткерлік Мектепті қарап шықты. Көкшетау қаласының зерек балаларын математика, физика, информатиканың терең оқытумен қатар оқушыларға өз бетімен ғылыми ойлануды, Қазақстандық қоғамның Зияткерлiк элитасының бәсекеге түсе алатындай және өзін қазіргі заманда iске асыратындай болуына көмектесу. Қазақстан Республикасының зияткер элитасын тәрбиелеу. Көкшетау қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің ерекшелігі - физика-математика пәндерін тереңдетіп оқыту.[40]

КолледждеріӨңдеу

Көкшетауда істейтіндер:

  • "АРНА" Көкшетау жоғары колледж мекемесі[41]
  • Ақан сері атындағы жоғары мәдениет колледжі[42]
  • 1993 жылы автомеханикалық және механикалық техникум негізінде жаңа оқу орны – политехникалық колледж құрылды.

Архитектура және қаланың көз тартар жерлеріӨңдеу

Көкшетаудың архитектуралық «маржаны» - ол қаланың қақ төрінде орналасқан Науан Хазірет мешіті мен Қопа көлінің жағалауынан орын тепкен Воскресения Христова кафедаральды соборы.

Көкшетаудың тарихи орталығының көрінісі Көкшетау орталығындағы тарихи ғимарат (1904) Көкшетаудағы кеңестік үлгідегі тұрғын үй Көкшетаудағы тұрғын үй Қаланың типтік шағын ауданы

МәдениетіӨңдеу

Көкшетау қаласындағы Ақмола облыстық Достық үйі ҚХА-ның сыртқы көрінісі, 2021 жыл Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы Ақан сері ескерткіші, оның артында "Көкшетау" қаласының мәдениет сарайы және Ақмола облыстық орыс драма театры орналасқан Көкшетау қаласының тарихы мұражайы (басында В.В. Куйбышевтің мұражайы ретінде ашылды) Қыс мезгіліндегі Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» мұражайы

Театрлар мен филармонияларӨңдеу

  • Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы атындағы Ақмола облыстық филармониясы – концерттік-сахналық мәдени мекеме.[43]
  • Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры (1996 жылда өз жұмысын бастады).[44] Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры 1996 жылы 6 наурыз күні Ғабит Мүсіреповтың «Ақан сері - Ақтоқты» спектаклімен шымылдығын ашқан болатын.[45]
  • "Көкшетау" мәдениет сарайы - қалалық және облыстық масштабтағы барлық қоғамдық-саяси шаралар өтетін Ақмола облысының басты мәдениет орталығы. Көкшетау мәдениет сарайы 1970 жылдан бастап жұмыс істейді. 2001 жылы қайта құру жүргізілді, сарайдың жалпы ауданы 4822 м2 құрады. Сарайда 4 зал жабдықталған: көрермен залы (600 орындық), көрме залы, би және балет залы.[46]
  • Ақмола облыстық орыс драма театры - 1977 жылы құрылды. 1977 жылдың 28 қазанында алғашқы театр маусымы жарияланды. Көрермендер пiкiрiне театрдың басты режиссерi, ҚР еңбек сiңiрген өнер қайраткерi Куклинский Яков Аронұлының қойылымында Л.Славинның «Интервенция» спектаклi ұсынылды. Я.А. Куклинский — Карпенко — Карого атындағы Киев ГИТИС –нiң түлегi, мүдделестер тобымен бiрге Қостанайдан Көкшетауға келiп, орыс драма театрын құрды. Я.А. Куклинский 20 жыл бойы (1977—1997 ж.) театрдың ауысымсыз көркемдiк жетекшiсi болып қызмет еттi.[47]
  • Ақмола облыстық халық шығармашылық және мәдени демалыс орталығы
  • "Достар" мәдениет сарайы - қаланың жас мәдениет мекемелерінің бірі. Мекеме қалалық маңызы бар ресми мемлекеттік мерекелерді өткізу мәселесінде базистік болып табылады. Ғимарат 1981 жылы “Ақ бидай” Мәдениет үйі ретінде пайдалануға берілді. 1995 жылы Мәдениет үйі негізінде Ақмола облысындағы алғашқы қазақ драма театры құрылды. “Достар” мәдениет сарайының негізгі қызметі халықтың мәдени бос уақытын қамтамасыз ету, бұқаралық іс-шараларды өткізу, мәдени-ағарту қызметін жүзеге асыру, көркемөнерпаздар, көркем шығармашылықты дамыту болып табылады.[48]
  • "Истоки" мәдениет үйі
  • "Көкше" мәдениет үйі
Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры Ақмола облыстық филармониясы (бұрынғы Теміржолшылардың мәдениет сарайы деп аталған) Көкшетау балалар шығармашылық үйі Ақмола облыстық халық шығармашылық және мәдени демалыс орталығы "Достар" мәдениет сарайы

