КСРО халық санағы (1939)

1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы — бүкілодақтық халық санағы нәтижелері ақаулы деп танылған 1937 жылғы халық санағының орнына 1939 жылғы 17 қаңтарда жүргізілді (КСРО ХКК 1937 жылғы 25/IX қаулысы).

1939 жылғы КСРО халық санағы
Жалпы мағлұматы
Мемлекет

 КСРО

өткізілген күні

1939 жылы 17 қаңтар

Жалпы саны

170 557 093 адам

Жүргізілуі өңдеу

Тек нақты халықты есепке алған 1937 жылғы халық санағынан айырмашылығы, 1939 жылғы халық санағы тұрақты және нақты халықты есепке алды. 12-16 қаңтар аралығында есептегіштер алғаш рет өз аумақтарында алдын ала аралап жүрді. Сауалнама әдісімен санақ парақтарын толтыру 17 қаңтарда басталып, қалалық елді мекендерде 7 күнге (17 қаңтардан 23 қаңтарға дейін) және ауылдық жерде 10 күнге (17 қаңтардан 26 қаңтарға дейін) созылды.

Санақ бағдарламасы 16 тармақты қамтыды:

  • отағасымен қарым-қатынасы
  • уақытша немесе тұрақты тұру сипаты
  • тұрақты тұрғылықты жері және болмаған уақыты (тек уақытша тұрғандарға ғана)
  • санақ жүргізілетін жерде болмаған уақыты (тек уақытша болмағандарға ғана)
  • жынысы
  • жасы
  • некедегі жағдайы
  • ұлты
  • ана тілі
  • азаматтығы
  • сауаттылығы
  • оқу орнының атауы және оқу дәрежесі (тек оқығандар ғана)
  • жоғарғы немесе орта мектепті бітіргендігі
  • кәсібі немесе күнкөріс қаражатының басқа көзі
  • жұмыс орны
  • қоғамдық тобы

Санақ аяқталғаннан кейін 10 күн ішінде үздіксіз бақылау мақсатында аралады. Ресей және кеңестік халық санағының тарихында алғаш рет белгілі бір ғимаратта тұратын, бірақ санақ жүргізілген кезде болмаған адамдар үшін толтырылған бақылау парағы енгізілді. Бланкіде санақ парағының сұрақтары болды. Уақытша тұрып жатқан немесе кетейін деп тұрғандардың барлығына санақтан өткені жайлы анықтама берілді.

Санақ нәтижелері өңдеу

Халық санағы бойынша одақ халқының саны 170,6 млн адамды құрады, оның ішінде қала тұрғындары — 56,1 млн адамды (33%) құрады. Санақ материалдарын әзірлеу механикаландырылды және 15 ай ішінде үш арнайы машиналық санау бекетінде жүргізілді. Қысқаша нәтижелер 1939-1940 жылдары жарияланды. Соңғы нәтижелер 1947-1949 жылдары жеке көрсеткіштер бойынша шығарылды. Санақтың толық нәтижелері 1990 жылдардың басында жарияланды.

Санақ қорытындысын шығарған кезде халықты кем есептеуі мүмкін жағдайға байланысты түзетім енгізілді: осылайша, нақты есептелген азаматтардың санына тағы 3 миллион адам қосылды. Сарапшылардың көпшілігі кем есептелудегі түзетудің бұл мәнін тым жоғары деп санайды. Шындығында, И.В.Сталин де сол пікірді ұстанды, ол БК(б)П ОК Саяси бюросының мүшелеріне КСРО-ның бастапқы шекарасындағы (яғни бұрынғы поляк аумақтарын есепке алмағанда) 1939 жылдың аяғында нақты халық саны 169,5 млн адамды құрады деп санау керек екендігін хабарлады.

Санақ ұрандары: «Толықтырылған санақ парақшаларының әрқайсысы тамаша кеңес адамдарының өмірі туралы қысқа да жарқын оқиға болады», «Санаққа қатысу және санақ парағындағы барлық сұрақтарға дұрыс жауап беру - әрбір азаматтың борышы».

Ұлттық құрамы өңдеу

КСРО халқының ұлттық құрамы (1926, 1939 — алдын ала мәліметтер, 1959, 1970, 1979, 1989 ж. санақтары бойынша).