ФестивальдарӨңдеу

2006 жылдың қыркүйек айында қалада ”Көкшетау достарын шақырады“ атты бірінші халықаралық фольклорлық фестиваль өтті. Фестивальге Түркия, Қырғызстан, Қалмақстан, Татарстан, Чувашия және Тюмень қаласының шығармашылық ұжымдары қатысты.

КинотеатрларӨңдеу

  • «Юность» (2014 жылы ғимарат Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» мұражайына берілді).

Жұмыс істеп тұрған кинотеатрлар:

  • «Синема-Алем» — 2 кинозал, 430 орынға арналған кинотеатры. Ол кеңес үкіметінен қалған, бүгінде күрделі жөндеуден өткен заманауи 21 наурызда 1963 жылы негізі қаланған бұрынғы «Дружба» кинотеатрының қайтадан жаңғыртылуы нәтижесінде 2005 жылда жаңа «Синема-Алем» кинотеатры ашылды.[49]
«Синема-Алем», 2022 жылдың желтоқсанында түсірілген

Мұражайлар мен көркем галереяларӨңдеу

Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы Мәлік Ғабдуллин мұражайы
  • Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы – ғылыми-мәдени мекеме. (қазақ және орыс тілдерінде экскурсиялар жүргізіледі). 1920 жылдан бастап жұмыс істейді.[50]
  • Көкшетау қаласының тарихы мұражайы (2000 жылы Чапаев көшесі (қазіргі Қанай би), 32 мекенжайында орналасқан бұрынғы В.В.Куйбышев мемориалдық музейінің негізінде Көкшетау қаласының тарихы мұражайы құрылды). Музей қаланың көне тарихи бөлігінде орналасқан. Нақ осы жерде, Бұқпа жотасы баурайы мен Қопа көлі жағалауында XIX ғасырдың бірінші ширегінде Көкшетаудың іргетасы қаланған. Бөлек орналасқан бірқатар ғимараттардан тұратын музей кешені бүгінгі күні ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы жергілікті ағаш сәулеті үлгісі ретінде Республикалық маңызы бар тарих ескерткіштерінің қатарына жатады.[51]
  • Көкшетау қаласындағы «Әдебиет және өнер» мұражайы (қазақ және орыс тілдерінде экскурсиялар жүргізіледі). 1883-1885 жылдары қаланың мещендық бөлігіне қоғамдық-сауда орын үшін аумақ бөлінді. Басты алаңда саудагерлер мен мещендердың дүкендері, олардың арасында тоқыма, мата және басқа да кооперативтік және тұтынушы дүкендер болған. Ғимаратты 19 ғасырдың 80-ші жылдары саудагер Устин Игнатьевич Каратаев салған. Бұл сауда үйі болды. Онда: «Шамсудинов және К» сауда үйі, «Коротков И.Ю» серіктестігі, «Зингер компаниясы» орналасты. Содан кейін 1934 жылы осы ғимаратта алғашқы «Юность» кинотеатры болды.[52]
  • Кеңес Одағының Батыры, жазушы, академик Мәлік Ғабдуллин мұражайы (1995 ж. 4 қыркүйекте ашылды).[53] Мұражай Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетiнiң 07.05.1993 жылға қарасты № 465 қаулысына сәйкес және 1995 жылдың 4-қыркүйегiне қарасты № 1-39 Көкшетау облысы әкiмiнiң жарлығына байланысты Батыр атамыздың 80-жылдығына орай ашылды. 2004 жылы 116 жыл болған мұражайдың ескi ғимараты пайдалануға жарамсыз деп танылды. Ақмола облысы әкiмдiгi мұражай ғимаратын қайта салу жөнiнде шешiм қабылдады. 2005 жылдың 19 тамызында жаңа мұражайдың салтанатты түрде ашылуына сол кезде Ақмола облысында қызмет бабымен iс-сапарда болған Республикамыздың Президентi Н.Ә.Назарбаев қатысты. Елбасы М.Ғабдуллин ескерткiшiне гүл шоқтарын қойып, Батыр аруағына тағзым еттi. «Мәлiк Ғабдуллин музейi» МКМ қызметiнiң негiзгi мақсаты — Кеңес Одағының Батыры, академик, қоғам қайраткерi М.Ғабдуллиннiң тұлғасы арқылы өскелең ұрпаққа Отан қорғау жауапкершiлiгiн ұқтыру, батыр бабаларымыздың ерлiк дәстүрiн насихаттау, этнопедагогикалық бағыттағы насихат жұмыстарын жандандыру арқылы жаңа қазақстандық патриотизмдi қалыптастыру.[54]

АрхивтерӨңдеу

  • Ақмола облыстық мемлекеттік архиві – ғылыми-құжаттық мекеме. 1924 ж. ұйымдастырылған.[55]
  • Көкшетау қаласының мемлекеттiк архивi[56][57]

КітапханаларӨңдеу

М.Жұмабаев атындағы Ақмола облысының әмбебап ғылыми кітапханасы

Демалыс орындарыӨңдеу

 
Шуақты күнде Көкшетаудағы Кәкімбек Салықовтың жағажайы, 2022 жыл

Көкшетау қаласы жыл өткен сайын халықаралық туризм орталықтарының біріне айналуға ұмтылған қазіргі заман қаласының қайталанбас көркіне ие болуда.

ЖағажайларыӨңдеу

  • Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастық форумы аясында салынған нысанның бірі – бүгінгі күні қала тұрғындары мен қонақтарының демалып, серуендейтін сүйікті орны Қопа көлінің жағажайы. Суға түсіп, күнге қыздырынып, көңіл сергітер жағажайдың ашылуы қала халқына жаңа бір тыныс болды. Ұзындығы 1,5 шақырым аумақты алып жатқан жағажайда амфитеатр, балалар мен спорт алаңдары, велосипед жолдары бар.[59] 2022 жылда Қопа көлінің Назарбаев даңғылы бойындағы жағалауына мемлекет қайраткері Кәкімбек Салықовтың есімі берілді.[60]
  • 2022 жылда 16 маусым күні Көкшетау қаласы Қопа көлінің жағасындағы жаңа тегін жеке жағажай ашылды.[61]

СаябақтарыӨңдеу

  • Көкшетау қала саябағы (Демалыс паркі)
  • «Алаш арыстары» саябағы[62]
  • «Жақып Омаров» саябағы (Шахмет Құсайынов атындағы қазақ драма театры алаңындағы саябақ)
«Алаш арыстары» саябағы Көкшетау қалалық саябақтың 2020 жылғы көрінісі. Бұл Көкшетау орталығындағы басты отбасылық көрнекті орындардың бірі.

Бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ)Өңдеу

Қалада дамыған телекоммуникация жүйесі бар.

 
Көкшетау радио-теледидар мұнарасының түнгі көрінісі

Газет-журналдарыӨңдеу

  • Көкшетау
  • Ақмола шындығы — 1939 жылдан бері шығарылып келе жатқан орыс тілді газет.
  • Бұқпа
  • Дала шамшырағы
  • Риск-Бизнес (1993 жылдың 26 қаңтарда жарнамалық газетінің бірінші нөмірі жарыққа шықты).
  • Көкшетау бүгін
  • Көкше дидары
  • Экологиялық жаршы
  • Алау
  • Денсаулық жаршысы
  • Жер шоқтығы
  • Шұғыла Көкшетау
  • Сүйікті қала (2006 жылдың 5 қыркүйекте жаңа апталық газетінің бірінші нөмірі жарық көрді).