Ұлты 1926 жыл 1939 жыл 1959 жыл 1970 жыл 1979 жыл 1989 жыл
орыстар 77 791 124 99 591 520 114 113 579 129 015 140 137 397 089 145 155 489
украиндар 31 194 976 28 111 007 37 252 930 40 753 246 42 347 387 44 186 006
беларустар 4 738 923 5 275 393 7 913 488 9 051 755 9 462 715 10 036 251
қазақтар 3 968 289 3 100 949 3 621 610 5 298 818 6 556 442 8 135 818
өзбектер 3 904 622 4 845 140 6 015 416 9 195 093 12 455 978 16 697 825
татарлар 3 159 176 4 313 488 4 917 991 5 783 111 6 185 196 6 648 760
жебірейлер 2 672 499 3 028 538 2 266 334 2 148 917 1 807 876 1 449 063
грузиндер 1 821 184 2 249 636 2 691 950 3 245 300 3 570 504 3 981 045
әзербайжандар 1 706 605 2 275 678 2 939 728 4 379 937 5 477 330 6 770 403
армяндар 1 567 568 2 152 860 2 786 912 3 559 151 4 151 241 4 623 232
мордвалар 1 340 415 1 456 330 1 285 116 1 262 670 1 191 765 1 153 987
немістер 1 238 549 1 427 232 1 619 655 1 846 317 1 936 214 2 038 603
чуваштар 1 117 419 1 369 574 1 469 766 1 694 351 1 751 366 1 842 346
тәжіктер 978 680 1 229 170 1 396 939 2 135 883 2 897 697 4 215 372
поляктар 782 334 630 097 1 380 282 1 167 523 1 150 991 1 126 334
түрікмендер 763 940 812 404 1 001 585 1 525 284 2 027 913 2 728 965
қырғыздар 762 736 884 615 968 659 1 452 222 1 906 271 2 528 946
башқұрттар 713 693 843 648 989 040 1 239 681 1 371 452 1 449 157
ұдмұрттар 504 187 606 326 624 794 704 328 713 696 746 793
марилер 428 192 481 587 504 205 598 628 621 961 670 868
шешендер 318 522 407 968 418 756 612 674 755 782 956 879
молдовандар 278 905 260 418 2 214 139 2 697 994 2 968 224 3 352 352
осетиндер 272 272 354 818 412 592 488 039 541 893 597 998
карелдер 248 120 252 716 167 278 146 081 138 429 130 929
аварлар 158 769 252 818 270 394 396 297 482 844 600 989
сахалар 240 709 242 080 233 344 296 244 328 018 381 922
буряттар 237 501 224 719 252 959 314 671 352 646 421 380
коми 226 383 422 317 287 027 321 894 326 700 344 519
гректер 213 765 286 444 309 308 336 869 343 809 358 068
эстондар 154 666 143 589 988 616 1 007 356 1 019 851 1 026 649
латыштар 151 410 114 476 1 399 539 1 429 844 1 439 037 1 458 986
коми-пермяктар 149 488 143 901 153 451 150 768 152 060
қарақалпақтар 146 317 185 766 172 556 236 009 303 324 423 520
кабардалар 139 925 164 185 203 620 279 928 321 719 390 814
финдер 134 701 143 437 92 717 84 750 77 079 67 359
лезгиндер 134 529 220 969 223 129 323 829 382 611 466 006
қалмақтар 129 321 134 402 106 066 137 194 146 631 173 821
болгарлар 111 296 113 494 324 251 351 168 361 082 372 941
даргиндер 108 963 153 837 158 149 230 932 287 282 365 038
құмықтар 94 549 112 604 134 967 188 792 228 418 281 933
кәрістер 86 999 182 339 313 735 357 507 388 926 438 650
талыштар 77 323 88 026 21 602
ингуштар 74 097 92 120 105 980 157 605 186 198 237 438
адыгейлер 65 270 55 048 65 908 81 478 86 388 124 826
сығандар 61 234 88 242 132 014 175 335 209 159 262 015
абхаздар 56 957 59 003 65 430 83 240 90 915 105 308
қарашайлар 55 123 75 763 81 403 112 741 131 074 155 936
езидтер 54 661 45 877 58 799 88 930 115 858 152 717
қырым татарлары 49 710 147 559 132 272 271 715
хакастар 45 608 52 771 56 584 66 725 70 776 80 328
парсылар 43 971 39 370 20 766 27 501 31 313 40 176
ұйғырлар 42 550 97 448 95 208 173 276 210 612 262 643
литвандар 41 463 32 624 2 326 094 2 664 944 2 850 905 3 067 390