Телеарналары (Телевизия)Өңдеу

Көкшетауда КТК, НТВ, Хабар, Хабар 24, Ел арна, Qazsport, Qazaqstan, 1-канал "Евразия", СТВ, Astana TV, НТК, 31 канал, Жетінші арна т.б. арналар жұмыс жасайды.

  • «Қазақстан - Көкшетау» — Ақмола облысының өңірлік телеарнасы.[64]

РадиоӨңдеу

Көкшетауда 101,0 Qazaq radiosy, 102,0 Русское радио Азия, 102,5 Авторадио Казахстан, 103,7 Шалқар радиосы, 104,2 Европа+ Казахстан, 105,7 NS радиосы, 106,5 Радио Дача т.б. жұмыс жасайды.

Радиостанциялар
Жиілік
Атауы
Форматы
Холдингы
1 101,0 МГц Qazaq radiosy сөйлесу радиосы АО РТРК «Қазақстан»
2 102,0 МГц Русское Радио Азия орыс хиттер FM—Продакшн
3 102,5 МГц Қазақстан авторадиосы әр жылдардағы музыкалық хиттер
4 103,7 МГц Шалқар радиосы АО РТРК «Қазақстан»
5 104,2 МГц Еуропа плюс Қазақстан шетелдік хиттер FM—Продакшн
6 104,8 МГц Энерджи FM қазіргі жастар музыкасы
7 105,7 МГц NS радиосы заманауи хиттер радиосы ТРК «NS радиосы — Ұлттық Желі»
8 106,5 МГц Дача радиосы 80-90 жылдардағы әндер ООО «Крутой Медиа»
9 107,0 МГц Халық радиосы

СпортыӨңдеу

Көкшетау спорт нысандары
“Бурабай” спорт кешеніне негізгі кіреберіс Көкшетау Теннис орталығы «Оқжетпес» стадионы

Қалада дене шынықтыру және спорт саласы жақсы жолға қойылған. Қалада спорт салаларында белгіленген тақырыптық және бекітілген кестеге сәйкес іс-шаралар өткізілуде.

3 стадион, 3 жүзу бассейні, 1 шаңғы базасы, 6 спорт мектебі бар. Футбол мен шайбалы хоккей - қаладағы ең танымал спорт түрлері. Бірқатар белгілі спортшылар, әлем және Олимпиада чемпиондары қаламен байланысты. «Бурабай» спорт кешені хоккейден Қазақстан чемпионатында өнер көрсететін «Арлан Көкшетау» шайбалы хоккей клубының үй аренасы болып табылады. Арлан көкшетаулық хоккейшілер 2017/2018 жылғы маусымда Қазақстан чемпионы атанды. Сондай-ақ «Арлан Көкшетау» ойыншылары 2018/2019 маусымында IIHF Құрлықтық Кубогын жеңіп алған Қазақстанның алғашқы командасы болды. Қалада қысқы спорт түрлеріне арналған мұз айдыны бар.

  • Бурабай спорт-сарайы - Ақмола облысы аумағындағы ең ірі спорттық мәдениет орталығы болып табылады. Спорт сарайы 2007 жылы ашылды. Құрылыстың жалпы ауданы-1050 м2. Мұнда 1500 көрерменге арналған мінбесі бар Мұз аренасы орналасқан, ол концерттер, салтанатты жиналыстар өткізу үшін өзгертіледі, 50 метрлік бассейн, тренажер залы, жекпе-жек залы, үстел теннисін ойнауға арналған бөлме, сондай-ақ зияткерлік ойындар орталығы. Мұз аренасында жаппай коньки тебу жыл бойы, күндіз және кешке дейін өтеді. Спорт сарайында кәсіби әртістердің шоу-бағдарламалары мен мұздағы цирк нөмірлері бар қойылымдары өткізіледі.[65]
  • Көкшетау теннис орталығы - қазіргі заманғы кәсіби хард жабыны бар 3 жабық теннис корты. 3 заманауи кәсіби хард жабыны бар ашық аспан астындағы корт (мамырдан қыркүйекке дейін жұмыс істейді).[66]
  • БЖСМ “Триатлон” - ​Көкшетау триатлон мектебі 2003 жылдан бері жұмыс істеп келеді, ол үлкен спорт кешенінің базасында орналасқан, 25 метрлік жүзу бассейні, спорт және жаттығу залы, велобаза және шеберхана бар. Мектепте білікті жаттықтырушы-оқытушылар жұмыс істейді. Ай сайын жүзу, ҚПО және минитриатлон бойынша спорттық іс-шаралар өткізіледі. Ұжым тек балалармен және жасөспірімдермен жұмыс істеп қана қоймай, халықпен жұмыс жүргізеді, негізгі бағыты – спорт түрлері мен салауатты өмір салтын сауықтыру және танымал ету.[67]
Көкшетау қаласының спорт клубтары
Клуб атауы Спорт түрі Ағымдағы лига Құрылған жылы Стадионы Чемпиондар
Арлан-Көкшетау (хоккей клубы) Шайбалы хоккей Шайбалы хоккейден Қазақстан чемпионаты
2009
“Бурабай” спорт кешені (1500)
1 рет
2017/2018
Оқжетпес (футбол клубы) Футбол Қазақстан Премьер Лигасы (ҚПЛ)
1957
«Оқжетпес» стадионы
0

Көкшетау мәдениеттеӨңдеу

Халықаралық қызметіӨңдеу

Көкшетауда 1 туыстас қала және 1 серіктесі бар.

Бауырлас қалаларыӨңдеу

  •   Уокешо, Висконсин, Америка Құрама Штаттары (АҚШ) (19 желтоқсан 1989 жылдан бастап). Совет уақытында әр қаланың шетелде орналасқан бауырлас қаласы болды. Көкшетау қаласының шетелдік бауырласы болып 1989 жылы Американың Уокешо қаласы аталды. Комитеттің бірінші президенті Джейк Дьюкс – Көкшетау қаласының құрметті азаматы. Қалалар арасында студенттермен алмасу үнемі жүргізіліп отырған. Медицина басты бағыт болған. Олар көптеген қазақстандық баланы құтқаруға көмектесті.[71]