лактар 40 380 53 151 63 529 85 822 100 148 118 074
алтайлықтар 39 062 47 867 45 270 55 812 60 015 70 777
ноғайлар 36 274 36 615 38 583 51 784 59 546 75 181
малқарлар 33 307 42 685 42 408 59 501 66 334 85 126
вепстер 32 785 31 679 16 374 8281 8094 12 501
табасарандар 31 983 33 607 34 700 55 188 75 239 97 531
шеркестер 30 453 39 785 46 470 52 363
арабтар 28 978 21 786 7987 8024 6813 7747
таттар 28 705 11 463 17 109 22 441 30 669
чехтар 27 123 26 194 24 557 20 981 17 182 16 102
ханттар 22 306 18 468 19 410 21 138 20 934 22 521
ассириялықтар 20 256 21 803 24 294 25 170 26 160
ненецтер 19 196 24 791 23 007 28 705 29 894 34 665
сахурлар 19 085 7321 11 103 13 478 19 972
ижорлықтар 16 137 7847 1062 781 748 820
дүнгендер 14 600 13 930 21 928 38 644 51 694 69 323
абазиндер 13 825 15 294 19 591 25 448 29 497 33 613
шорлар 12 601 16 265 15 274 16 494 16 033 16 652
чукчалар 12 332 13 835 11 727 13 597 14 000 15 184
рутулдар 10 495 6732 12 071 15 032 20 388
қытайлар 10 247 32 023 25 781 14 681 12 021 11 355
белудждер 9974 5496 7842 12 582 18 997 28 796
түріктер 8570 10 592 35 306 79 489 92 689 207 512
қарайымдар 8324 5727 4571 3341 2602
агулдер 7653 6709 8831 12 078 18 740
коряктар 7439 7354 6287 7487 7879 9242
мансилер 5754 6315 6449 7710 7563 8474
мажарлар 5476 154 738 166 451 170 553 171 420
ауғандықтар 5348 2166 1855 4184 3983 6695
нанайлар 5309 8526 8026 10 005 10 516 12 023
румындар 4651 4030 106 366 119 292 128 792 146 071
ителмендер 4217 1109 1301 1370 2481
нивхтар 4076 3902 3717 4420 4397 4673
испандар 3187 2446 4107 3039 3172
албандар 3057 1770 5258 4402 4336 3988
тофалар 2829 586 620 763 731
кубалықтар 2593 2811
сербтер 2561 3674 4998 3285 1737 2685
шведтер 2495 1519
француздар 2461 1637 1013 2470 796 701
удиндер 2455 3678 5919 6863 7971
италиялықтар 2328 1891 1158 2040 963 1337
эвендер 2044 9698 9121 12 029 12 523 17 199
саамдар 1720 1836 1792 1884 1888 1890
селькуптар 1630 2612 3768 4282 3565 3612
қырымшақтар 1480 1790 3000 1448
голландықтар 1430 742 1298 712 794
үдегейлер 1357 1743 1444 1469 1551 2011
эскимостар 1293 1118 1308 1510 1719
аустриялықтар 1054 554 504
кеттер 1019 1182 1122 1113
словактар 887 14 674 11 658 9409 9060
ғағауыздар 844 123 821 156 606 173 179 197 768
вьеттер 838 1210 2785 3396
тывалар 817 100 145 139 388 166 082 206 629
нганасандар 748 953 867 1278
ағылшындар 732 546 399 903 239 348
ульчтар 723 2055 2448 2552 3233
чувандар 705 1511
долғандар 656 3932 4877 5053 6945
орочтар 647 782 1089 1198 915
негидалдар 683 537 504 622
моңғолдар 559 1774 5170 3228
америкалықтар 515 327 1039 120 277
юкагирлер 443 442 615 835 1142
хорваттар 384 249 780
алеуттер 353 421 441 546 702
қрызлар 273
норвегтер 272
эндер 209
ливтер 197 226
бельгиялықтар 164
ороктар 162 190
жапондар 93 1027 961 1288 752 683
баскілер 85
Үндістан мен Пәкістан халықтары 61 371 1945 537 1728
басқалар 91 407 167 281 19 839 22 250 27 534 32 447
Барлығы 146 637 530 170 557 093 208 826 923 241 720 134 262 087 369 285 739 561

Әкімшілік-аумақтық құрамы өңдеу

Республика 1939 жыл
РКФСР 109397463
Қазақ КСР 6151102
Қырғыз КСР 1458213
Түрікмен КСР 1251883
Өзбек КСР 6271269
Әзірбайжан КСР 3205150
УКСР 30946218
БКСР 5568994
ГКСР 3540023
Армян КСР 1282338
Тәжік КСР 1484440
Барлығы 170 557 093

Сілтеме өңдеу