СеріктестерӨңдеу

Қала суреттеріӨңдеу

Тағы қараңызӨңдеу

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Kokshetau

ДереккөздерӨңдеу

  1. Ақмола облысының статистика департаменті Мұрағатталған 26 мамырдың 2011 жылы.
  2. Қазақстан Республикасының ұлттық құрамы Мұрағатталған 17 қаңтардың 2013 жылы.
  3. Көкшетау қаласы.
  4. Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны
  5. Көкшетау - Қазақстанның 2021 жылғы мәдени астанасы
  6. Көкшетау қалалық соты.
  7. Reference World Atlas — Penguin, 2013. — P. 214. — 408 p. — ISBN 9781465421180.
  8. a b Cities & towns of Kazakhstan
  9. Қазақстан халқы Ассамблеясы Ақмола облысы.
  10. Көкшетаудағы Достық үйі.
  11. Ақмола облысы бойынша 2009 жылғы Қазақстан Республикасының Ұлттық халық санағының қорытындысы. 2-том
  12. Ақмола облысы бойынша 2009 жылғы Қазақстан Республикасының Ұлттық халық санағының қорытындысы. 2-том
  13. Науан Хазірет атындағы мешіт.
  14. Жақия қажы мешіт ғимараты.
  15. “Көкшетау: оқиғалар шежіресі” 1996-1997 жылдар.
  16. Қазақстандағы ерекше жеті мешіт Тағы да оқыңыздар: https://kaz.nur.kz/kaleidoscope/1103356-qazaqstandaghy-erekshe-zheti-meshit/р.
  17. Біздің күшіміз бірлікте!.
  18. Жаңа шіркеу мінәжат етушілерге есігін айқара ашты.
  19. Мәсіхтің қайта тірілу соборы.
  20. Көкшетауда православиелік христиандардың жаңа шіркеуі бой көтерді.
  21. Көкшетаудағы Рим-Католик шіркеуі жайлы не білеміз.
  22. Көкшетау қаласының тарихы.
  23. Ақмола облысының байланыс және коммуникациялар салаларының жағдайы.
  24. Ш. Ш. Уәлиханов ескерткіші.
  25. Ақан сері ескерткіші.
  26. Абылай хан ескерткіші.
  27. «Ананың ақ тілегі» монументалды-скульптуралық композициясы.
  28. Кеңес Одағы Батырларының Аллеясы.
  29. Кеңес одағының батыры М. Ғабдуллин ескерткіші.
  30. Көкшетау қаласының көше атауларын өзгерту туралы.
  31. Көкшетау қаласының көше атауларын өзгерту туралы.
  32. Көкшетау - көшелері толық қазақшаланған Қазақстандағы бірінші қала.
  33. Көкшетау станcасының теміржол вокзалының жұмыскерлерімен кездесу.
  34. Қазақстанның 20 әуежайынан қандай рейстер қолжетімді.
  35. Қазақстанда "ашық аспан" режимі ұзартыла ма?.
  36. Аурухана туралы.
  37. Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi - Негізгі ақпарат.
  38. Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті.
  39. Көкшетау болашақ сарайы.
  40. Көкшетау қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі.
  41. «Арна» Көкшетау Жоғары колледжі.
  42. Көкшетау қаласы, Ақан сері атындағы жоғары мәдениет колледжі.
  43. Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы атындағы Ақмола облыстық филармониясы.
  44. Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры.
  45. Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық драма театрын ашуға Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының бір топ жас түлегі сеп болған.
  46. Көкшетау мәдениет сарайы.
  47. Ақмола облысы мәдениет Басқармасы жанындағы «Ақмола облыстық орыс драма театры» МКҚК.
  48. “Достар” мәдениет сарайы.
  49. “Cinema Alem” Кинотеатры.
  50. Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейі.
  51. Көне ғимараттар. Көкшетау қаласының тарихы музейі.
  52. «Шамсудинов және К» сауда үйлерінің бұрынғы ғимараты.
  53. Көкшетау қаласының мұражайлары.
  54. Мәлік Ғабдуллин атындағы мұражайы.
  55. Ақмола облысының мемлекеттік архиві.
  56. Көкшетау қаласының мемлекеттiк архивi.
  57. Көкшетау қаласы мемлекеттік мұрағатының қызметі тарихы туралы ақпарат.
  58. Мағжан Жұмабаев атындағы Ақмола облыстық кітапханасына – 75 жыл.
  59. Келбеті көз сүйсіндірер Көкшетаудың көрікті орындары қандай – фоторепортаж.
  60. Назарбаевтың есімін алып тастайды деген ақпарат жалған, Көкшетауда ондай жағалау жоқ - әкімдік.
  61. Көкшетау қаласында тегін жеке жағажай ашылды.
  62. Көкшетаудың көшелерінің 98 пайызы қазақшаланды.
  63. Ғасыр жасаған «Арқа ажары» газеті.
  64. Телеарна туралы.
  65. Бурабай спорт сарайы Ақмола облысы аумағындағы ең ірі спорттық мәдениет орталығы.
  66. Көкшетау теннис орталығы.
  67. БЖСМ “Триатлон”.
  68. «Анастасия Цветаева - Көкшетауда» атты дөңгелек үстел.
  69. “BOOKPArnas” ашық әдеби клубы.
  70. Цветаева алауы – 2022.
  71. Мәдени серуен: Көкшетау қаласы тарихының музейі.

Сыртқы сілтемелерӨңдеу